Geografia, poziom rozszerzony — maj 2024
31 zadań z arkusza CKE (maj 2024, poziom rozszerzony), 60 pkt: Wycieczka po Górach Wałbrzyskich — szczyty z fotografii i czas przejścia; Tunel pod Wołowcem — odległość w skali 1:50 000; Komin wulkaniczny, wiek rzek i węgiel Wałbrzycha — trzy luki; Relief terenu po kopalni węgla — obiekty X, Y i…
Zadanie 1 — Wycieczka po Górach Wałbrzyskich — szczyty z fotografii i czas przejścia (3 punkty)
Turysta rozpoczął pieszą wycieczkę obok stacji kolejowej Wałbrzych Główny (pole A2). Szlakiem czerwonym doszedł na szczyt góry Borowej (pole B3). Kontynuował wycieczkę szlakiem czerwonym, a następnie od Przełęczy Koziej (pole B3) — szlakiem żółtym, którym wrócił do stacji. Na fotografii literami X, Y, Z oznaczono szczyty wybranych gór, wśród których są Borowa i Wołowiec (pole B2/3). Fotografię wykonano w kierunku południowo-wschodnim.
Oceń, czy poniższe informacje o trasie opisanej wycieczki są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.
1. Turysta podczas wycieczki wszedł na szczyt oznaczony literą X.
2. Fragment trasy wycieczki między Borową a Przełęczą Kozią prowadził grzbietem, którego fragment widać na fotografii.
Przyjmij, że:
— długość trasy ze stacji Wałbrzych Główny na szczyt Borowej wynosi 4,375 km,
— stacja jest położona na wysokości 483 m n.p.m., a trasa przebiega wyłącznie w górę,
— pieszy turysta po płaskim terenie idzie z prędkością 3,5 km/h,
— każde 100 m różnicy wysokości podczas podejścia wydłuża czas trwania wycieczki o 10 minut.
Oblicz, ile czasu zajęło turyście przejście ze stacji kolejowej Wałbrzych Główny na szczyt góry Borowej. Wynik podaj w godzinach i minutach. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 1.1 (0–1) — P/F → FP. Zdanie 1 (turysta wszedł na szczyt X) → F (trasa prowadziła na Borową i Wołowiec — na fotografii w kierunku SE to szczyty Y i Z; X leży poza trasą); zdanie 2 → P
- Punktacja: 1 pkt za DWIE poprawne.
- 1.2 (0–2)
- różnica wysokości 853 − 483 = 370 m
- czas po płaskim: 4,375 km : 3,5 km/h = 1,25 h = 1 h 15 min
- wydłużenie: 10 min × (370 : 100) = 37 min
- razem 1 h 52 min. 2 pkt = poprawny sposób + wynik
- 1 pkt = sposób bez poprawnego wyniku
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 2 — Tunel pod Wołowcem — odległość w skali 1:50 000 (1 punkt)
W sąsiedztwie Wołowca przebiega tunel kolejowy (pole B2/3 mapy szczegółowej).
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Długość tunelu kolejowego w terenie wynosi
A. 0,4 km — B. 0,8 km — C. 1,2 km — D. 1,6 km
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
D — 1,6 km. Tunel kolejowy w polu B2/3 ma na mapie ok. 3,2 cm; w skali 1:50 000 1 cm = 500 m, więc 3,2 × 500 m = 1600 m = 1,6 km.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 3 — Komin wulkaniczny, wiek rzek i węgiel Wałbrzycha — trzy luki (2 punkty)
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.
1. Do powstania obiektu geologicznego położonego obok stacji kolejowej w polu B3 (przyczyniło / nie przyczyniło) …… się występowanie w przeszłości procesów endogenicznych w Sudetach.
2. Sieć rzeczna obszaru przedstawionego na mapie w porównaniu z siecią rzeczną Pojezierza Pomorskiego jest (starsza / młodsza) …… .
3. Złoża węgla kamiennego, które występują w rejonie Wałbrzycha, powstały (wcześniej / później) …… niż złoża węgla brunatnego w zachodniej części Sudetów.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- luka 1: przyczyniło (komin wulkaniczny obok stacji w polu B3 = pozostałość procesów endogenicznych)
- luka 2: starsza (sieć rzeczna Sudetów jest starsza niż młodoglacjalna sieć Pojezierza Pomorskiego)
- luka 3: wcześniej (węgiel kamienny Wałbrzycha — karbon; węgiel brunatny zachodnich Sudetów — trzeciorzęd/neogen). 2 pkt = trzy poprawne
- 1 pkt = dwie poprawne
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 4 — Relief terenu po kopalni węgla — obiekty X, Y i rekultywacja (3 punkty)
Na reliefie przedstawiono fragment obszaru położonego w polu A2 mapy szczegółowej. Literami X i Y oznaczono wybrane obiekty, których funkcje miały związek z wydobywaniem w XIX i XX wieku węgla kamiennego. Kolory na reliefie odnoszą się do wysokości n.p.m.
Wykaż związek obiektów oznaczonych literami X, Y z funkcjonowaniem w przeszłości kopalni węgla kamiennego na przedstawionym obszarze.
Uzasadnij, że rekultywacja terenu przemysłowego, przedstawionego na reliefie, może przyczynić się do odniesienia korzyści gospodarczych lub środowiskowych w skali lokalnej.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 4.1 (0–2)
- X = hałdy (zwałowiska skały płonnej — antropogeniczne wzniesienia z urwiskami, miejsca składowania odpadu z eksploatacji)
- Y = nasyp z linią kolejową (tory do wywozu węgla / dojazdu do kopalni / dowozu wyposażenia). 2 pkt = X i Y
- 1 pkt = jedno z nich
- 4.2 (0–1)
- korzyść gospodarcza lub środowiskowa rekultywacji w skali lokalnej, np.: skały z hałd jako materiał budowlany
- muł węglowy do brykietów
- teren pod zabudowę
- lokalizacja wiatraków/fotowoltaiki
- zalesienie (mniej procesów stokowych, mniejsze zapylenie, lepsze warunki hydrologiczne, turystyka i rekreacja)
- odtworzenie gleby pod uprawę
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 5 — Zamek Grodno o wschodzie słońca — fotografia i czas górowania (1 punkt)
Na fotografii wykonanej w lipcu o wschodzie słońca literą X oznaczono zamek Grodno (pole E2), a literą Y — szczyt wybranej góry.
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.
1. Na fotografii literą Y oznaczono szczyt góry Choina (pole E2).
2. W każdym dniu roku górowanie słońca występuje wcześniej nad zamkiem przedstawionym na fotografii niż nad Zamkową Górą (pole A2).
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
P/F → FP. Zdanie 1 (Y = szczyt Choiny, pole E2) → F (fotografia z lipca o WSCHODZIE słońca — słońce wschodzi na NE; szczyt Y na tle wschodzącego słońca nie jest Choiną); zdanie 2 (górowanie zawsze wcześniej nad zamkiem Grodno niż nad Zamkową Górą, pole A2) → P (Grodno leży na wschód od Zamkowej Góry — czas słoneczny wcześniejszy)
- Punktacja: 1 pkt za DWIE poprawne.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 6 — Górowanie Słońca w równonoc nad Klasztorzyskiem (2 punkty)
Oblicz wysokość słońca w dniu równonocy w momencie górowania w miejscu, w którym jest położony szczyt góry Klasztorzysko (pole C2). Przyjmij wartość szerokości geograficznej tego miejsca odczytaną z mapy z dokładnością do jednej minuty. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- szerokość geograficzna odczytana z mapy z dokładnością do 1′: 50°45′N
- h = 90° − 50°45′ = 39°15′. 2 pkt = poprawny odczyt + sposób + wynik
- 1 pkt = poprawny sposób bez poprawnego wyniku (mniej dokładny odczyt lub błąd rachunkowy) ALBO sam poprawny odczyt szerokości
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 7 — Funkcje Jeziora Bystrzyckiego z mapy szczegółowej (1 punkt)
Jezioro Bystrzyckie (pole EF2), które powstało w wyniku wybudowania zapory na Bystrzycy w XX wieku, służy m.in. pozyskiwaniu wody dla ludności pobliskich miejscowości.
Na podstawie mapy szczegółowej podaj dwie funkcje Jeziora Bystrzyckiego, inne niż podana powyżej.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 7 (0–1) — DWIE funkcje inne niż zaopatrzenie ludności w wodę, uzasadnialne treścią mapy:
- energetyczna (przy zaporze podpisana elektrownia wodna — Lubachów)
- retencyjna (zbiornik zaporowy na Bystrzycy magazynuje wodę)
- przeciwpowodziowa (zbiornik przechwytuje fale wezbraniowe górskiej rzeki)
- turystyczna / rekreacyjna (przystań, parkingi, szlaki nad jeziorem)
- Punktacja: 1 pkt za DWIE poprawne funkcje; jedna → 0.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 8 — Reżim Bystrzycy — dlaczego zimą mniej, a wiosną więcej wody (2 punkty)
Na wykresie przedstawiono średnie miesięczne przepływy Bystrzycy, zmierzone w wybranym punkcie pomiarowym. Literami A i B wskazano okresy obejmujące dwa kolejne miesiące roku hydrologicznego. Średni roczny przepływ Bystrzycy wynosi 1,5 m³/s.
Uzasadnij, z czego wynika różnica między wartością przepływów Bystrzycy w każdym z okresów A i B a średnim rocznym przepływem tej rzeki.
Przepływy w okresie A są mniejsze niż średni roczny przepływ, ponieważ: ……
Przepływy w okresie B są większe niż średni roczny przepływ, ponieważ: ……
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- okres A (przepływy poniżej średniej 1,5 m³/s): woda retencjonowana w postaci śniegu i lodu / opady śniegu magazynowane, mniejszy spływ
- okres B (powyżej średniej): intensywne topnienie śniegu i lodu (roztopy) zwiększa zasilanie. 2 pkt = uzasadnienie dla OBU okresów
- 1 pkt = dla jednego
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 9 — Drogi Słońca 21 marca i 22 grudnia — który to zwrotnik (2 punkty)
Na rysunkach przedstawiono widome drogi słońca nad horyzontem, obserwowane w tym samym miejscu położonym na jednym ze zwrotników, 21 marca i 22 grudnia.
Dla którego zwrotnika — Raka czy Koziorożca — są charakterystyczne drogi pozornej wędrówki słońca nad horyzontem przedstawione na obu rysunkach? Podaj nazwę tego zwrotnika, a następnie uzasadnij wybór — odnieś się do strony nieba, po której występuje górowanie słońca 21 marca, oraz do wysokości słońca w momencie górowania 22 grudnia.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- zwrotnik Koziorożca
- uzasadnienie dla 21 marca: Słońce góruje po PÓŁNOCNEJ stronie nieba
- dla 22 grudnia: Słońce góruje w ZENICIE (90°). 2 pkt = nazwa + uzasadnienia dla OBU dat
- 1 pkt = nazwa + uzasadnienie dla jednej daty
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 10 — Białystok, Bukareszt, Neapol, Paryż — dane klimatyczne i noc 22 grudnia (3 punkty)
Na mapie fragmentu Europy literami A–D oznaczono wybrane stacje meteorologiczne: Białystok, Bukareszt, Neapol i Paryż. Każda ze stacji jest położona poniżej 200 m n.p.m.
Poniżej przedstawiono dane z trzech stacji meteorologicznych — położonych w tej samej strefie klimatycznej — spośród czterech stacji oznaczonych na mapie literami A–D (T = średnia temperatura powietrza, O = średnie sumy opadów). Przy każdym zestawie danych podaj literę właściwej stacji.
Zestaw 1. Styczeń: −2,1 °C, 47 mm · Lipiec: 22,4 °C, 57 mm · Rok: 11,1 °C, 628 mm
Zestaw 2. Styczeń: 3,4 °C, 52 mm · Lipiec: 18,4 °C, 54 mm · Rok: 10,6 °C, 639 mm
Zestaw 3. Styczeń: −4,8 °C, 35 mm · Lipiec: 17,3 °C, 80 mm · Rok: 6,7 °C, 592 mm
W której stacji, spośród oznaczonych na mapie literami A–D, 22 grudnia noc jest najkrótsza, a w której — najdłuższa? Wpisz odpowiednie litery.
Noc najkrótsza: …… Noc najdłuższa: ……
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 10.1 (0–2) — wiersze tabeli kolejno: B, D, A (wiersz 1: −2,1 °C w styczniu, 22,4 °C w lipcu → Bukareszt B; wiersz 2: 3,4 °C / 18,4 °C, wyrównane opady → Paryż D; wiersz 3: −4,8 °C / 17,3 °C → Białystok A). Neapol (C) — strefa podzwrotnikowa — poza tabelą. 2 pkt = trzy poprawne; 1 pkt = dwie.
- 10.2 (0–1) — 22 grudnia noc najkrótsza: C (Neapol — najdalej na południe); najdłuższa: A (Białystok — najdalej na północ)
- Punktacja: 1 pkt za OBIE.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 11 — Step — klimatogram, obraz Stanisławskiego i profile gleb X i Y (4 punkty)
Na klimatogramie przedstawiono średnie miesięczne wartości temperatury powietrza i sumy opadów z wybranej stacji meteorologicznej w Europie (poniżej 200 m n.p.m.). Reprodukcja obrazu Jana Stanisławskiego (1900, olej) przedstawia krajobraz — nieużytkowany rolniczo — strefowej formacji roślinnej charakterystycznej dla obszaru tej stacji.
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.
1. Strefową formacją roślinną, przedstawioną na obrazie i charakterystyczną dla klimatu stacji, dla której sporządzono klimatogram, jest (makia / step) …… .
2. Ta formacja występuje w klimacie umiarkowanym ciepłym (morskim / kontynentalnym) …… .
3. Tę formację tworzą głównie (trawy i rośliny zielne / mchy i porosty) …… .
Uzasadnij dwoma argumentami, że gleba, której profil oznaczono literą Y, charakteryzuje się mniejszą przydatnością dla upraw o wysokich wymaganiach niż gleba oznaczona literą X. Przyjmij, że profile są takiej samej głębokości.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 11.1 (0–2) — trzy luki (klimatogram: mroźna zima, ciepłe lato, opady z maksimum letnim ~500 mm — klimat umiarkowany ciepły kontynentalny wschodniej Europy):
- Luka 1: step (obraz Stanisławskiego — bezdrzewna równina traw i barwnych bylin; makia to twardolistne zarośla śródziemnomorskie — nie pasuje ani do obrazu, ani do klimatogramu).
- Luka 2: kontynentalnym (duża roczna amplituda temperatury, zima poniżej zera).
- Luka 3: trawy i rośliny zielne (step; mchy i porosty budują tundrę)
- Punktacja: 3 = 2 pkt; 2 = 1 pkt.
- 11.2 (0–2) — gleba X = czarnoziem (pod stepem), gleba Y = bielicowa (pod borami na piaskach). DWA argumenty za MNIEJSZĄ przydatnością Y dla upraw o wysokich wymaganiach:
- Y ma mniej próchnicy → mniejsza żyzność niż X
- Y tworzy się na piaskach → mniejsza retencja wody
- w Y płytko występuje jasny poziom wymywania (eluwialny), ubogi w związki organiczne
- Y jest kwaśna (X ma odczyn obojętny/zasadowy) — nie sprzyja pszenicy czy burakom
- w Y występuje poziom orsztynu (scementowany, utrudnia korzenienie)
- Punktacja: 2 argumenty = 2 pkt; 1 = 1 pkt. Argument musi PORÓWNYWAĆ (odnosić się do cechy widocznej w profilu Y).
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 12 — Prądy morskie — ciepłe wybrzeża i góra lodowa Titanica (2 punkty)
Na mapie świata przedstawiono prądy morskie. Strzałkami czerwonymi oznaczono prądy ciepłe, a niebieskimi — zimne.
Przedstaw korzyść dla działalności człowieka wynikającą z oddziaływania prądów morskich na wschodnie wybrzeża obszarów lądowych, położone między 20° a 35° szerokości geograficznej południowej.
Przyczyną katastrofy Titanica było zderzenie z górą lodową, które nastąpiło w miejscu o współrzędnych 42°N, 50°W. Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P albo F.
1. Katastrofa Titanica była spowodowana zderzeniem z górą lodową, która przemieściła się z Antarktyki wraz z wodami jednego z zimnych prądów morskich.
2. Góra lodowa, z którą zderzenie doprowadziło do katastrofy Titanica, przemieściła się zza koła podbiegunowego do miejsca katastrofy na skutek cyrkulacji pasatowej.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 12.1 (0–1)
- korzyść z ciepłych prądów na WSCHODNICH wybrzeżach między 20° a 35°S, np.: wyższe opady/wilgotność
- dostatek wody dla rolnictwa
- brak pustyń
- wysoki udział gruntów ornych
- klimat sprzyjający osadnictwu
- długi okres wegetacyjny
- 12.2 (0–1) — P/F → FF. Zdanie 1 (góra lodowa z Antarktyki zimnym prądem) → F (miejsce 42°N, 50°W — góra przypłynęła z ARKTYKI/Grenlandii Prądem Labradorskim); zdanie 2 (przemieściła się zza koła podbiegunowego wskutek cyrkulacji pasatowej) → F (pasaty to strefa międzyzwrotnikowa; górę niósł zimny Prąd Labradorski)
- Punktacja: 1 pkt za DWIE poprawne.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 13 — Dlaczego Afryka pęka — ryft i rozsuwanie płyt (1 punkt)
Na mapie przedstawiono przewidywany zarys kontynentu afrykańskiego za około 10 milionów lat.
Przedstaw przyczynę przewidywanego rozłamu Afryki. W odpowiedzi odnieś się do tektoniki płyt litosfery.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
przyczyna: pękanie wzdłuż strefy RYFTOWEJ (Wielkie Rowy Afrykańskie) — odsuwanie się od siebie płyt (afrykańskiej/nubijskiej i somalijskiej), które doprowadzi do oddzielenia się lądów
- Punktacja: 1 pkt za przyczynę z odniesieniem do tektoniki płyt.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 14 — Parki narodowe 1–7 i ostaniec z parku nr 7 (4 punkty)
Na mapie numerami 1–7 oznaczono wybrane parki narodowe w Polsce.
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe numery wybrane spośród podanych w nawiasach.
1. Park narodowy o krajobrazie bagienno-łąkowym, położony w pradolinie, oznaczono na mapie numerem (1 / 2) …… .
2. Park narodowy o rzeźbie charakteryzującej się występowaniem akumulacyjnych form powstałych na skutek działalności procesów eolicznych oznaczono na mapie numerem (3 / 4) …… .
3. Park narodowy, w którym występują formy polodowcowe i skały paleozoiczne pochodzenia magmowego, oznaczono na mapie numerem (5 / 6) …… .
Podaj nazwę formy wskazanej strzałką na fotografii i nazwę odpowiedniego czynnika rzeźbotwórczego, a następnie wyjaśnij, jak doszło do powstania tej formy. Nazwę formy i czynnik dobierz z podanych: kem — ostaniec — woda z CO₂ — wiatr.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 14.1 (0–2) — luki: 2 (park bagienno-łąkowy w pradolinie — Ujście Warty), 3 (akumulacyjne formy eoliczne — Kampinoski), 5 (formy polodowcowe i paleozoiczne skały magmowe — Karkonoski). 2 pkt = trzy; 1 pkt = dwie.
- 14.2 (0–2) — nazwa formy: ostaniec; czynnik: woda z CO₂; wyjaśnienie: woda z dwutlenkiem węgla rozpuszcza wapienie (krasowienie) nierównomiernie — fragmenty odporniejsze/wolniej niszczone sterczą jako ostańce. 2 pkt = nazwa + czynnik + wyjaśnienie; 1 pkt = nazwa + czynnik ALBO samo wyjaśnienie.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 15 — Chronologia wydarzeń geologicznych na przekroju (1 punkt)
Przedstawiono przekrój geologiczny wybranego obszaru. Skały z dwóch er — paleozoicznej i mezozoicznej — oddziela powierzchnia zrównania.
Które wydarzenia geologiczne wystąpiły przed powstaniem powierzchni zrównania przedstawionej na przekroju? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
A. Sedymentacja w jurze i powstanie intruzji porfirów.
B. Sfałdowanie skał paleozoicznych i powstanie uskoku.
C. Sedymentacja w paleozoiku i wyerodowanie doliny przez rzekę.
D. Transgresja morza i denudacja skał jurajskich w warunkach lądowych.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
B — przed powstaniem powierzchni zrównania (oddzielającej skały paleozoiczne od mezozoicznych) doszło do SFAŁDOWANIA skał paleozoicznych i powstania USKOKU (obie struktury są ścięte powierzchnią zrównania). Sedymentacja jurajska i intruzja porfirów w karbonie to nie para z A; C i D opisują wydarzenia niepełne/po zrównaniu.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 16 — Fronty nad Europą — trzy luki na mapie synoptycznej (2 punkty)
Na mapie synoptycznej fragmentu Europy zaznaczono fronty atmosferyczne i układy baryczne w wybranym dniu. Literami A i B oznaczono wybrane obszary oddzielone frontem atmosferycznym. Następnego dnia na przedstawionym obszarze rozbuduje się front zokludowany.
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.
1. Spośród obszarów, które oddziela front ciepły, masa powietrza o wyższej temperaturze znajduje się nad obszarem oznaczonym literą (A / B) …… .
2. Wiatr o największej prędkości występuje na obszarze położonym na (wschód / zachód) …… od Irlandii.
3. W wyniku rozwoju okluzji powierzchnia obszaru położonego między frontami atmosferycznymi — oznaczonego literą A — się (zwiększy / zmniejszy) …… .
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- luka 1: A (spośród obszarów rozdzielonych frontem ciepłym cieplejsza masa jest nad A — za frontem ciepłym w sektorze ciepłym niżu)
- luka 2: zachód (najgęstsze izobary — największy gradient — na zachód od Irlandii)
- luka 3: zmniejszy (okluzja = front chłodny dogania ciepły, sektor ciepły między frontami się domyka). 2 pkt = trzy
- 1 pkt = dwie
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 17 — Irak i Zjednoczone Emiraty Arabskie — piramidy wieku a imigracja zarobkowa (1 punkt)
Przedstawiono piramidy wieku i płci wybranych krajów w 2020 roku: Iraku oraz Zjednoczonych Emiratów Arabskich.
Wyjaśnij, dlaczego występuje różnica w strukturze ludności między Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi a Irakiem. Odnieś się do ludności w wieku produkcyjnym.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
wyjaśnienie różnicy z odniesieniem do ludności w wieku produkcyjnym, np.: w ZEA ogromna przewaga MĘŻCZYZN w wieku produkcyjnym — praca w budownictwie i przemyśle naftowym przyciąga imigrantów zarobkowych (wysokie PKB, stabilność); Irak — wysokie bezrobocie / niższe PKB / niestabilność polityczna nie przyciąga imigrantów
- Punktacja: 1 pkt za poprawne wyjaśnienie.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 18 — Quito i Bogota — góry zamiast nizin w strefie równikowej (1 punkt)
W strefie klimatów równikowych w Ameryce Południowej, m.in. w okolicach Quito i Bogoty, duża gęstość zaludnienia występuje na wysokościach powyżej 2500 m n.p.m., do czego przyczyniają się m.in. warunki termiczne.
Wyjaśnij, dlaczego w niskich szerokościach geograficznych — ze względu na warunki termiczne — obszary położone wysoko n.p.m. mogą być korzystniejsze do osiedlania się niż obszary nizinne.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
wyjaśnienie termiczne, np.: temperatura spada z wysokością, więc wysoko położone obszary w strefie równikowej mają łagodniejsze, korzystniejsze dla życia warunki; na nizinach gorący, wilgotny klimat sprzyja insektom (malaria) i bujnej, uciążliwej roślinności — wyżej te uciążliwości maleją
- Punktacja: 1 pkt za poprawne wyjaśnienie z mechanizmem termicznym.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 19 — Gdzie Polska przybywa, a gdzie ubywa — prognozy gmin do 2030 r. (2 punkty)
Na mapach przedstawiono wybrane informacje o prognozowanych zmianach rozmieszczenia ludności w Polsce do 2030 roku: Mapa 1 — gminy o prognozowanym przyroście liczby ludności większym niż 10%, Mapa 2 — gminy o prognozowanym ubytku większym niż 5%.
Na podstawie map przedstaw prawidłowość odnoszącą się do rozmieszczenia w Polsce gmin o prognozowanym przyroście ludności i prawidłowość odnoszącą się do rozmieszczenia gmin o prognozowanym ubytku ludności.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- prawidłowość dla przyrostu: największy przyrost w obszarach PODMIEJSKICH wokół dużych miast (suburbanizacja)
- dla ubytku: obszary PERYFERYJNE względem aglomeracji / gminy „ściany wschodniej" i ziem zachodnich / obszary o wysokim bezrobociu. 2 pkt = dwie prawidłowości
- 1 pkt = jedna
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 20 — Praga-Północ — rewitalizacja czy reindustrializacja (1 punkt)
Praga-Północ swoją aurę zawdzięcza wiekowym kamienicom, obiektom sakralnym różnych wyznań, obiektom przemysłowym, brukowanym uliczkom. Można tu znaleźć pracownie rzemiosła artystycznego, przypominające o tradycji handlu i usług. Przez wiele lat nie podejmowano wystarczających działań w celu zachowania dziedzictwa kulturowego i ograniczenia ubóstwa wśród mieszkańców dzielnicy. W 2008 r. Rada m.st. Warszawy określiła działania o charakterze przestrzennym, społecznym i gospodarczym, które miały na celu stworzenie warunków do rozwoju zdegradowanych obszarów miasta.
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.
Działaniem podejmowanym przez władze lokalne w celu poprawienia jakości życia na zdegradowanych obszarach, takich jak przedstawiony na fotografii, jest
A. reindustrializacja,
B. rewitalizacja,
której przejawami są
1. wzrost zatrudnienia w II sektorze i budowanie nowych zakładów przemysłowych.
2. modernizowanie infrastruktury i działania w celu aktywizacji społeczno-gospodarczej mieszkańców.
3. wyburzanie zabudowy i migracja ludności na obszary podmiejskie.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
B2 — działaniem jest REWITALIZACJA, której przejawami są modernizowanie infrastruktury i działania w celu aktywizacji społeczno-gospodarczej mieszkańców.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 21 — Afryka i Chiny 1980–2016 — uwarunkowanie demograficzne i ekonomiczne (2 punkty)
Na mapach przedstawiono relację PKB na 1 mieszkańca w państwach Afryki do PKB na 1 mieszkańca w Chinach w latach 1980 i 2016 (kolor niebieski — PKB na 1 mieszkańca wyższy niż w Chinach, czerwony — niższy).
Przedstaw dwa uwarunkowania — jedno demograficzne i jedno ekonomiczne — które przyczyniły się do zmiany relacji PKB na 1 mieszkańca państw Afryki i Chin w latach 1980–2016. W obu odpowiedziach odnieś się do państw Afryki i do Chin.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
uwarunkowanie demograficzne: w Chinach ograniczono przyrost naturalny (polityka jednego dziecka), a w Afryce ludność szybko rosła → PKB na mieszkańca w Afryce rósł wolniej; ekonomiczne: modernizacja i ekspansja gospodarki Chin (eksport przetworzonych towarów, inwestycje — także w Afryce, lepsze wykształcenie) vs brak modernizacji wielu gospodarek Afryki. 2 pkt = dwa uwarunkowania odnoszące się do OBU obszarów; 1 pkt = jedno z odniesieniem do obu ALBO dwa odnoszące się do jednego obszaru.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 22 — Dlaczego Finlandia tonie w lasach, a Algieria nie (3 punkty)
W tabeli przedstawiono strukturę użytkowania gruntów w wybranych państwach w 2018 r. (kolejno: grunty orne i uprawy trwałe · łąki i pastwiska · lasy · pozostałe grunty, w %).
Finlandia: 7,4 · 0,1 · 72,9 · 19,6
Algieria: 3,6 · 13,8 · 0,8 · 81,8
Austria: 17,3 · 21,1 · 47,2 · 14,4
Na świecie udział lasów w powierzchni obszarów lądowych wynosi około 30%.
Uzasadnij, że warunki przyrodnicze wywierają wpływ na lesistość obszarów państw wymienionych w tabeli. W odpowiedzi odnieś się — odpowiednio — do strefowych lub astrefowych uwarunkowań przyrodniczych.
Finlandia — uwarunkowanie strefowe: ……
Algieria — uwarunkowanie strefowe: ……
Austria — uwarunkowanie astrefowe: ……
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
Finlandia (72,9% lasów) — uwarunkowanie STREFOWE: położenie w strefie tajgi / klimat umiarkowany chłodny sprzyjający lasom iglastym / za krótki okres wegetacyjny dla upraw; Algieria (0,8%) — STREFOWE: położenie w strefie zwrotnikowej pustyń / niskie opady; Austria (47,2%) — ASTREFOWE: górzystość (Alpy) — lasy reglowe. 3 pkt = trzy państwa; 2 pkt = dwa; 1 pkt = jedno.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 23 — Kukurydza, trzcina i kawa — które państwo z mapy (2 punkty)
Na mapie świata literami A–D oznaczono wybrane państwa. Poniżej podano zbiory roślin uprawnych w 2018 r. (w mln ton) dla czterech państw:
Zestaw 1 — Polska: pszenica 10 · ziemniaki 7 · kukurydza 4
Zestaw 2: kukurydza 392 · pszenica 51 · ziemniaki 21
Zestaw 3: kukurydza 43 · pszenica 19 · trzcina cukrowa 19
Zestaw 4: trzcina cukrowa 747 · kukurydza 82 · kawa 4
Przy zestawach danych 2–4 podaj nazwy państw, których rolnictwo charakteryzują te dane. Dobierz państwa spośród oznaczonych na mapie literami A–D.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- wiersz 2 (kukurydza 392, pszenica 51, ziemniaki 21): Stany Zjednoczone
- wiersz 3 (kukurydza 43, pszenica 19, trzcina 19): Argentyna
- wiersz 4 (trzcina 747, kukurydza 82, kawa 4): Brazylia. Wiersz 1 = Polska (podany). 2 pkt = trzy poprawne
- 1 pkt = dwie
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 24 — Gdzie palma oleista wypiera las (1 punkt)
W których krajach pozyskiwanie gruntów pod uprawę palmy oleistej jest jedną z głównych przyczyn wylesiania? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
A. Oman i Jemen.
B. Indonezja i Malezja.
C. Pakistan i Afganistan.
D. Japonia i Korea Południowa.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
B — Indonezja i Malezja (najwięksi producenci oleju palmowego; plantacje zakładane kosztem lasów równikowych).
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 25 — Lubelskie kontra podlaskie — struktura produkcji a waloryzacja przyrodnicza (2 punkty)
Na mapach przedstawiono wybrane dane odnoszące się do rolnictwa w Polsce: Mapa 1 — towarowa produkcja rolnicza (struktura: produkcja zwierzęca i roślinna oraz wartość na 1 ha użytków rolnych), Mapa 2 — wskaźnik waloryzacji warunków przyrodniczych dla rolnictwa (im korzystniejsze warunki, tym wyższa wartość wskaźnika).
Wyjaśnij, z czego wynika różnica w strukturze towarowej produkcji rolniczej między województwami lubelskim a podlaskim. W odpowiedzi odnieś się do obu województw.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
wyjaśnienie z odniesieniem do OBU województw i warunków przyrodniczych: lubelskie — wysoka waloryzacja (urodzajne gleby na lessach) → przewaga produkcji ROŚLINNEJ; podlaskie — niska waloryzacja (słabsze gleby, użytki zielone) → przewaga produkcji ZWIERZĘCEJ. 2 pkt = oba województwa + warunki przyrodnicze; 1 pkt = jedno województwo z warunkami ALBO sam odczyt z map dla obu.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 26 — Rolnictwo na pustyni — pieniądze z ropy i kurczące się wody podziemne (2 punkty)
Na fotografii oznaczonej numerem 1 i na zdjęciu satelitarnym oznaczonym numerem 2 przedstawiono gospodarstwa rolne położone na pustynnych obszarach Arabii Saudyjskiej. W niektórych gospodarstwach ze zdjęcia satelitarnego po krótkim okresie funkcjonowania zaprzestano uprawy roślin.
Wyjaśnij, dlaczego warunki pozaprzyrodnicze Arabii Saudyjskiej przyczyniły się do zakładania gospodarstw rolnych, takich jak przedstawione powyżej.
Wyjaśnij, dlaczego w niektórych gospodarstwach rolnych — takich jak przedstawione na zdjęciu satelitarnym — zaprzestano uprawy roślin. Odnieś się do związku przedstawionego sposobu prowadzenia gospodarki rolnej z hydrosferą.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 26.1 (0–1)
- warunki POZAPRZYRODNICZE, np.: środki finansowe z eksportu ropy pokrywają koszty nawadniania/sprzętu/specjalistów
- wysokie PKB → nakłady na technologie (eksploatacja wód podziemnych, odsalanie)
- wzrost liczby ludności → popyt na żywność
- tania energia
- ograniczanie importu żywności (niestabilność regionu)
- 26.2 (0–1) — związek z hydrosferą, np.: nawadnianie zużywa ogromne ilości wody (intensywne parowanie) → nadmierna eksploatacja NIEODNAWIALNYCH wód podziemnych (lej depresyjny, wzrost kosztów poboru) → zaprzestanie upraw; możliwe też zasolenie gleb.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 27 — Rolnictwo i usługi w PKB pięciu państw — sformułuj prawidłowość (1 punkt)
W tabeli przedstawiono strukturę PKB (w %) według rodzajów działalności w wybranych państwach w 2017 roku (kolejno: rolnictwo · przemysł · usługi).
Belgia: 1 · 22 · 77
Boliwia: 14 · 38 · 48
Iran: 10 · 35 · 55
Kanada: 2 · 28 · 70
Rumunia: 4 · 33 · 63
Sformułuj prawidłowość dotyczącą związku między poziomem rozwoju gospodarczego państw a wielkością udziału rolnictwa i wielkością udziału usług w strukturze PKB.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
prawidłowość wiążąca poziom rozwoju z udziałami OBU sektorów, np.: im wyższy poziom rozwoju gospodarczego, tym WYŻSZY udział usług i NIŻSZY udział rolnictwa w strukturze PKB
- Punktacja: 1 pkt za prawidłowość uwzględniającą poziom rozwoju + rolnictwo + usługi.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 28 — Staropolski Okręg Przemysłowy i huta w Krakowie — P/F (1 punkt)
Oceń, czy poniższe informacje o lokalizacji hutnictwa żelaza są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.
1. Miejscowa baza surowcowa przyczyniła się do lokalizacji hutnictwa żelaza na obszarze Staropolskiego Okręgu Przemysłowego.
2. Huta w Krakowie wybudowana po II wojnie światowej jest przykładem lokalizacji przymusowej obok miejsca eksploatacji rud żelaza w tym samym okręgu przemysłowym.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
P/F → PF. Zdanie 1 (miejscowa baza surowcowa przyczyniła się do lokalizacji hutnictwa w Staropolskim Okręgu Przemysłowym) → P (rudy żelaza Gór Świętokrzyskich); zdanie 2 (huta w Krakowie = lokalizacja PRZYMUSOWA obok miejsca eksploatacji rud w tym samym okręgu) → F (Nowa Huta to lokalizacja z decyzji politycznej, bez miejscowych rud — rudy dowożono; Kraków nie leży w Staropolskim OP)
- Punktacja: 1 pkt za DWIE poprawne.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 29 — Kto jeździ koleją — województwa Polski i państwa Europy (4 punkty)
Wskaźnik wykorzystania kolei to średnia liczba podróży koleją w ciągu roku przypadająca na 1 mieszkańca. W Polsce w 2018 r. wynosił 8,1, a średnia gęstość sieci kolejowej — 6,2 km na 100 km². Źródło 2 (Europa 2018): średnia 20,3; najwyższe wartości — Szwajcaria (69,1), Dania (47,1), Niemcy (35,1), Austria (32,9); niskie — Kosowo (0,1), Macedonia Północna (0,3), Grecja (1,7), Bułgaria (3,0); w Andorze i na Malcie pasażerski transport kolejowy nie funkcjonował.
Na podstawie Źródła 1 przyporządkuj do opisów właściwe województwa spośród: podlaskie, lubuskie, mazowieckie, pomorskie.
Opis 1. W tym województwie na wartość powyżej średniej wskaźnika wykorzystania kolei wpływa węzeł kolejowy o koncentrycznie zbiegających się liniach oraz masowe dojazdy pociągami podmiejskimi do pracy.
Opis 2. Na wartość wskaźnika w tym województwie wpływa gęstość sieci kolejowej poniżej średniej krajowej, wykluczenie z transportu kolejowego wielu miejscowości i mała na tle kraju gęstość zaludnienia.
Opis 3. W tym województwie na wartość wskaźnika wyższą od średniej krajowej wpływają przewozy sezonowe w okresie letnim i funkcjonowanie szybkiej kolei miejskiej w konurbacji.
Podaj dwa przykłady czynników wpływających na wartości wskaźnika wykorzystania kolei w państwach europejskich, przedstawione w Źródle 2. Uzasadnij wpływ każdego z czynników na wartość tego wskaźnika.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 29.1 (0–2) — opisy kolejno: mazowieckie (węzeł koncentryczny + dojazdy podmiejskie), podlaskie (gęstość sieci poniżej średniej, wykluczenie kolejowe, mała gęstość zaludnienia), pomorskie (przewozy sezonowe letnie + szybka kolej miejska w konurbacji). 2 pkt = trzy; 1 pkt = dwie.
- 29.2 (0–2)
- dwa czynniki ze Źródła 2 z uzasadnieniem, np.: gęstość sieci kolejowej (dostępność podnosi liczbę podróży)
- stan taboru/komfort (zachęca do rezygnacji z aut)
- PKB na mieszkańca / nakłady na kolej (rozwój i częstotliwość połączeń, tunele i wiadukty w górach)
- powierzchnia kraju (w małych krajach kolej bywa nieopłacalna — Malta, Andora). 2 pkt = dwa czynniki z uzasadnieniami
- 1 pkt = jeden z uzasadnieniem ALBO dwa bez uzasadnień
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 30 — Dlaczego lotnisko nie żyje z samego słońca (1 punkt)
Lotnisko w Pittsburghu (40°N, 80°W) korzysta z samowystarczalnego systemu energetycznego. System składa się z dziesięciu tysięcy paneli słonecznych oraz z pięciu generatorów, w których spala się gaz ziemny eksploatowany z lokalnych złóż. Wielkość produkowanej energii jest większa w przybliżeniu o 30% od maksymalnego zapotrzebowania.
Wyjaśnij, dlaczego na lotnisku opisanym powyżej wykorzystuje się — oprócz odnawialnego — także nieodnawialne źródło energii.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
wyjaśnienie, np.: generatory gazowe produkują energię CIĄGLE, niezależnie od pogody i pory dnia — a fotowoltaika zależy od zmiennych warunków (noc, zachmurzenie), więc sama nie zapewni nieprzerwanego zasilania lotniska
- Punktacja: 1 pkt za wyjaśnienie z niestabilnością energetyki słonecznej.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 31 — OPEC, cztery państwa i handel Unii Europejskiej (2 punkty)
Na mapie czerwonym kolorem oznaczono państwa należące w 2020 roku do organizacji OPEC. Numerami 1–4 zaznaczono inne wybrane państwa.
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.
1. Państwa oznaczone na mapie numerami 2 i 3 nie eksportowały ropy naftowej w końcu drugiej dekady XXI wieku.
2. Państwa oznaczone na mapie numerami 1 i 4 wydobywają ropę naftową, ale ze względu na duży popyt są importerami tego surowca.
Uzasadnij, że polityka energetyczna państw zrzeszonych w organizacji OPEC wpływa na handel zagraniczny państw Unii Europejskiej.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 31.1 (0–1) — P/F → FP. Zdanie 1 (państwa 2 i 3 nie eksportowały ropy w końcu drugiej dekady XXI w.) → F (2 = Brazylia, 3 = Rosja — oba to znaczący EKSPORTERZY); zdanie 2 (państwa 1 i 4 wydobywają ropę, ale przez duży popyt są importerami) → P (1 = Stany Zjednoczone, 4 = Chiny)
- Punktacja: 1 pkt za DWIE poprawne.
- 31.2 (0–1)
- uzasadnienie wpływu polityki OPEC na handel UE, np.: ograniczenie wydobycia → wzrost cen ropy → wzrost kosztów produkcji i cen eksportu UE
- wzrost cen → głębsze ujemne saldo UE w obrotach z OPEC
- spadek wydobycia OPEC → wzrost importu ropy przez UE spoza OPEC
- wzrost cen ropy → wzrost importu komponentów do elektromobilności