Geografia, poziom rozszerzony — maj 2025

31 zadań z arkusza CKE (maj 2025, poziom rozszerzony), 60 pkt: Czytanie mapy Tatr — przełęcz, azymut i granica zlewisk; Skala mapy — obliczenie długości trasy na ortofotomapie; Piętra roślinne Bieszczadów i górna granica lasu; Budowa geologiczna Tatr — wiek skał i formy krasu. Polecenia, klucz…

Zadanie 1 — Czytanie mapy Tatr — przełęcz, azymut i granica zlewisk (2 punkty)

Na fotografii przedstawiono masyw Giewontu (pole GH2). Do zadania dołączona jest mapa szczegółowa fragmentu Tatr (pola oznaczone literami A–M i cyframi 1–6, skala 1:55 000, poziomice co 100 m).

Zadanie 1 (Giewont) · „Na podstawie: www.wikimedia.org" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 1 (Giewont) · „Na podstawie: www.wikimedia.org" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Wspólna dla zadań 1–4 (mapa szczegółowa Tatr) · Mapa szczegółowa dołączona do arkusza (fragment Tatr, skala 1:55 000) · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Wspólna dla zadań 1–4 (mapa szczegółowa Tatr) · Mapa szczegółowa dołączona do arkusza (fragment Tatr, skala 1:55 000) · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
1

Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.

1. Między miejscem, z którego wykonano fotografię, a masywem Giewontu jest położona (Czerwona Przełęcz / Kondracka Przełęcz) ……… .

2. Azymut grzbietu Długiego Giewontu, wyznaczony ze szczytu Giewontu, zawiera się w przedziale (0°–90° / 180°–270°) ……… .

3. Granica między zlewiskiem Morza Bałtyckiego a zlewiskiem Morza Czarnego (przebiega / nie przebiega) ……… przez szczyty widoczne na fotografii.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 1 (0–2) — trzy uzupełnienia zdań. (1) między miejscem wykonania fotografii a masywem Giewontu położona jest Kondracka Przełęcz
  • (2) azymut grzbietu Długiego Giewontu wyznaczony ze szczytu Giewontu zawiera się w przedziale 0°–90° (Długi Giewont leży na wschód od Giewontu)
  • (3) granica między zlewiskiem Morza Bałtyckiego a zlewiskiem Morza Czarnego nie przebiega przez szczyty widoczne na fotografii
  • Punktacja: 3 poprawne → 2 pkt; 2 poprawne → 1 pkt.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 2 — Skala mapy — obliczenie długości trasy na ortofotomapie (2 punkty)

Przyjmij, że długość trasy Kolei Goryczkowej (pole J3/4) na mapie szczegółowej Tatr (skala 1:55 000) wynosi 2,9 cm.

Wspólna dla zadań 1–4 (mapa szczegółowa Tatr) · Mapa szczegółowa dołączona do arkusza (fragment Tatr, skala 1:55 000) · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Wspólna dla zadań 1–4 (mapa szczegółowa Tatr) · Mapa szczegółowa dołączona do arkusza (fragment Tatr, skala 1:55 000) · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
2

Oblicz długość trasy tej kolei na ortofotomapie wykonanej w skali 1:2 500. Zapisz obliczenia.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 2 (0–2) — długość trasy Kolei Goryczkowej na mapie 1:55 000 wynosi 2,9 cm. Na ortofotomapie 1:2 500: proporcja 55 000 / 2 500 = x / 2,9 cm, stąd x = 2,9 cm · 55 000 / 2 500 = 63,8 cm
  • Punktacja: 2 pkt za poprawny sposób obliczenia I poprawny wynik
  • Punktacja: 1 pkt za sam poprawny sposób (wynik błędny).

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 3 — Piętra roślinne Bieszczadów i górna granica lasu (1 punkt)

W tabeli z wykazem pięter roślinnych oznaczono literami X i Y wybrane obszary w Polsce, wśród których są Bieszczady (+ oznacza, że piętro występuje; – że nie występuje). Dołączona jest też mapa szczegółowa Tatr z trasą Kolei Goryczkowej (pole J3/4).

Zadanie 3 (piętra roślinne) · „Na podstawie: Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze, red. L. Starkel, Warszawa 1999" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 3 (piętra roślinne) · „Na podstawie: Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze, red. L. Starkel, Warszawa 1999" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Wspólna dla zadań 1–4 (mapa szczegółowa Tatr) · Mapa szczegółowa dołączona do arkusza (fragment Tatr, skala 1:55 000) · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Wspólna dla zadań 1–4 (mapa szczegółowa Tatr) · Mapa szczegółowa dołączona do arkusza (fragment Tatr, skala 1:55 000) · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
3

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.

1. W Bieszczadach górna granica lasu oddziela piętro regla górnego od piętra kosówki.

2. Na podstawie mapy szczegółowej Tatr można stwierdzić, że trasa Kolei Goryczkowej (pole J3/4) przecina górną granicę lasu.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 3 (0–1) — P/F. Zdanie 1 (w Bieszczadach górna granica lasu oddziela piętro regla górnego od piętra kosówki) → F — Bieszczady to obszar X (brak pięter turniowego, kosówki i regla górnego); górna granica lasu oddziela tam regiel dolny od piętra połonin (halnego). Zdanie 2 (trasa Kolei Goryczkowej przecina górną granicę lasu) → P — kolej prowadzi z piętra leśnego ku Kasprowemu Wierchowi ponad górną granicę lasu. Rozwiązanie: FP
  • Punktacja: 1 pkt za dwie poprawne.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 4 — Budowa geologiczna Tatr — wiek skał i formy krasu (2 punkty)

Na mapie geologicznej przedstawiono budowę fragmentu Tatr w zasięgu mapy szczegółowej. Rozważamy dwie trasy wycieczek szlakami PTTK:

  • wycieczka 1: Kiry (pole D1) – schronisko na hali Ornak (C4) – Iwaniacka Przełęcz (B4) – Błyszcz (B6);
  • wycieczka 2: Kuźnice (J1) – Myślenickie Turnie (J2) – Kasprowy Wierch (J4).
Zadanie 4 (budowa geologiczna) · „Na podstawie: M. Bac-Moszaszwili, M. Gąsienica Szostak, Tatry Polskie. Przewodnik geologiczny dla turystów, Warszawa 1990" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 4 (budowa geologiczna) · „Na podstawie: M. Bac-Moszaszwili, M. Gąsienica Szostak, Tatry Polskie. Przewodnik geologiczny dla turystów, Warszawa 1990" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Wspólna dla zadań 1–4 (mapa szczegółowa Tatr) · Mapa szczegółowa dołączona do arkusza (fragment Tatr, skala 1:55 000) · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Wspólna dla zadań 1–4 (mapa szczegółowa Tatr) · Mapa szczegółowa dołączona do arkusza (fragment Tatr, skala 1:55 000) · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
4.1

Na podstawie mapy geologicznej przedstaw jedną różnicę w budowie geologicznej między obszarem w polu D1 (okolice Kir) a obszarem na północ od granicy Polski w polu B6 (okolice Błyszcza), przecinanymi przez trasę wycieczki 1. Odnieś się do wieku skał występujących na tych obszarach.

4.2

Na mapie szczegółowej wzdłuż tras obu wycieczek przedstawiono formy krasowe. Dokończ zdanie — zaznacz A albo B oraz 1., 2. albo 3.

Przez obszar charakteryzujący się występowaniem liczniejszych form krasu podziemnego przebiega trasa wycieczki oznaczonej ………… , a do obecności tych form wzdłuż tras obu wycieczek przyczynia się występowanie skał ………… .

A. numerem 1,

B. numerem 2,

1. okruchowych wieku mezozoicznego.

2. węglanowych wieku mezozoicznego.

3. węglanowych wieku kenozoicznego.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 4.1 (0–1) — poprawna różnica w budowie geologicznej D1 (Kiry) vs B6 (Błyszcz) ODNOSZĄCA SIĘ DO WIEKU SKAŁ: w polu D1 występują MŁODSZE skały niż w B6 (np. D1 – skały osadowe kenozoiku / oligocenu i eocenu; B6 – starsze skały paleozoiczne trzonu krystalicznego / skały magmowe i przeobrażone)
    • Punktacja: 1 pkt.
  • 4.2 (0–1) — dokończ zdanie — A2. Liczniejsze formy krasu podziemnego (jaskinie) występują wzdłuż trasy wycieczki numerem 1 (A) (zachodnia część — m.in. Jaskinia Mroźna, Smocza Jama, Mylna, Obłazkowa Jama), a do ich obecności przyczynia się występowanie skał węglanowych wieku mezozoicznego (2) (wapienie/dolomity płaszczowin, podatne na krasowienie)
    • Punktacja: 1 pkt.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 5 — Płaszczowiny tatrzańskie — starsze skały na młodszych (1 punkt)

Na przekroju geologicznym przedstawiono budowę fragmentu Tatr (okolice Ciemniaka i Tomanowego Wierchu). Skały paleozoiczne występujące na północno-zachodnim stoku Ciemniaka są STARSZE od skał, które pod nimi zalegają.

Zadanie 5 (przekrój geologiczny fragmentu Tatr) · „Na podstawie: M. Bac-Moszaszwili, M. Gąsienica Szostak, Tatry Polskie…, Warszawa 1990" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 5 (przekrój geologiczny fragmentu Tatr) · „Na podstawie: M. Bac-Moszaszwili, M. Gąsienica Szostak, Tatry Polskie…, Warszawa 1990" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
5

Wyjaśnij, dlaczego na północno-zachodnim stoku Ciemniaka skały paleozoiczne występują na skałach mezozoicznych. Odnieś się do PRZEBIEGU odpowiedniego procesu, o którym świadczy sytuacja przedstawiona na przekroju geologicznym.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 5 (0–1) — poprawne wyjaśnienie odnoszące się do PRZEBIEGU PROCESU: skały paleozoiczne zostały ODERWANE od podłoża (trzonu krystalicznego) i PRZEMIESZCZONE / NASUNIĘTE (z południa na północ) NA młodsze skały mezozoiczne — ruch płaszczowinowy (fałdowo-nasuwczy). BRAMKA CKE: „Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się WYŁĄCZNIE do obecności fałdów (płaszczowin, nasunięć)" — samo stwierdzenie, że „są tu płaszczowiny / fałdy / nasunięcia", bez opisu PRZEBIEGU (oderwanie + przemieszczenie/nasunięcie starszych na młodsze) → 0 pkt.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 6 — Moreny środkowe — powstawanie przy łączeniu lodowców (1 punkt)

Na rysunku przedstawiono wybrany obszar Tatr w plejstocenie. Strzałkami wskazano moreny środkowe na lodowcach dolinnych.

Zadanie 6 (moreny środkowe) · „Na podstawie: J. Zasadni, P. Kłapyta, The Tatra Mountains during the Last Glacial Maximum, „Journal of Maps” 12/2014" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 6 (moreny środkowe) · „Na podstawie: J. Zasadni, P. Kłapyta, The Tatra Mountains during the Last Glacial Maximum, „Journal of Maps” 12/2014" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
6

Wyjaśnij, dlaczego w sytuacji przedstawionej na rysunku dochodziło w plejstocenie do powstawania moren środkowych.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 6 (0–1) — poprawne wyjaśnienie odnoszące się do ŁĄCZENIA SIĘ LODOWCÓW: w miejscach, gdzie łączą się dwa (sąsiednie) lodowce górskie/dolinne, dochodzi do akumulacji materiału skalnego w postaci moreny środkowej — powstaje ona z POŁĄCZENIA sąsiadujących moren BOCZNYCH dwóch lodowców (które po zlaniu jęzorów znajdują się pośrodku wspólnego lodowca). Wyjaśnienie MUSI odnosić się do łączenia lodowców; sam ogólnik o transporcie/akumulacji materiału bez wskazania łączenia się dwóch lodowców (moren bocznych) — Elenchus.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 7 — Oświetlenie Ziemi w równonoc — fazy Księżyca i szerokość z górowania Słońca (2 punkty)

Na rysunku przedstawiono położenie Księżyca i Ziemi oraz oświetlenie tych ciał przez Słońce w wybranym momencie w dniu równonocy. Literami A i B oznaczono wybrane punkty na Ziemi. Nie zachowano właściwych proporcji między odległością Ziemi i Księżyca a ich wymiarami.

Zadanie 7 (równonoc) · Rysunek w arkuszu CKE (geografia R 2025) · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 7 (równonoc) · Rysunek w arkuszu CKE (geografia R 2025) · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
7.1

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P albo F.

1. W punkcie A, w momencie przedstawionym na rysunku, jest wschód Słońca.

2. Względem obserwatora znajdującego się w punkcie B Księżyc jest w pełni.

7.2

W sytuacji przedstawionej na rysunku Słońce góruje nad punktem B na wysokości 80°30′. Oblicz szerokość geograficzną punktu B, a następnie uzupełnij zdanie: „Szerokość geograficzna wynosi ……… (wpisz N albo S): ……… ." Zapisz obliczenia.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 7.1 (0–1) — P/F. Zdanie 1 (w punkcie A jest wschód Słońca) → P; zdanie 2 (względem obserwatora w B Księżyc jest w pełni) → F (Księżyc od strony Słońca → nów, nie pełnia)
    • Punktacja: 1 pkt za DWIE poprawne.
  • 7.2 (0–1) — φ = 90° − h_gS = 90° − 80°30′ = 9°30′; kierunek S (górowanie Słońca w równonoc nad równikiem = 90°; B jest 9°30′ od równika, na półkuli południowej)
    • Punktacja: 1 pkt za poprawny sposób obliczenia I poprawne uzupełnienie zdania (wynik + N/S).

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 8 — Skały okruchowe — zlepieniec i diageneza (1 punkt)

Na fotografiach oznaczonych literami X i Y przedstawiono wybrane okruchowe skały osadowe (z podziałką 1 cm).

Zadanie 8 (skały osadowe) · „Na podstawie: www.pgi.gov.pl" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 8 (skały osadowe) · „Na podstawie: www.pgi.gov.pl" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
8

Dokończ zdanie — zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.

Na fotografii oznaczonej literą Y przedstawiono ………… , który powstaje ze skały przedstawionej na fotografii X na skutek procesu ………… .

A. porfir,

B. zlepieniec,

1. diagenezy.

2. metamorfizmu.

3. wietrzenia.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 8 (0–1) — dokończ zdanie — B1. Na fotografii Y przedstawiono zlepieniec (B), który powstaje ze skały z fotografii X (luźnego materiału okruchowego / żwiru) na skutek diagenezy (1) — cementacji i scalenia okruchów. (A „porfir" to skała magmowa; 2 „metamorfizm" i 3 „wietrzenie" nie tworzą zlepieńca z okruchów.) 1 pkt za całość B1.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 9 — Zjawiska tektoniczne u zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej (2 punkty)

Zachodnia krawędź Ameryki Południowej ma charakter aktywny tektonicznie, a wschodnia — pasywny. Na krawędzi aktywnej dochodzi m.in. do trzęsień ziemi, które mogą przyczyniać się do powstawania tsunami.

9

Podaj trzy inne zjawiska lub procesy przyrodnicze, uwarunkowane tektoniką płyt, występujące u zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej, a niewystępujące we wschodniej części tego kontynentu.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 9 (0–2) — trzy poprawne zjawiska/procesy → 2 pkt; dwa → 1 pkt. Akceptowane (INNE niż podane w zadaniu trzęsienia ziemi i tsunami): zjawiska wulkaniczne / wulkanizm; powstawanie gór (orogeneza — Andy); powstawanie rowu oceanicznego (tektonicznego); subdukcja (podsuwanie oceanicznej płyty litosfery pod kontynentalną). Wszystkie muszą być uwarunkowane tektoniką płyt i charakterystyczne dla AKTYWNEJ (zachodniej) krawędzi, a nie pasywnej (wschodniej).

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 10 — Przepływy Amu-darii i Indusu — uwarunkowania i Jezioro Aralskie (3 punkty)

Na wykresach przedstawiono średnie miesięczne przepływy dwóch rzek Azji — Amu-darii i Indusu. Górne odcinki obu rzek leżą na podobnej szerokości geograficznej, a ich ujścia — w innych strefach klimatycznych. Fragmenty dorzeczy obu rzek leżą powyżej 7000 m n.p.m. Indus jest rzeką o ustroju złożonym.

Zadanie 10 (przepływy rzek) · „Na podstawie: www.sage.nelson.wisc.edu" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 10 (przepływy rzek) · „Na podstawie: www.sage.nelson.wisc.edu" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
10.1

Przedstaw wspólne uwarunkowanie, które przyczynia się do wartości najwyższych przepływów Amu-darii i Indusu, oraz inne uwarunkowanie, które przyczynia się do wartości najwyższych przepływów tylko Indusu.

10.2

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P albo F.

1. Ujścia obu rzek — Amu-darii i Indusu — są położone na obszarze bezodpływowym.

2. Gospodarcze wykorzystanie wód Amu-darii przyczyniło się do zmniejszenia powierzchni Jeziora Aralskiego.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 10.1 (0–2) — WSPÓLNE uwarunkowanie najwyższych przepływów obu rzek = topnienie śniegów i lodowców górskich w źródłowych (górnych, >7000 m n.p.m.) odcinkach. INNE uwarunkowanie tylko Indusu = intensywne opady deszczu w okresie monsunu letniego
    • Punktacja: 2 pkt za wspólne ORAZ inne dla Indusu
    • Punktacja: 1 pkt za jedno z nich.
  • 10.2 (0–1) — P/F. Zdanie 1 (ujścia obu rzek na obszarze bezodpływowym) → F (Amu-daria uchodzi do Jeziora Aralskiego — obszar bezodpływowy, ale Indus do Morza Arabskiego — obszar odpływowy). Zdanie 2 (gospodarcze wykorzystanie wód Amu-darii przyczyniło się do zmniejszenia powierzchni Jeziora Aralskiego) → P. Rozwiązanie: FP
    • Punktacja: 1 pkt za dwie poprawne.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 11 — Rozpoznawanie rzek Polski z opisów (2 punkty)

Na mapie kolorem niebieskim oznaczono wybrane rzeki, wśród których są: Bug, Narew, Pilica, San i Warta.

Zadanie 11 (rzeki Polski) · Mapa w arkuszu CKE (geografia R 2025) · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 11 (rzeki Polski) · Mapa w arkuszu CKE (geografia R 2025) · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
11

Obok każdego opisu wpisz nazwę rzeki wybranej spośród oznaczonych kolorem niebieskim na mapie.

Opis 1. Jest jedną z rzek wypływających z Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Na tej rzece utworzono zbiornik retencyjny m.in. w celu zaopatrywania Łodzi w wodę. Jej ujście jest położone na obszarze staroglacjalnym.

Opis 2. Źródła tej rzeki są położone poza granicami Polski. Jest rzeką nizinną, przecinającą wiele torfowisk. Krajobraz fragmentu jej doliny jest chroniony w parku narodowym. Jeden z jej dopływów jest rzeką od niej dłuższą.

Opis 3. Rzeka od źródeł często zmienia kierunek. Na niektórych odcinkach płynie pradolinami. Jej ujście jest położone na obszarze, który był objęty ostatnim zlodowaceniem. W pobliżu jej ujścia do rzeki głównej utworzono park narodowy.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 11 (0–2) — trzy opisy → nazwa rzeki. Opis 1 (wypływa z Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej; zbiornik retencyjny m.in. dla Łodzi; ujście na obszarze staroglacjalnym) → Pilica. Opis 2 (źródła poza Polską; rzeka nizinna przez torfowiska; dolina chroniona w parku narodowym; dopływ dłuższy od niej) → Narew. Opis 3 (często zmienia kierunek; płynie pradolinami; ujście na obszarze ostatniego zlodowacenia; park narodowy przy ujściu do rzeki głównej) → Warta
  • Punktacja: 3 poprawne → 2 pkt; 2 poprawne → 1 pkt.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 12 — Tama Gibe III na rzece Omo — skutki wielkiej inwestycji (3 punkty)

Jezioro Rudolfa (słonowodne) jest zasilane przez rzekę Omo. Woda z Omo stanowi podstawę egzystencji plemion zajmujących się rybołówstwem, wypasem bydła i uprawą ziemi na sawannie; miejscowa ludność korzystała dotąd z wylewów rzeki użyźniających pola.

W XXI wieku w Etiopii na rzece Omo powstała tama Gibe III — część projektu wykorzystania dorzecza pod uprawę m.in. trzciny cukrowej i bawełny. Część wody kierowana jest na plantacje, a elektrownia wodna przy tamie może produkować dwa razy więcej energii, niż dotąd zużywano w całej Etiopii.

Zadanie 12 (tama Omo) · „Na podstawie: www.mappery.com; www.ccb-boulder.org" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 12 (tama Omo) · „Na podstawie: www.mappery.com; www.ccb-boulder.org" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
12

Przedstaw dwa argumenty potwierdzające pozytywny wpływ inwestycji w dorzeczu Omo na gospodarkę Etiopii oraz po jednym argumencie potwierdzającym negatywny wpływ tej inwestycji na środowisko przyrodnicze i gospodarkę dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa. W każdym z argumentów wykaż odpowiednie powiązanie przyczynowo-skutkowe.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 12 (0–3) — cztery argumenty, każdy z POWIĄZANIEM przyczynowo-skutkowym. POZYTYWNY (gospodarka Etiopii) —
    • produkcja taniej energii elektrycznej w elektrowni wodnej → zaspokojenie potrzeb energetycznych kraju LUB dochody z eksportu energii
    • nawadnianie upraw (trzcina cukrowa) → wzrost produkcji cukru na potrzeby kraju/eksport
    • woda na uprawy bawełny → rozwój przemysłu tekstylnego
    • wzrost produkcji energii → wzrost PKB. NEGATYWNY — ŚRODOWISKO (dorzecze Omo / J. Rudolfa) —
    • nawadnianie plantacji → zmniejszenie przepływu Omo
    • mniejszy dopływ do J. Rudolfa → obniżenie poziomu / wzrost zasolenia jeziora
    • zmiana zasolenia → wyginięcie części roślin/zwierząt
    • intensywne nawożenie → zanieczyszczenie wód i zmiana fauny/flory. NEGATYWNY — GOSPODARKA (dorzecze Omo / J. Rudolfa) —
    • ustanie wylewów użyźniających pola → upadek tradycyjnego rolnictwa
    • zmiany środowiska → utrata walorów turystycznych parku narodowego → spadek dochodów z turystyki
    • spadek populacji ryb → ograniczenie połowów
    • powódź po ewentualnym pęknięciu tamy → straty w gospodarce lokalnej
    • Punktacja: 3 pkt za cztery poprawne argumenty Z POWIĄZANIAMI (2 poz + 1 neg-środ + 1 neg-gosp)
    • Punktacja: 2 pkt za trzy
    • Punktacja: 1 pkt za dwa z powiązaniami (albo cztery bez powiązań).
    • Elenchus, gdy argument bez POWIĄZANIA (samo hasło „będzie energia") — „a JAKI to daje SKUTEK dla gospodarki? dokończ łańcuch przyczyna → skutek". Gdy uczeń myli poziom (skutek pozytywny wpisuje do negatywnych) — dopytaj, dla KOGO i CZY to korzyść.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 13 — Klimatogramy, prądy morskie i ograniczenia zabudowy Rio de Janeiro (3 punkty)

Na fotografii przedstawiono fragment Rio de Janeiro i okolic (23°S, 43°W). Klimatogramy A, B i C dotyczą trzech stacji położonych na wybrzeżu Ameryki Południowej, poniżej 100 m n.p.m. — wśród nich jest stacja w Rio de Janeiro.

Zadanie 13 (Rio) · „Na podstawie: www.wikimedia.org" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 13 (Rio) · „Na podstawie: www.wikimedia.org" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 13 (klimatogramy) · „Na podstawie: www.climate-data.org" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 13 (klimatogramy) · „Na podstawie: www.climate-data.org" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
13.1

Wpisz obok współrzędnych geograficznych literę, którą oznaczono właściwy klimatogram.

1. 11°N, 72°W → ………

2. 33°S, 72°W → ………

13.2

Oceń, czy poniższe informacje o prądach morskich wzdłuż wybrzeży Ameryki Południowej są prawdziwe. Zaznacz P albo F.

1. Prąd Brazylijski płynie w kierunku wysokich szerokości geograficznych położonych na półkuli południowej.

2. Prąd Brazylijski i prąd płynący w tych samych szerokościach geograficznych wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej są prądami tego samego rodzaju pod względem warunków termicznych.

13.3

Przedstaw dwa przyrodnicze uwarunkowania, które ograniczają zabudowę obszaru lądowego widocznego na fotografii, inne niż odnoszące się do wód powierzchniowych.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 13.1 (0–1) — 11°N, 72°W → A (strefa okołorównikowa/N — wysoka temp. cały rok, opady w porze letniej półkuli N); 33°S, 72°W → B (klimat śródziemnomorski środkowego Chile — opady w porze chłodnej, suche lato). Rozwiązanie: A B
    • Punktacja: 1 pkt za dwie poprawne.
  • 13.2 (0–1) — P/F. Zdanie 1 (Prąd Brazylijski płynie ku wysokim szerokościom półkuli S) → P. Zdanie 2 (Prąd Brazylijski i prąd na zach. wybrzeżu Am. Płd. w tych samych szerokościach są tego samego rodzaju termicznego) → F (Brazylijski ciepły, Peruwiański zimny). Rozwiązanie: PF
    • Punktacja: 1 pkt za dwie poprawne.
  • 13.3 (0–1)
    • dwa przyrodnicze ograniczenia zabudowy obszaru lądowego, INNE niż odnoszące się do wód powierzchniowych: obecność wzniesień / znaczne deniwelacje terenu
    • grawitacyjne ruchy masowe (osuwiska na stromych stokach)
    • zalesienie stoków
    • płytkie występowanie wód podziemnych
    • Punktacja: 1 pkt za dwa poprawne.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 14 — Front atmosferyczny — powstawanie chmur rozbudowanych w pionie (2 punkty)

Na mapie synoptycznej przedstawiono sytuację w wybranym dniu kwietnia w Europie. Front atmosferyczny nad środkową Polską i krajami bałtyckimi przyniósł zachmurzenie; w wyniku ruchów mas powietrza na tym froncie dochodziło m.in. do wypiętrzania się chmur takich jak Cumulonimbus.

Zadanie 14 (front) · „Na podstawie: www.wetterpate.de" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 14 (front) · „Na podstawie: www.wetterpate.de" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
14

Wyjaśnij, w jaki sposób na tego rodzaju froncie atmosferycznym dochodzi do powstawania chmur rozbudowanych w pionie. Uwzględnij termikę i przemieszczanie się dwóch mas powietrza występujących na tym froncie.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 14 (0–2) — wyjaśnienie z DWOMA elementami: (1) TERMIKA — chłodne (cięższe/gęstsze) powietrze i ciepłe (lżejsze/rzadsze) powietrze o różnej temperaturze
  • ciepłe unosi się, ochładza, para wodna kondensuje → chmury
  • (2) PRZEMIESZCZANIE dwóch mas — chłodne powietrze wsuwa się/podsuwa pod ciepłe i wypycha je ku górze (front chłodny, wymuszona konwekcja)
  • Punktacja: 2 pkt za wyjaśnienie uwzględniające termikę I przemieszczanie dwóch mas
  • Punktacja: 1 pkt za samą termikę albo samo przemieszczanie.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 15 — Geneza form eolicznych — wydma i grzyb skalny (2 punkty)

Na fotografiach oznaczonych literami A i B przedstawiono wypukłe formy terenu, które powstały na obszarach o podobnych warunkach klimatycznych.

Zadanie 15 (fotografie form terenu A i B) · „Na podstawie: www.static.wikia.nocookie.net; www.wikimedia.org" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 15 (fotografie form terenu A i B) · „Na podstawie: www.static.wikia.nocookie.net; www.wikimedia.org" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
15

Podaj jedno podobieństwo i jedną różnicę w genezie wypukłych form terenu przedstawionych na fotografiach.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 15 (0–2) — PODOBIEŃSTWO w genezie (jedno z): czynnikiem rzeźbotwórczym jest wiatr (formy eoliczne); w powstawaniu obu bierze udział piasek; sprzyja im obecność terenów suchych/ubogich w roślinność. RÓŻNICA: forma A (wydmy) powstaje na skutek AKUMULACJI (budująca działalność wiatru), a forma B (grzyb skalny) na skutek KORAZJI/EROZJI (niszcząca działalność wiatru). [Uwaga CKE: dla grzyba skalnego uznaje się też odpowiedzi o różnej odporności warstw na niszczenie.]
  • Punktacja: 2 pkt za podobieństwo ORAZ różnicę
  • Punktacja: 1 pkt za jedno.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 16 — Gleba bielicowa a uprawa buraka cukrowego (2 punkty)

Na fotografii przedstawiono profil jednej z gleb występujących w Polsce (z podziałką centymetrową).

Zadanie 16 (gleba) · „Na podstawie: www.zasobynauki.pl" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 16 (gleba) · „Na podstawie: www.zasobynauki.pl" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
16

Zaznacz nazwę gleby, której profil przedstawiono na fotografii, a następnie wykaż, z czego wynika mała możliwość wykorzystania tej gleby pod uprawę buraka cukrowego. Odnieś się do odpowiedniej cechy widocznej na fotografii.

A. mada

B. rędzina

C. gleba brunatna

D. gleba bielicowa

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 16 (0–2) — NAZWA gleby = D. gleba bielicowa. CECHA uzasadniająca małą przydatność pod burak cukrowy (jedno z): mała zawartość substancji organicznych (próchnicy) w warstwie przypowierzchniowej (a burak wymaga wysokiej próchnicy); występowanie poziomu bielicowania / wymywania związków organicznych przez wodę opadową; obecność piasków o niskiej zdolności retencji wody (a burak wymaga dużej zdolności magazynowania wody)
  • Punktacja: 2 pkt za poprawną nazwę I cechę
  • Punktacja: 1 pkt za nazwę albo cechę.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 17 — Rozpoznawanie najbiedniejszych państw świata z opisów (2 punkty)

Na mapie kolorem czerwonym oznaczono wybrane kraje — Afganistan, Arabię Saudyjską, Chile, Demokratyczną Republikę Konga, Madagaskar, Namibię i Somalię — wśród których cztery charakteryzowały się w 2022 roku wartością PKB na osobę (wg parytetu siły nabywczej) poniżej 2500 USD.

Zadanie 17 (kraje/PKB) · „Na podstawie: www.cia.gov" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 17 (kraje/PKB) · „Na podstawie: www.cia.gov" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
17

Obok każdego opisu wpisz nazwę kraju o wartości PKB na osobę poniżej 2500 USD, wybranego spośród oznaczonych kolorem czerwonym na mapie.

Opis 1. Warunki do życia w tym kraju, położonym na kontynencie afrykańskim, są uznawane za jedne z najtrudniejszych na świecie z powodu suchego klimatu. Do klęsk głodu przyczyniają się plagi szarańczy i wojna domowa, a niestabilna sytuacja polityczna zwiększa zagrożenie piractwem morskim.

Opis 2. Do ubóstwa ludności w tym kraju, położonym poza kontynentem afrykańskim, przyczyniła się długotrwała wojna. W strukturze PKB utrzymuje się wysoki udział rolnictwa nastawionego — ze względu na warunki przyrodnicze i wpływ islamu — na chów kóz i owiec.

Opis 3. W tym kraju, przez który przebiega jeden ze zwrotników, uprawia się m.in. ryż, trzcinę cukrową, kawowiec i wanilię. Ubóstwo ludności przyczynia się do gospodarowania szkodzącego środowisku — szybkiego wylesiania i wyjałowienia gleb, ze spadkiem bioróżnorodności.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 17 (0–2) — trzy opisy → nazwa kraju (o PKB na osobę poniżej 2500 USD). Opis 1 (Afryka; suchy klimat, klęski głodu, szarańcza, wojna domowa, piractwo morskie) → Somalia. Opis 2 (poza Afryką; długotrwała wojna; chów kóz i owiec, wpływ islamu) → Afganistan. Opis 3 (przez kraj przebiega zwrotnik; ryż, trzcina cukrowa, kawowiec, wanilia; wylesianie, wyjałowienie gleb, spadek bioróżnorodności) → Madagaskar
  • Punktacja: 3 poprawne → 2 pkt; 2 poprawne → 1 pkt.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 18 — Piramidy wieku i płci ludności Polski 2011 i 2021 (2 punkty)

Na wykresach przedstawiono strukturę ludności Polski według wieku i płci w 2011 roku oraz w 2021 roku (piramidy wieku).

Zadanie 18 (piramida 2011) · „Na podstawie: Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021…, Warszawa 2022" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 18 (piramida 2011) · „Na podstawie: Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021…, Warszawa 2022" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 18 (piramida 2021) · „Na podstawie: Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021…, Warszawa 2022" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 18 (piramida 2021) · „Na podstawie: Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021…, Warszawa 2022" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
18

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P albo F.

1. W 2011 roku współczynnik feminizacji w grupie ludności w wieku przedprodukcyjnym wynosił powyżej 100.

2. Liczebność roczników należących do powojennego wyżu kompensacyjnego była wyższa w 2021 roku niż w 2011 roku.

3. Liczba osób w wieku przedprodukcyjnym była większa w 2011 roku niż w 2021 roku.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 18 (0–2) — P/F. Zdanie 1 (w 2011 współczynnik feminizacji w wieku przedprodukcyjnym powyżej 100) → F (w młodym wieku przewaga chłopców, feminizacja < 100). Zdanie 2 (liczebność roczników powojennego wyżu kompensacyjnego wyższa w 2021 niż 2011) → F (te same roczniki starzeją się, ich liczebność maleje wskutek zgonów). Zdanie 3 (liczba osób w wieku przedprodukcyjnym większa w 2011 niż 2021) → P. Rozwiązanie: FFP
  • Punktacja: 3 poprawne → 2 pkt; 2 poprawne → 1 pkt.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 19 — Mediana wieku a typ demograficzny państw (1 punkt)

Na wykresie przedstawiono medianę wieku mieszkańców Polski oraz innych wybranych krajów (numery 1–4) w latach 1980, 2000 i 2020. Wśród państw 1–4 znajdują się: Turcja, Etiopia, Japonia i Norwegia. (Mediana dzieli populację na dwie równe części — połowa mieszkańców jest młodsza, połowa starsza od tej wartości.)

Zadanie 19 (mediana wieku) · „Na podstawie: World Population Prospects, www.population.un.org" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 19 (mediana wieku) · „Na podstawie: World Population Prospects, www.population.un.org" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
19

Który kraj oznaczono numerem 4 na wykresie? Zaznacz właściwą odpowiedź.

A. Turcja

B. Etiopia

C. Japonia

D. Norwegia

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 19 (0–1) — kraj oznaczony numerem 4 → A. Turcja. (Spośród Turcji, Etiopii, Japonii i Norwegii: Etiopia ma najniższą medianę — najmłodsze społeczeństwo; Japonia najwyższą — najstarsze; Norwegia wysoką i stabilną; kraj 4 to Turcja — kraj w trakcie przejścia demograficznego, mediana rosnąca z ~20 do ~31 lat.)

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 20 — Korzyści terenów leśnych w mieście (Poznań, teren X) (2 punkty)

Na planie z 1935 roku (numer 1) oraz na współczesnym ukośnym zdjęciu lotniczym (numer 2) literą X oznaczono fragment wybranego obszaru w Poznaniu, położonego w pobliżu rzeki. Na planie z 1935 roku obszar X pokrywał las.

Zadanie 20 (plan 1935) · „Na podstawie: www.cyryl.poznan.pl" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 20 (plan 1935) · „Na podstawie: www.cyryl.poznan.pl" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 20 (zdjęcie lotnicze) · „Na podstawie: www.google.com" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 20 (zdjęcie lotnicze) · „Na podstawie: www.google.com" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
20

Uzasadnij trzema argumentami, że pozostawienie użytkowania terenu — takiego jak na planie z 1935 roku — na obszarze oznaczonym literą X jest korzystne dla mieszkańców miasta.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 20 (0–2) — trzy argumenty za korzyścią zachowania terenu leśnego/zieleni. Poprawne kategorie:
    • REKREACJA: teren leśny/zieleni jako miejsce wypoczynku dla mieszkańców
    • RETENCJA WÓD: tereny leśne sprzyjają zatrzymywaniu (retencji) wód
    • OCHRONA PRZED POWODZIĄ: w razie wezbrania zalane zostaną tereny zieleni, a nie zabudowa
    • TOPOKLIMAT: latem niższa temperatura niż na terenach zabudowanych (łagodzenie miejskiej wyspy ciepła)
    • JAKOŚĆ POWIETRZA I HAŁAS: produkcja tlenu, pochłanianie zanieczyszczeń, tłumienie hałasu
    • BIORÓŻNORODNOŚĆ: sprzyjanie różnorodności biologicznej (siedliska)
    • ESTETYKA: poprawa estetyki krajobrazu; (CKE dopuszcza też edukację ekologiczną/historyczną)
    • Punktacja: 2 pkt za trzy poprawne argumenty
    • Punktacja: 1 pkt za dwa.
    • Argumenty muszą wskazywać KORZYŚĆ dla mieszkańców/miasta; ogólnik „bo las jest ładny" bez treści — dopytaj.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 21 — Rewitalizacja poprzemysłowa — EC1 w Łodzi (1 punkt)

W centrum Łodzi budynki pierwszej elektrowni miejskiej — czynnej do 2001 roku — zmodernizowano, ale zachowano ich wygląd i elementy instalacji przemysłowych, łącząc architekturę z początku XX wieku z nowoczesnym nurtem poprzemysłowym. Obecnie budynki te stanowią przestrzeń, z której korzystają artyści oraz instytucje organizujące imprezy kulturalno-edukacyjne dla mieszkańców miasta i turystów.

21

Dokończ zdanie — zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.

W tekście opisano proces ………… , który polega na ………… .

A. industrializacji,

B. rewitalizacji,

1. ożywieniu zdegradowanych obszarów miast i zmianie ich funkcji.

2. odbudowie i modernizacji przemysłu, z naciskiem na zaawansowane technologie.

3. lokalizowaniu przemysłu na obszarach położonych w centrach miast.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 21 (0–1) — dokończ zdanie — B1. W tekście opisano proces rewitalizacji (B), który polega na ożywieniu zdegradowanych obszarów miast i zmianie ich funkcji (1) (dawna elektrownia → przestrzeń kulturalno-edukacyjna). (A „industrializacja" i opcje 2 „modernizacja przemysłu"/3 „lokalizowanie przemysłu w centrach" są błędne.) 1 pkt za całość B1.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 22 — Gęstość zaludnienia krajów Afryki — Algieria, Nigeria, RPA (2 punkty)

Na mapie przedstawiono gęstość zaludnienia Afryki i wybrane miasta. Poniżej cztery opisy odnoszące się do gęstości zaludnienia w wybranych krajach:

A. Do dużej gęstości zaludnienia na wybrzeżu tego kraju przyczyniają się obecność delty rzeki i bogate złoża ropy naftowej.

B. Ograniczeniem dla gęstości zaludnienia na południe od stolicy kraju jest występowanie gór i obszarów pustynnych.

C. Do dużej gęstości zaludnienia na tym obszarze przyczynia się obecność jednego z największych jezior Afryki.

D. Zasoby złóż surowców mineralnych, takich jak węgiel kamienny, złoto, diamenty i rudy metali, przyczyniają się do dużej gęstości zaludnienia w rejonach ich wydobycia.

Zadanie 22 (gęstość Afryki) · „Na podstawie: Atlas geograficzny, Warszawa 2020" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 22 (gęstość Afryki) · „Na podstawie: Atlas geograficzny, Warszawa 2020" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
22

Obok nazwy każdego z krajów wpisz literę, którą oznaczono właściwy opis.

1. Algieria → ………

2. Nigeria → ………

3. Republika Południowej Afryki → ………

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 22 (0–2) — przyporządkuj opis (A–D) do kraju. Algieria → B (na południe od stolicy góry i obszary pustynne — Sahara). Nigeria → A (duża gęstość na wybrzeżu: delta rzeki + złoża ropy naftowej). RPA → D (złoża węgla, złota, diamentów, rud metali → gęstość w rejonach wydobycia). (Opis C — obecność jednego z największych jezior Afryki — to dystraktor, nie pasuje do tych trzech krajów.)
  • Punktacja: 3 poprawne → 2 pkt; 2 → 1 pkt.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 23 — Plony pszenicy — uwarunkowania w Australii i Belgii (2 punkty)

W tabeli przedstawiono plony pszenicy z 1 ha (w dt) w wybranych państwach świata w 2020 roku: Argentyna, Australia, Belgia, Niemcy.

Zadanie 23 (plony pszenicy) · „Na podstawie: www.ourworldindata.org" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 23 (plony pszenicy) · „Na podstawie: www.ourworldindata.org" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
23

Dlaczego Australię i Belgię spośród państw w tabeli wyróżniają — odpowiednio — najmniejsze i największe plony pszenicy? Przedstaw argument odnoszący się do uwarunkowania PRZYRODNICZEGO przyczyniającego się do wielkości plonów w Australii oraz argument odnoszący się do uwarunkowania POZAPRZYRODNICZEGO przyczyniającego się do wielkości plonów w Belgii.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 23 (0–2) — AUSTRALIA (najmniejsze plony) — argument PRZYRODNICZY: część kraju leży na obszarze o deficycie wody / niekorzystnych warunkach hydrologicznych (małe opady, susza, duże nasłonecznienie) LUB niska żyzność gleb na obszarach pustynnych/półpustynnych — niekorzystne dla pszenicy. BELGIA (największe plony) — argument POZAPRZYRODNICZY: intensywne nawożenie / wysoka intensywność produkcji rolniczej / wysoka mechanizacja → wysokie plony
  • Punktacja: 2 pkt za argumenty odnoszące się do Australii ORAZ Belgii
  • Punktacja: 1 pkt za jeden.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 24 — Rolnictwo Polski — województwa i plony zbóż (3 punkty)

Na dwóch mapach przedstawiono informacje o rolnictwie Polski w 2022 roku: Mapa 1 — pracujący w rolnictwie według województw; Mapa 2 — udział w zbiorach zbóż i plony zbóż według województw.

Zadanie 24 (Mapa 1) · „Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2023, www.stat.gov.pl" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 24 (Mapa 1) · „Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2023, www.stat.gov.pl" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 24 (Mapa 2) · „Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2023, www.stat.gov.pl" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 24 (Mapa 2) · „Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2023, www.stat.gov.pl" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
24.1

Obok każdego z opisów wpisz nazwę właściwego województwa. Nazwy wybierz spośród: lubuskie, łódzkie, opolskie, świętokrzyskie.

Opis 1. W tym województwie okres wegetacyjny jest jednym z najdłuższych w Polsce. W strukturze gleb przeważają gleby brunatne i bielicowe, ale występują też czarnoziemy. Mimo małej liczby pracujących w rolnictwie na 100 ha użytków rolnych plony zbóż należą do najwyższych w Polsce, co przyczynia się do przewagi produkcji roślinnej w strukturze towarowej.

Opis 2. W tym województwie okres wegetacyjny jest jednym z najdłuższych w Polsce. W strukturze gleb przeważają gleby niskich klas bonitacyjnych. Województwo ma strukturę użytkowania gruntów o małym udziale użytków rolnych (duża lesistość), małą liczbę pracujących w rolnictwie na 100 ha i niski udział w krajowych zbiorach zbóż.

24.2

Przedstaw, z czego wynika różnica w wielkości plonów zbóż między województwem kujawsko-pomorskim a województwem podlaskim. Odnieś się do odpowiedniego uwarunkowania przyrodniczego przyczyniającego się do tej różnicy.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 24.1 (0–2) — dobór województw (spośród: lubuskie, łódzkie, opolskie, świętokrzyskie). Opis 1 (długi okres wegetacyjny; gleby brunatne, bielicowe i czarnoziemy; mała liczba pracujących na 100 ha, ale najwyższe plony zbóż → przewaga produkcji roślinnej) → opolskie. Opis 2 (długi okres wegetacyjny; gleby niskich klas; mały udział użytków rolnych przez dużą lesistość; mała liczba pracujących; niski udział w zbiorach) → lubuskie
    • Punktacja: 2 pkt za dwie poprawne
    • Punktacja: 1 pkt za jedną.
  • 24.2 (0–1) — różnica plonów zbóż kujawsko-pomorskie (wyższe) vs podlaskie (niższe) — uwarunkowanie PRZYRODNICZE: w kujawsko-pomorskim żyzne gleby (czarne ziemie) i/lub lepsze warunki termiczne; w podlaskim gleby niskich klas (bielicowe, bagienne) i/lub najkrótszy (poza górami) okres wegetacyjny
    • Punktacja: 1 pkt.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 25 — Obszary rolnicze Ameryki Północnej — uwarunkowania i uprawy (3 punkty)

Na mapie numerami 1–3 oznaczono wybrane obszary rolnicze Ameryki Północnej.

Zadanie 25 (obszary rolnicze) · „Na podstawie: www.wikimedia.org" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 25 (obszary rolnicze) · „Na podstawie: www.wikimedia.org" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
25.1

Które uwarunkowanie przyrodnicze jest charakterystyczne dla obszaru rolniczego oznaczonego numerem 1? Zaznacz właściwą odpowiedź.

A. Całoroczny okres wegetacyjny.

B. Średnia roczna amplituda temperatury powietrza < 15 °C.

C. Obecność gleb strefowych o wysokich klasach bonitacyjnych.

D. Roczne sumy opadów atmosferycznych > 1500 mm z przewagą w chłodnej porze roku.

25.2

Przyporządkuj do każdego z obszarów 2 i 3 po dwie charakterystyczne dla nich rośliny uprawne wybrane spośród: bawełna, burak cukrowy, maniok, soja, trzcina cukrowa.

Obszar 2: ……… , ………

Obszar 3: ……… , ………

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 25.1 (0–1) — uwarunkowanie przyrodnicze obszaru 1 → C. obecność gleb strefowych o wysokich klasach bonitacyjnych (czarnoziemy prerii/Wielkich Równin). (A całoroczny okres wegetacyjny, B amplituda <15 °C, D opady >1500 mm w porze chłodnej — błędne dla wnętrza kontynentu.)
  • 25.2 (0–2) — przyporządkuj po dwie rośliny do obszarów 2 i 3 (z: bawełna, burak cukrowy, maniok, soja, trzcina cukrowa). Obszar 2 → burak cukrowy, soja; obszar 3 → bawełna, trzcina cukrowa
    • Punktacja: 2 pkt za dwa poprawne przyporządkowania w obu wierszach
    • Punktacja: 1 pkt za dwa poprawne w jednym wierszu albo po jednym w obu.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 26 — Struktura towarowa eksportu Brazylii i Korei Południowej (1 punkt)

Na wykresach kołowych przedstawiono strukturę towarową eksportu Brazylii i Korei Południowej w 2018 roku (m.in. towary rolno-spożywcze, surowce, paliwa, chemikalia, maszyny/urządzenia/sprzęt transportowy, produkty przetwórstwa przemysłowego).

Zadanie 26 (eksport) · „Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2019, www.stat.gov.pl" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 26 (eksport) · „Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2019, www.stat.gov.pl" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
26

Przedstaw, z czego wynika różnica w strukturze towarowej eksportu Brazylii i Korei Południowej. Odnieś się do innego uwarunkowania niż eksploatacja surowców mineralnych w tych krajach.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 26 (0–1) — poprawne wyjaśnienie różnicy struktury eksportu ODNOSZĄCE SIĘ DO INNEGO UWARUNKOWANIA NIŻ EKSPLOATACJA SUROWCÓW MINERALNYCH: Korea Południowa ma wyższy udział przemysłu (w tym high-tech) w PKB / jest krajem nowo uprzemysłowionym → w eksporcie dominują wyroby wysoko przetworzone (maszyny, urządzenia, sprzęt transportowy, chemikalia); Brazylia ma wyższy udział rolnictwa (w tym rolnictwa plantacyjnego — kawa) w PKB → wyższy udział towarów rolno-spożywczych w eksporcie. BRAMKA CKE: odpowiedź NIE może odnosić się do eksploatacji surowców mineralnych.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 27 — Górnictwo miedzi i węgla brunatnego — formy terenu i rekultywacja (3 punkty)

Dwa źródła informacji o obszarach wydobycia w województwie dolnośląskim: (1) przekrój geologiczny przez fragment obszaru wydobycia miedzi i srebra (strzałką wskazano serię złożową); (2) model terenu obszaru wydobycia węgla brunatnego — literą A oznaczono formę wklęsłą, literą B — zwałowisko.

Zadanie 27 (miedź/srebro) · „Na podstawie: S. Oszczepalski, Origin of the Kupferschiefer polymetallic mineralization in Poland, 1999" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 27 (miedź/srebro) · „Na podstawie: S. Oszczepalski, Origin of the Kupferschiefer polymetallic mineralization in Poland, 1999" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 27 (węgiel brunatny) · „Na podstawie: www.geoportal.gov.pl" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 27 (węgiel brunatny) · „Na podstawie: www.geoportal.gov.pl" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
27.1

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P albo F.

1. Na przekroju geologicznym przedstawiono fragment platformy wschodnioeuropejskiej.

2. Węgiel brunatny eksploatowany w miejscu przedstawionym na modelu terenu powstał później niż seria złożowa przedstawiona na przekroju.

27.2

Na modelu terenu formę wklęsłą oznaczono literą A. Czy dla współczesnej eksploatacji miedzi i srebra w Polsce są charakterystyczne antropogeniczne formy terenu o takiej genezie, jak forma oznaczona literą A? Wpisz tak albo nie i uzasadnij — odnieś się do metody wydobycia miedzi i srebra z serii złożowej wskazanej strzałką na przekroju.

27.3

Na modelu terenu zwałowisko oznaczono literą B. Podaj dwa przykłady — stosowanych w Polsce — sposobów rekultywacji lub zagospodarowania form terenu, takich jak forma oznaczona literą B.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 27.1 (0–1) — P/F. Zdanie 1 (przekrój przedstawia fragment platformy wschodnioeuropejskiej) → F (to obszar monokliny/bloku przedsudeckiego — skały karbonu–kenozoiku, nie prekambryjska platforma wschodnioeuropejska). Zdanie 2 (węgiel brunatny powstał później niż seria złożowa z miedzią) → P (węgiel brunatny = kenozoik, młodszy niż permska seria złożowa). Rozwiązanie: FP
    • Punktacja: 1 pkt za dwie poprawne.
  • 27.2 (0–1) — nie + uzasadnienie odnoszące się do GŁĘBINOWEJ metody eksploatacji: rudy miedzi i srebro (seria złożowa wskazana na przekroju) są wydobywane metodą GŁĘBINOWĄ, która NIE tworzy wklęsłych antropogenicznych form terenu takich jak forma A (odkrywka)
    • Punktacja: 1 pkt za „nie" z uzasadnieniem głębinowym.
  • 27.3 (0–1)
    • sposób rekultywacji lub zagospodarowania zwałowiska (forma B): zalesienie / pokrycie roślinnością
    • utworzenie obszaru rekreacyjnego (trasy narciarskie, rowerowe, piesze, paralotnie)
    • farma wiatrowa lub fotowoltaiczna
    • Punktacja: 1 pkt za podanie poprawnego sposobu.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 28 — Struktura produkcji energii — zmiany i Szwajcaria (2 punkty)

Na wykresach przedstawiono strukturę produkcji energii elektrycznej w latach 2000 i 2021 w Polsce, w Hiszpanii oraz w dwóch innych państwach Europy oznaczonych literami X i Y (źródła: węgiel kamienny i brunatny, ropa, gaz ziemny, energia jądrowa, woda, wiatr, słoneczna, inne odnawialne).

Zadanie 28 (energia) · „Na podstawie: H. Ritchie, M. Roser (2021) – Energy, w: Our World in Data, www.ourworldindata.org" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 28 (energia) · „Na podstawie: H. Ritchie, M. Roser (2021) – Energy, w: Our World in Data, www.ourworldindata.org" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
28.1

Przedstaw dwie zmiany, wspólne dla Polski i Hiszpanii, które zaszły między rokiem 2000 a 2021 w bilansie energetycznym tych krajów i są korzystne dla środowiska przyrodniczego.

28.2

Dokończ zdanie — zaznacz A albo B oraz 1., 2. albo 3.

Strukturze produkcji energii elektrycznej w Szwajcarii, oznaczonej na wykresach ………… , sprzyja występowanie w tym kraju ………… .

A. literą X,

B. literą Y,

1. bogatych zasobów nieodnawialnych surowców energetycznych.

2. odpowiednich warunków przyrodniczych lub pozaprzyrodniczych dla hydroenergetyki i energetyki jądrowej.

3. korzystnych warunków klimatycznych dla energetyki wiatrowej.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 28.1 (0–1)
    • dwie zmiany wspólne dla Polski i Hiszpanii (2000→2021), korzystne dla środowiska: zmniejszenie udziału węgla kamiennego i brunatnego
    • wzrost udziału źródeł odnawialnych (w tym energii wiatru)
    • wzrost udziału gazu ziemnego (relatywnie ekologicznego)
    • Punktacja: 1 pkt za dwie poprawne.
  • 28.2 (0–1) — dokończ zdanie — B2. Struktura produkcji energii w Szwajcarii to litera Y (B) (dominują energia jądrowa i woda), czemu sprzyja występowanie odpowiednich warunków przyrodniczych lub pozaprzyrodniczych dla hydroenergetyki i energetyki jądrowej (2). (Litera X = kraj z wysokim udziałem energii wiatru i innych OZE; opcje 1 „bogate zasoby nieodnawialnych surowców" i 3 „warunki klimatyczne dla energetyki wiatrowej" są błędne dla Szwajcarii.) 1 pkt za całość B2.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 29 — Kierunki wymiany handlowej przez Kanał Sueski (1 punkt)

Są takie ładunki, które przesyła się Kanałem Sueskim w kierunku Morza Śródziemnego, i takie, które przesyła się tym kanałem w kierunku Morza Czerwonego.

29

Która grupa towarów podczas wymiany handlowej Europy z innymi regionami świata jest przesyłana Kanałem Sueskim od strony Morza Śródziemnego w kierunku Morza Czerwonego? Zaznacz właściwą odpowiedź.

A. Rudy żelaza i boksyty z zagłębia Damodar.

B. Produkty high-tech z Singapuru i z Hongkongu.

C. Pszenica i kukurydza z portu w Konstancy, w Rumunii.

D. Ropa naftowa i skroplony gaz ziemny z państw nad Zatoką Perską.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 29 (0–1) — grupa towarów przesyłana Kanałem Sueskim od strony Morza Śródziemnego w kierunku Morza Czerwonego (czyli z Europy ku Azji) → C. Pszenica i kukurydza z portu w Konstancy, w Rumunii (eksport płodów rolnych z Europy do Azji). (A rudy żelaza i boksyty z Damodaru — z Azji; B produkty high-tech z Singapuru/Hongkongu — z Azji; D ropa i gaz z Zatoki Perskiej — z Azji; wszystkie płyną w PRZECIWNYM kierunku, ku Morzu Śródziemnemu.) 1 pkt za C.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 30 — Niski udział żeglugi śródlądowej w Polsce — przyczyny (2 punkty)

W tabeli przedstawiono wielkość przewozów ładunków w Polsce według rodzajów transportu (samochodowy, kolejowy, rurociągowy, morski, wodny śródlądowy, lotniczy) w 2011 i 2023 roku, w mln ton.

Zadanie 30 (transport) · „Na podstawie: www.stat.gov.pl" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 30 (transport) · „Na podstawie: www.stat.gov.pl" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
30

Podaj przyczynę przyrodniczą i przyczynę gospodarczą niskiego udziału żeglugi śródlądowej w przewozach ładunków w Polsce.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 30 (0–2) — przyczyna PRZYRODNICZA niskiego udziału żeglugi śródlądowej: nieduża głębokość polskich rzek
  • duże wahania poziomu wód w ciągu roku
  • występowanie niżówek
  • nieuregulowanie biegu rzek
  • występowanie zlodzenia rzek. Przyczyna GOSPODARCZA: konkurencja transportu samochodowego (przewóz „od drzwi do drzwi")
  • wysokie koszty utrzymania rzecznych szlaków transportowych
  • długi czas przewozu transportem wodnym
  • niski eksport węgla kamiennego
  • Punktacja: 2 pkt za przyczynę przyrodniczą I gospodarczą
  • Punktacja: 1 pkt za jedną.

Rozwiąż to zadanie z asystentem

Zadanie 31 — Uszeregowanie państw Azji wg PKB i udziału rolnictwa (2 punkty)

Na mapie Azji kolorem czerwonym oznaczono trzy wybrane państwa: Indie, Turcję i Japonię.

Zadanie 31 (ranking państw) · „Na podstawie: www.naturalearthdata.com; www.cia.gov" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
Zadanie 31 (ranking państw) · „Na podstawie: www.naturalearthdata.com; www.cia.gov" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)
31

Uszereguj państwa oznaczone na mapie według podanych kryteriów. Wpisz we właściwe miejsca nazwy odpowiednich państw.

1. PKB na 1 mieszkańca w USD (wg parytetu siły nabywczej) w 2023 roku — od wartości najniższej do najwyższej.

2. Udział rolnictwa w % w strukturze PKB w 2023 roku — od udziału najniższego do najwyższego.

Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
  • 31 (0–2) — uszeregowanie trzech państw. Kryterium 1 — PKB na 1 mieszkańca (USD, PPP, 2023), od najniższego do najwyższego: Indie → Turcja → Japonia. Kryterium 2 — udział rolnictwa w strukturze PKB (2023), od najniższego do najwyższego: Japonia → Turcja → Indie
  • Punktacja: 2 pkt za poprawne uszeregowanie wg dwóch kryteriów
  • Punktacja: 1 pkt za poprawne wg jednego kryterium.

Rozwiąż to zadanie z asystentem