Fizyka, poziom rozszerzony — styczeń 2026 (arkusz próbny)

12 zadań z arkusza CKE (styczeń 2026 (arkusz próbny), poziom rozszerzony), 60 pkt: Pęd z wykresu i siła jako Δp/Δt; Zderzenie sprężyste kul — iloraz mas; Równowaga płyty na dwóch osiach; Minima interferencyjne między głośnikami. Polecenia, klucz odpowiedzi CKE i lekcje, w których asystent AI…

Zadanie 1 — Pęd z wykresu i siła jako Δp/Δt (7 punktów)

Ciało 𝒞 o masie $m = 4{,}0$ kg porusza się wzdłuż osi $x$ w inercjalnym układzie odniesienia. Wykres przedstawia zależność współrzędnej $p_x$ pędu ciała od czasu $t$:

Fizyka R, próbna matura 2026 CKE (styczeń, MFAP-R0-100-2601) — Zad. 1 (wykres pędu px(t)) · oprac. własne wg arkusza CKE styczeń 2026 · CKE / oprac. własne · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Fizyka R, próbna matura 2026 CKE (styczeń, MFAP-R0-100-2601) — Zad. 1 (wykres pędu px(t)) · oprac. własne wg arkusza CKE styczeń 2026 · CKE / oprac. własne · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)

Od chwili $t = 0$ do $t = 8$ s na ciało działa siła wypadkowa $\vec F_{w1}$, a od $t = 8$ s do $t = 12$ s — siła wypadkowa $\vec F_{w2}$.

Siła $\vec F_{w2}$ jest wypadkową sił $\vec F_3$ i $\vec F_4$ skierowanych wzdłuż osi $x$. Siła $\vec F_3$ ma wartość $F_3 = 20$ N i zwrot ZGODNY ze zwrotem osi $x$, a siła $\vec F_4$ ma zwrot PRZECIWNY do zwrotu osi $x$.

1.1

Przyśpieszenie ciała 𝒞 podczas ruchu od chwili $t = 0$ do chwili $t = 8$ s ma wartość:

A. $1{,}25\ \mathrm{m/s^2}$ B. $2{,}19\ \mathrm{m/s^2}$ C. $5{,}0\ \mathrm{m/s^2}$ D. $8{,}75\ \mathrm{m/s^2}$

1.2

Siła wypadkowa $\vec F_{w2}$ ma zwrot A. zgodny ze zwrotem prędkości ciała / B. przeciwny do zwrotu prędkości ciała, a wartość tej siły jest 1. większa / 2. mniejsza od wartości siły $\vec F_{w1}$.

Podaj kombinację (np. A1, B2).

1.3

Oblicz wartość siły $\vec F_4$. Zapisz obliczenia.

1.4

Oblicz drogę, jaką przebyło ciało 𝒞 od chwili $t_0 = 0$ do chwili $t = 12$ s. Zapisz obliczenia.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 1.1 (0–1) — A ($a = \Delta p/(m\Delta t) = 40/(4\cdot 8) = 1{,}25\ \mathrm{m/s^2}$)
  • 1.2 (0–1) — B1 (hamuje → zwrot przeciwny do prędkości; $F_{w2}=15$ N $> F_{w1}=5$ N)
  • 1.3 (0–3) — $F_{w2} = F_4 - F_3$ (zwrot) oraz $|\Delta p_x|/\Delta t = 15$ N → $F_4 = 35$ N
  • 1.4 (0–2) — $s = s_1 + s_2 = 100 + 40 = 140$ m (wzory kinematyczne albo pole pod $v_x(t) = p_x(t)/m$)

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 2 — Zderzenie sprężyste kul — iloraz mas (5 punktów)

Kula K1 o masie $m_1$ porusza się z prędkością $\vec v_1$, a kula K2 o masie $m_2$ spoczywa. Wektor $\vec v_1$ jest skierowany w stronę środka kuli K2:

j.w. — Zad. 2 (Rysunki 1–2: kule przed i po zderzeniu) · oprac. własne wg arkusza CKE styczeń 2026 · CKE / oprac. własne · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
j.w. — Zad. 2 (Rysunki 1–2: kule przed i po zderzeniu) · oprac. własne wg arkusza CKE styczeń 2026 · CKE / oprac. własne · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)

W pewnej chwili K1 uderzyła w K2. W wyniku tego obie kule uzyskały prędkości o PRZECIWNYCH zwrotach i o TYCH SAMYCH wartościach ($v_2$).

Model: układ inercjalny, zderzenie idealnie sprężyste, przed i po zderzeniu ruch jednostajny prostoliniowy, kule oddziałują tylko podczas zderzenia i się nie obracają.

2.1

W arkuszu należało NARYSOWAĆ parę sił wzajemnego oddziaływania między kulami podczas zderzenia. U nas opisz ją SŁOWNIE, podając: gdzie przyłożona jest każda z sił, na jakiej prostej leżą, jakie mają zwroty i jaka relacja zachodzi między ich wartościami (większa / równa / mniejsza).

2.2

Oblicz iloraz $\frac{m_2}{m_1}$ mas tych kul. Zapisz obliczenia. W rozwiązaniu zapisz równania wynikające z zasad zachowania odpowiednich wielkości.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 2.1 (0–1) — para sił III zasady: równe wartości, przeciwne zwroty, na prostej łączącej środki, przyłożone w środkach kul (zadanie RYSUNKOWE — adaptacja: uczeń OPISUJE słownie).
  • 2.2 (0–4)
    • ZZP: $m_1v_1 = -m_1v_2 + m_2v_2$
    • ZZE: $\frac{1}{2}m_1v_1^2 = \frac{1}{2}m_1v_2^2 + \frac{1}{2}m_2v_2^2$
    • stąd $v_1 = 2v_2$ i $\frac{m_2}{m_1} = 3$

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 3 — Równowaga płyty na dwóch osiach (4 punkty)

Jednorodną sztywną płytę 𝒫 umieszczono na dwóch równoległych osiach z kołami:

j.w. — Zad. 3 (Rysunki 1–2: płyta na dwóch osiach, klocek) · oprac. własne wg arkusza CKE styczeń 2026 · CKE / oprac. własne · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
j.w. — Zad. 3 (Rysunki 1–2: płyta na dwóch osiach, klocek) · oprac. własne wg arkusza CKE styczeń 2026 · CKE / oprac. własne · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)

Oznaczenia: ciężar płyty $\vec Q_P$; osie O1 i O2 działają na płytę siłami reakcji $\vec F_1$ i $\vec F_2$; krawędzie płyty to A i B; środek masy płyty to $S$. Odległości: $|AO_1| = 2$ m, $|O_1O_2| = 4$ m, $|O_2B| = 3$ m. Układ inercjalny, jednorodne pole grawitacyjne.

3.1

Sytuacja 1: na płycie NIE ma żadnego obciążenia. Między wartościami $F_1$, $F_2$, $Q_P$ zachodzą relacje:

A. $F_2 > F_1$ / B. $F_2 < F_1$, oraz 1. $F_1 + F_2 = Q_P$ / 2. $F_1 + Q_P = F_2$ / 3. $Q_P + F_2 = F_1$.

Podaj kombinację (np. A1, B3).

3.2

Sytuacja 2: na płycie położono mały klocek 𝒦. Siła ciężkości działająca na klocek ma wartość $Q_K = 0{,}4\cdot Q_P$. Odległość środka klocka od osi przechodzącej przez środek $S$ płyty oznaczamy jako $x$ (klocek leży między O1 a S). W tej sytuacji siły reakcji osi mają RÓWNE wartości: $F_1 = F_2$.

Oblicz $x$. Zapisz obliczenia.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 3.1 (0–1) — A1 ($F_2 > F_1$ bo $S$ bliżej $O_2$; równowaga sił $F_1 + F_2 = Q_P$)
  • 3.2 (0–3)
    • momenty względem $S$: $|SO_1|F_1 = x,Q_K + |SO_2|F_2$ z $|SO_1| = 2{,}5$ m, $|SO_2| = 1{,}5$ m
    • siły: $2F_1 = 1{,}4Q_P$ → $F_1 = 0{,}7Q_P$
    • wynik $x = 1{,}75$ m

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 4 — Minima interferencyjne między głośnikami (5 punktów)

Dwa małe, jednakowe głośniki G1 i G2 umieszczono na osi $x$:

j.w. — Zad. 4 (głośniki G1, G2 na osi x, punkt A) · oprac. własne wg arkusza CKE styczeń 2026 · CKE / oprac. własne · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
j.w. — Zad. 4 (głośniki G1, G2 na osi x, punkt A) · oprac. własne wg arkusza CKE styczeń 2026 · CKE / oprac. własne · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)

Oba głośniki emitują — z tą samą mocą i ZGODNIE W FAZIE — fale dźwiękowe o długości $\lambda = 2$ m. Współrzędne głośników: $x_{G1} = 0$ m, $x_{G2} = 4$ m. Punkt $A$ znajduje się na symetralnej odcinka G1G2.

Pomijamy odbicia fali od przeszkód i pochłanianie w ośrodku.

4.1

Oznaczenia: $I_{12A}$ — natężenie fali w punkcie $A$ pochodzącej od OBU głośników; $I_{1A}$ — natężenie fali w punkcie $A$, gdyby włączony był JEDEN głośnik.

Poprawną zależność opisuje wyrażenie:

A. $I_{12A} = 0{,}5\cdot I_{1A}$ B. $I_{12A} = I_{1A}$ C. $I_{12A} = 2\cdot I_{1A}$ D. $I_{12A} = 4\cdot I_{1A}$

4.2

Oblicz współrzędne WSZYSTKICH punktów na odcinku między głośnikiem G1 a głośnikiem G2, w których zawsze wystąpi MINIMUM interferencyjne. Zapisz obliczenia.

(W arkuszu należało też zaznaczyć punkty na osi — u nas wystarczy podać komplet współrzędnych.)

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 4.1 (0–1) — D ($I_{12A} = 4,I_{1A}$ — na symetralnej fale w fazie, amplituda 2×, natężenie ∝ kwadrat amplitudy)
  • 4.2 (0–4) — $|x - (4-x)| = (2n-1)\cdot 1$ m → $x = 0{,}5;\ 1{,}5;\ 2{,}5;\ 3{,}5$ m (zaznaczenie na osi pomijamy — wystarczą współrzędne).

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 5 — Ucieczka sondy z orbity — wyprowadzenie Δv (4 punkty)

Sonda 𝒜 krąży wokół Słońca po orbicie kołowej jedynie pod wpływem siły grawitacji Słońca:

j.w. — Zad. 5 (Rysunki 1–2: orbita sondy i trajektoria ucieczki) · oprac. własne wg arkusza CKE styczeń 2026 · CKE / oprac. własne · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
j.w. — Zad. 5 (Rysunki 1–2: orbita sondy i trajektoria ucieczki) · oprac. własne wg arkusza CKE styczeń 2026 · CKE / oprac. własne · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)

Na krótki czas włączono silniki sondy, w wyniku czego wartość prędkości sondy zwiększyła się o $\Delta v_A$ (w kierunku stycznym do orbity) do takiej wartości $v_A$, że PO WYŁĄCZENIU silników mogła ona uciec z pola grawitacyjnego Słońca i nieskończenie daleko od Słońca poruszać się z prędkością o wartości $v_{\infty A}$.

Oznaczenia i założenia: prędkość na orbicie kołowej to $v_{orA}$; odległość od środka Słońca to $r_A$; pomijamy wpływ innych ciał; w chwili odpalenia silników sonda była jeszcze na orbicie kołowej.

5

Wyznacz $\Delta v_A$ w zależności TYLKO od $v_{orA}$ oraz $v_{\infty A}$.

Zapisz odpowiednie równania i przekształcenia oraz podaj postać wzoru na $\Delta v_A$.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • $\Delta v_A = v_A - v_{orA}$
  • ZZE: $\frac{1}{2}m v_A^2 - \frac{GM_S m}{r_A} = \frac{1}{2}m v_{\infty A}^2$
  • orbita: $v_{orA}^2 = \frac{GM_S}{r_A}$
  • stąd $v_A^2 = 2v_{orA}^2 + v_{\infty A}^2$ i $\Delta v_A = \sqrt{2,v_{orA}^2 + v_{\infty A}^2} - v_{orA}$

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 6 — Cykl prostokątny — sprawność silnika (6 punktów)

Na wykresie przedstawiono zależność ciśnienia $p$ od objętości $V$ w cyklu przemian termodynamicznych ustalonej masy gazu doskonałego:

j.w. — Zad. 6 (cykl prostokątny p(V)) · oprac. własne wg arkusza CKE styczeń 2026 · CKE / oprac. własne · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
j.w. — Zad. 6 (cykl prostokątny p(V)) · oprac. własne wg arkusza CKE styczeń 2026 · CKE / oprac. własne · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)

Gaz oddaje do chłodnicy w jednym cyklu ciepło równe $Q_{odd} = 11{,}5\cdot p_1V_1$. Stany gazu na początkach i końcach przemian oznaczono S1, S2, S3, S4.

6.1

Iloraz temperatur bezwzględnych $T_2 : T_4$ gazu w stanach S2 i S4 wynosi:

A. $2:3$ B. $2:1$ C. $3:2$ D. $3:1$

6.2

Oceń prawdziwość stwierdzeń (P — prawdziwe, F — fałszywe):

  1. Praca siły parcia gazu w przemianie S2–S3 ma trzy razy większą wartość od pracy przeciwko sile parcia gazu w przemianie S4–S1.

  2. Gaz pobiera ciepło z grzejnicy w przemianie S1–S2 oraz w przemianie S2–S3.

Podaj parę (np. PP, PF, FP, FF).

6.3

Iloraz $\frac{|Q_{12}|}{|Q_{34}|}$ (ciepła wymienionego przez gaz z otoczeniem w przemianie S1–S2 i ciepła wymienionego w przemianie S3–S4) jest równy ............ .

Podaj liczbę (ułamek).

6.4

Oblicz sprawność silnika cieplnego, który pracuje w cyklu kołowym S1–S2–S3–S4–S1. Zapisz obliczenia.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 6.1 (0–1) — B ($T \propto pV$: $T_2 \propto 3p_1\cdot 2V_1 = 6$, $T_4 \propto p_1\cdot 3V_1 = 3$ → 2:1)
  • 6.2 (0–1) — PP
  • 6.3 (0–1) — $\frac{|Q_{12}|}{|Q_{34}|} = \frac{2}{3}$ (izochory: $Q = nc_V\Delta T$, $\Delta(pV){12} = 2p_1\cdot 2V_1$, $\Delta(pV){34} = 2p_1\cdot 3V_1$)
  • 6.4 (0–3)
    • $|W_{cal}| = 2p_1V_1$
    • $|Q_{pob}| = |W_{cal}| + |Q_{odd}| = 13{,}5,p_1V_1$
    • $\eta = \frac{2}{13{,}5} = \frac{4}{27} \approx 14{,}8\ %$

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 7 — SEM i opór wewnętrzny z wykresu U(I) (6 punktów)

Do obwodu zasilanego akumulatorem o sile elektromotorycznej $\mathcal E$ i oporze wewnętrznym $R_w$ podłączano kolejno cztery oporniki 𝒳, 𝒴, 𝒵, 𝒯 o różnych oporach. Za każdym razem mierzono natężenie $I$ prądu przez opornik i napięcie $U$ na nim:

j.w. — Zad. 7 (schemat obwodu + wykres U(I) z punktami X, Y, Z, T) · oprac. własne wg arkusza CKE styczeń 2026 · CKE / oprac. własne · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
j.w. — Zad. 7 (schemat obwodu + wykres U(I) z punktami X, Y, Z, T) · oprac. własne wg arkusza CKE styczeń 2026 · CKE / oprac. własne · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)

Wyniki pomiarów to punkty $X$, $Y$, $Z$, $T$; na ich podstawie poprowadzono prostą $U(I)$. Opór amperomierza jest równy zero, opór woltomierza nieskończenie duży, pomiary dokładne.

7.1

Opór elektryczny opornika 𝒯 wynosi:

A. $R_T = 0{,}04\ \Omega$ B. $R_T = 0{,}2\ \Omega$ C. $R_T = 5{,}0\ \Omega$ D. $R_T = 12{,}8\ \Omega$

7.2

Jeżeli bieguny akumulatora połączymy bez żadnego opornika, popłynie tzw. prąd zwarcia o natężeniu $I_z$. Jeżeli natomiast podłączymy opornik o bardzo dużym oporze (względem $R_w$), to napięcie na nim będzie bliskie sile elektromotorycznej $\mathcal E$.

Dokończ zdania:

  1. Siła elektromotoryczna $\mathcal E$ akumulatora jest równa .......... V.

  2. Natężenie $I_z$ prądu zwarcia akumulatora jest równe .......... A.

7.3

Oblicz $R_w$ — opór wewnętrzny akumulatora. Zapisz obliczenia.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 7.1 (0–1) — B ($R_T = U_T/I_T = 1{,}6/8 = 0{,}2\ \Omega$)
  • 7.2 (0–2) — $\mathcal E = 8$ V (przecięcie z osią U); $I_z = 10$ A (przecięcie z osią I)
  • 7.3 (0–3) — $U = \mathcal E - IR_W$ → $R_W = |a| = \frac{|1{,}6-6{,}4|}{|8-2|} = 0{,}8\ \Omega$

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 8 — Zwierciadło sferyczne i całkowite odbicie (6 punktów)

Materiał — część 1

Promień światła P1 biegnie równolegle do osi symetrii zwierciadła sferycznego Z i pada na jego powierzchnię w punkcie $D$ pod kątem $\alpha$. Promień odbity przecina oś symetrii w punkcie $P$:

j.w. — Zad. 8.1 (zwierciadło sferyczne, promień P1, punkt D) · oprac. własne wg arkusza CKE styczeń 2026 · CKE / oprac. własne · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
j.w. — Zad. 8.1 (zwierciadło sferyczne, promień P1, punkt D) · oprac. własne wg arkusza CKE styczeń 2026 · CKE / oprac. własne · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)

Oznaczenia: $O$ — przecięcie osi ze zwierciadłem; $x = |OP|$; $R$ — promień krzywizny; $S$ — środek sfery. Kreską przerywaną zaznaczono linię pomocniczą prostopadłą do $SD$.

Materiał — część 2

Promień światła P biegnie w ośrodku 1. i pada na granicę z ośrodkiem 2. w punkcie $A$ pod kątem $\alpha = 60°$. Współczynniki załamania: $n_1 = 1{,}83$ oraz $n_2 = 1{,}50$:

j.w. — Zad. 8.2 (granica ośrodków, promień pod 60°) · oprac. własne wg arkusza CKE styczeń 2026 · CKE / oprac. własne · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
j.w. — Zad. 8.2 (granica ośrodków, promień pod 60°) · oprac. własne wg arkusza CKE styczeń 2026 · CKE / oprac. własne · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
8.1

W arkuszu należało wyznaczyć KONSTRUKCYJNIE punkt $P$ na rysunku. U nas: opisz, jak poprowadzić promień odbity w punkcie $D$ (z jakiego prawa korzystasz i względem czego mierzysz kąty), a następnie WYPROWADŹ wzór na $x$ w zależności tylko od $R$ oraz $\alpha$.

Zapisz równania i przekształcenia oraz podaj postać wzoru na $x$.

Wskazówka (z arkusza): zauważ, że $|\angle DSO| = \alpha$.

8.2

Ustal dalszy bieg promienia P od punktu $A$. Wykorzystaj odpowiednie prawa/zależności fizyczne i wykonaj niezbędne obliczenia, które doprowadzą do tego ustalenia. Opisz słownie, jak biegnie promień od punktu $A$ (w arkuszu należało go dorysować).

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 8.1 (0–3) — konstrukcja promienia odbitego (kąt odbicia = α), $|\angle DSO| = \alpha$ (naprzemianległe) → trójkąt SPD równoramienny → $|SP| = \frac{R}{2\cos\alpha}$ → $x = R - \frac{R}{2\cos\alpha}$. (Zadanie KONSTRUKCYJNE — adaptacja: opis metody + wyprowadzenie.)
  • 8.2 (0–3) — $\sin\alpha_g = \frac{n_2}{n_1} = \frac{1{,}50}{1{,}83} \approx 0{,}8197$ → $\alpha_g \approx 55{,}1° < 60°$ → CAŁKOWITE odbicie (promień odbija się pod 60° w ośrodku 1.).

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 9 — SEM obracającej się ramki (4 punkty)

Kwadratową ramkę o polu powierzchni $S = 0{,}01\ \mathrm{m^2}$ wykonano z cienkiego drutu miedzianego. Ramkę umieszczono początkowo w płaszczyźnie PROSTOPADŁEJ do linii jednorodnego pola magnetycznego o indukcji $B = 1{,}0$ mT i zamocowano tak, że może się obracać. Kąt obrotu od położenia początkowego oznaczamy jako $\alpha$:

j.w. — Zad. 9 (ramka w polu magnetycznym, widok z góry, 3 położenia) · oprac. własne wg arkusza CKE styczeń 2026 · CKE / oprac. własne · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
j.w. — Zad. 9 (ramka w polu magnetycznym, widok z góry, 3 położenia) · oprac. własne wg arkusza CKE styczeń 2026 · CKE / oprac. własne · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)

Ramkę wprawiono w ruch obrotowy ze stałą prędkością kątową $\omega = 20$ rad/s. Gdy ramka obracała się od $\alpha = 0°$ do $\alpha = 2°$, średnia wartość SEM indukcji wynosiła $\mathcal E_1$; gdy obracała się od $\alpha = 43°$ do $\alpha = 45°$ — średnia SEM wynosiła $\mathcal E_2$.

9.1

Relacja między SEM indukującymi się podczas obrotu o kąt $\Delta\alpha = 2°$ w obu opisanych sytuacjach jest następująca:

A. $\mathcal E_1 = \mathcal E_2$ / B. $\mathcal E_1 > \mathcal E_2$ / C. $\mathcal E_1 < \mathcal E_2$, ponieważ 1. w obu sytuacjach kąt zmienił się o tę samą wartość $\Delta\alpha = 2°$ / 2. zmiana strumienia indukcji pola magnetycznego jest większa w sytuacji drugiej (43°→45°) / 3. strumień indukcji pola magnetycznego jest większy w sytuacji pierwszej (0°→2°).

Podaj kombinację (np. A1, C2).

9.2

Oblicz $\mathcal E_2$. Zapisz obliczenia.

Wskazówka (z arkusza): pamiętaj o przeliczeniu jednostek kąta — $\pi$ rad odpowiada 180°.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 9.1 (0–1) — C2 ($\mathcal E_1 < \mathcal E_2$ — przy tej samej Δα zmiana strumienia większa w okolicy 44°)
  • 9.2 (0–3) — $\mathcal E_2 = BS\omega\sin 44° \approx 0{,}14\cdot 10^{-3}$ V (akceptowane też sin 43° lub sin 45°: 0,136–0,141 mV; albo Faraday: $|\Delta\Phi|/\Delta t$ z $\Delta t = \Delta\alpha/\omega$)

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 10 — Pozyton w polu elektrycznym — relatywistycznie (4 punkty)

Pozyton został rozpędzony w próżni w polu elektrycznym od punktu $X$ do punktu $Y$. Napięcie elektryczne między punktami: $U_{XY} = 1{,}50\cdot 10^5$ V. Wartość prędkości pozytonu w punkcie $X$: $v_X = \frac{1}{3}c$, gdzie $c$ to prędkość światła w próżni.

Przyjmij, że energia spoczynkowa pozytonu jest równa $E_0 = 5{,}11\cdot 10^5$ eV. Ładunek elektryczny pozytonu jest co do wartości bezwzględnej równy ładunkowi elektronu.

10

Oblicz $\frac{v_Y}{c}$, czyli iloraz wartości prędkości pozytonu w punkcie $Y$ i prędkości światła. Zapisz obliczenia. Wynik podaj zaokrąglony do TRZECH cyfr znaczących.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • $qU_{XY} = E_{kinY} - E_{kinX} = E_Y - E_X$
  • $E = \frac{E_0}{\sqrt{1-(v/c)^2}}$
  • $\frac{1{,}50}{5{,}11} = \frac{1}{\sqrt{1-(v_Y/c)^2}} - \frac{1}{\sqrt{1-1/9}}$ → $\frac{v_Y}{c} \approx 0{,}674$ (3 cyfry znaczące)

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 11 — Odrzut atomu wodoru przy emisji fotonu (4 punkty)

Podczas przejścia elektronu w atomie wodoru ze stanu energetycznego o numerze $n = 6$ do stanu o numerze $k = 2$ jest emitowany foton o energii $E_{f,62}$. Na skutek emisji fotonu atom wodoru doznaje odrzutu; energię kinetyczną atomu uzyskaną w wyniku odrzutu oznaczamy $E_{kin,at}$.

Przyjmij do obliczeń, że: przed emisją fotonu atom spoczywał; wartość prędkości odrzutu jest dużo mniejsza od prędkości światła; masa atomu wodoru wynosi $m_{at} = 1{,}6735\cdot 10^{-27}$ kg.

11

Oblicz iloraz $\frac{E_{kin,at}}{E_{f,62}}$. Zapisz obliczenia.

Wynik podaj zaokrąglony do DWÓCH cyfr znaczących i w NOTACJI WYKŁADNICZEJ.

Wskazówka (z arkusza): w obliczeniach możesz wykorzystać fakt, że $E_{kin,at} \ll E_{f,62}$ i wykonać pewne uproszczenia. Szukany ułamek jest większy od zera, ale znacznie mniejszy od jedności.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • ZZP: $p_{at} = p_{f62}$
  • $E_{kin,at} = \frac{p_{at}^2}{2m_{at}}$, $E_{f62} = p_{f62}c$ → $\frac{E_{kin,at}}{E_{f62}} = \frac{E_{f62}}{2m_{at}c^2}$
  • $E_{f62} = E_6 - E_2 = -13{,}606,(\frac{1}{36}-\frac{1}{4})$ eV $\approx 3{,}0236$ eV
  • $m_{at}c^2 \approx 1{,}5040\cdot 10^{-10}$ J → iloraz $\approx 1{,}6\cdot 10^{-9}$

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 12 — Rozszczepienie jądra uranu-235 (5 punktów)

Energię można uzyskiwać w wyniku reakcji rozszczepienia jąder uranu. Jądra uranu rozpadają się na inne jądra oraz neutrony. Neutrony powstające w jednej reakcji rozszczepienia są przyczyną kolejnych rozszczepień, co może doprowadzić do reakcji łańcuchowej w materiale paliwa jądrowego.

12.1

Oceń prawdziwość stwierdzeń (P — prawdziwe, F — fałszywe):

  1. Suma mas jądra uranu i neutronu inicjującego reakcję rozszczepienia jest większa od sumy mas wszystkich produktów tej reakcji rozszczepienia.

  2. Masa jądra uranu jest większa od sumy mas oddzielnych nukleonów, które tworzą jądro uranu.

Podaj parę (np. PP, PF, FP, FF).

12.2

Równanie przykładowej reakcji rozszczepienia jądra uranu (X — jądro będące jednym z produktów):

$^{235}{92}\mathrm U + \mathrm n \longrightarrow\ ^{92}{36}\mathrm{Kr} + \mathrm X + 3\mathrm n$

Masy jąder i cząstek: $m_{\mathrm U} = 390{,}216\cdot 10^{-27}$ kg, $m_{\mathrm{Kr}} = 152{,}614\cdot 10^{-27}$ kg, $m_{\mathrm n} = 1{,}675\cdot 10^{-27}$ kg.

12.3

Produktem opisanej reakcji, oznaczonym symbolem X, jest:

A. $^{140}{56}$Ba B. $^{141}{56}$Ba C. $^{140}{38}$Sr D. $^{141}{38}$Sr

12.4

Łączna energia kinetyczna produktów reakcji rozszczepienia uranu wynosi $E_{kin,prod} = 173{,}3$ MeV.

Przyjmij, że przed rozszczepieniem jądro uranu spoczywało, i pomiń energię kinetyczną neutronu uderzającego w jądro uranu.

Oblicz masę jądra oznaczonego symbolem X w opisanej reakcji. Zapisz obliczenia. Wynik podaj zaokrąglony do CZTERECH cyfr znaczących.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 12.1 (0–1) — PF (suma mas substratów > produktów — P; masa jądra > suma mas nukleonów — F, deficyt masy!)
  • 12.2 (0–1) — B ($^{141}_{56}$Ba: $A = 235+1-92-3 = 141$, $Z = 92-36 = 56$)
  • 12.3 (0–3) — ZZE: $m_{\mathrm U}c^2 = E_{kin,prod} + m_{\mathrm X}c^2 + m_{\mathrm{Kr}}c^2 + 2m_{\mathrm n}c^2$ → $m_{\mathrm X} \approx 233{,}9\cdot 10^{-27}$ kg (4 cyfry znaczące).

Rozwiąż to zadanie z asystentem