Geografia, poziom rozszerzony — maj 2026
30 zadań z arkusza CKE (maj 2026, poziom rozszerzony), 60 pkt: Mapa Beskidu Śląskiego — skrzyżowanie szlaków i azymut; Cechy środowiska przyrodniczego z mapy — zielonym szlakiem na Klimczok; Pokrywa śnieżna na Skrzycznem — które stanowisko i dlaczego; Forma skalna Malinowskiej Skały — który proces…
Zadanie 1 — Mapa Beskidu Śląskiego — skrzyżowanie szlaków i azymut (1 punkt)
Fotografię drogowskazów wykonano na obszarze przedstawionym na mapie szczegółowej, na północ od równoleżnika 49°44′N. Na mapie szczegółowej ze skrzyżowania szlaków przedstawionego na fotografii zmierzono azymuty wybranych obiektów.
Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
Skrzyżowanie szlaków, z którego na mapie zmierzono azymuty, jest położone
A. na szczycie Błatnia w polu B1,
B. na przełęczy Kowiorek w polu D1,
a obiekt, którego azymut jest zawarty w przedziale od 0° do 10°, to
1. placówka GOPR w Szczyrku (pole D2).
2. punkt widokowy na Klimczoku (pole C1).
3. schronisko PTTK na Szyndzielni (pole D1).
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
B3 — skrzyżowanie szlaków z fotografii leży na przełęczy Kowiorek w polu D1 (B), a obiekt o azymucie z przedziału od 0° do 10° to schronisko PTTK na Szyndzielni, pole D1 (3)
- Punktacja: 1 pkt za OBA wybory poprawne.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 2 — Cechy środowiska przyrodniczego z mapy — zielonym szlakiem na Klimczok (1 punkt)
Na obszarze przedstawionym w polu D2 mapy szczegółowej zielony szlak pieszy przecina drogę wojewódzką.
Przedstaw dwie cechy środowiska przyrodniczego — możliwe do odczytania z mapy szczegółowej — które turysta może obserwować podczas wycieczki zielonym szlakiem pieszym z powyższego miejsca do schroniska PTTK na Klimczoku.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 2 (0–1) — uczeń podaje DWIE cechy środowiska PRZYRODNICZEGO odczytane z mapy wzdłuż zielonego szlaku (pole D2 → Klimczok). Poprawne
- szlak prowadzi pod górę (wzrost wysokości — poziomice),
- teren o dużych deniwelacjach,
- fragmenty szlaku biegną doliną rzeczną (doliną potoku),
- fragmenty szlaku biegną po stokach wzniesień,
- szlak przebiega przez tereny leśne,
- trasa przecina potoki.
- NIE liczą się elementy antropogeniczne (droga wojewódzka, wyciągi, zabudowa) — polecenie pyta o środowisko PRZYRODNICZE; cecha musi być MOŻLIWA DO ODCZYTANIA Z MAPY (nie z wyobraźni, np. „piękne widoki")
- Punktacja: 1 pkt za DWIE poprawne; jedna poprawna → 0.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 3 — Pokrywa śnieżna na Skrzycznem — które stanowisko i dlaczego (2 punkty)
W tabeli przedstawiono informacje o naturalnej pokrywie śnieżnej w okresie od 1 grudnia do 30 marca w wybranym dziesięcioleciu w stanowiskach pomiarowych A i B, położonych przy stacjach — dolnej i górnej — narciarskiego wyciągu krzesełkowego na Skrzyczne w polach D2/3 mapy szczegółowej.
Średnia grubość pokrywy śnieżnej: A — 24 cm, B — 65 cm
Maksymalna grubość pokrywy śnieżnej: A — 105 cm, B — 180 cm
Średnia liczba dni z pokrywą śnieżną: A — 94, B — 117
Na podstawie: J. Kozak, M. Łepko, „Wieloletnia zmienność grubości pokrywy śnieżnej w okolicy Szczyrku", „Inżynieria Ekologiczna" 41, 2015.
Rozstrzygnij, które stanowisko pomiarowe — A czy B — jest położone w polu D3, a następnie uzasadnij, z czego wynika różnica w występowaniu pokrywy śnieżnej między tymi stanowiskami. Odnieś się do dwóch elementów klimatu Beskidu Śląskiego, od których zależy pokrywa śnieżna.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 3 (0–2) — rozstrzygnięcie + uzasadnienie przez DWA elementy klimatu.
- Rozstrzygnięcie: w polu D3 leży stanowisko B. Pole D3 obejmuje partie szczytowe Skrzycznego (stacja górna wyciągu); dane B (średnia 65 cm, maks. 180 cm, 117 dni) to pokrywa grubsza i dłużej zalegająca — typowa dla większej wysokości n.p.m.
- Uzasadnienie 1 (opady): wraz ze wzrostem wysokości n.p.m. w Beskidzie Śląskim ROSNĄ sumy opadów atmosferycznych — zimą w postaci śniegu, stąd grubsza pokrywa przy stacji górnej.
- Uzasadnienie 2 (temperatura): wraz ze wzrostem wysokości n.p.m. SPADA średnia temperatura powietrza — śnieg później taje i zalega dłużej (więcej dni z pokrywą)
- Punktacja:
- rozstrzygnięcie B + DWA uzasadnienia (dwa RÓŻNE elementy klimatu) = 2 pkt
- rozstrzygnięcie B + JEDNO uzasadnienie = 1 pkt
- brak poprawnego rozstrzygnięcia = 0 pkt
- Uzasadnienie musi wiązać element klimatu z WYSOKOŚCIĄ n.p.m.; samo „bo tam więcej śniegu" to powtórzenie danych, nie uzasadnienie.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 4 — Forma skalna Malinowskiej Skały — który proces ją wyrzeźbił (2 punkty)
Na fotografii przedstawiono formę skalną w pobliżu szczytu Malinowskiej Skały (pole D4 mapy szczegółowej), wyrzeźbioną w zlepieńcach z otoczaków granitowych o spoiwie kwarcowym. Procesowi rzeźbotwórczemu, który przyczynił się do powstania tej formy, sprzyjają wahania temperatury wokół 0 °C.
Rozstrzygnij, który proces spośród podanych poniżej przyczynił się do powstania formy skalnej przedstawionej na fotografii. Wyjaśnij przebieg tego procesu w powyższych warunkach termicznych.
korazja — krasowienie — wietrzenie insolacyjne — wietrzenie mrozowe
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
proces: wietrzenie mrozowe; wyjaśnienie: zamarzanie (i rozmarzanie) wody opadowej w szczelinach skalnych prowadzi do rozsadzania skał (lód zwiększa objętość ~9%, rozpiera szczeliny przy wahaniach temperatury wokół 0 °C). 2 pkt = rozstrzygnięcie + wyjaśnienie; 1 pkt = samo rozstrzygnięcie.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 5 — Czynniki krajobrazu Tatr i Beskidu Śląskiego — mapa geologiczna Karpat (2 punkty)
Na mapie geologiczno-tektonicznej fragmentu Karpat czerwoną linią zaznaczono zasięg obszaru przedstawionego na mapie szczegółowej (Beskid Śląski). Poniżej podano wybrane czynniki, które przyczyniły się do ukształtowania krajobrazów na obszarze przedstawionym na mapie.
A. Fałdowanie warstw skalnych.
B. Formowanie dolin U-kształtnych.
C. Erozyjna działalność wód płynących.
D. Położenie w zapadlisku przedkarpackim.
E. Wysokość terenu powyżej 1500 m n.p.m.
![Zadanie 5/2026 (mapa geologiczno-tektoniczna Karpat) · „Według M. Cieszkowskiego i in. na podstawie: M. Zielińska, Budowa petrograficzna […], „Geologia" 36, 2010; N. Oszczypko, A. Ślączka, K. Żytko, Regionalizacja tektoniczna Polski – Karpaty […], „Przegląd Geologiczny" 56(10), 2008; J. Golonka, Tektonika polskich Karpat […], „Geologia" 33, 2007" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)](ryciny/geo-r-2026-z5.webp)
Przy każdym z dwóch opisów podaj po dwie litery, którymi oznaczono właściwe czynniki wybrane spośród oznaczonych literami A–E.
1. Wspólne czynniki, które przyczyniły się do ukształtowania krajobrazu Tatr i krajobrazu obszaru przedstawionego na mapie szczegółowej: ……, ……
2. Czynniki, które przyczyniły się do ukształtowania krajobrazu Tatr, ale nie przyczyniły się do ukształtowania krajobrazu obszaru przedstawionego na mapie szczegółowej: ……, ……
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- wiersz 1 (czynniki WSPÓLNE dla Tatr i Beskidu Śląskiego): A, C
- wiersz 2 (czynniki TYLKO tatrzańskie): B, E. Czynnik D (zapadlisko przedkarpackie) nie pasuje do żadnego wiersza. 2 pkt = oba wiersze poprawne
- 1 pkt = jeden wiersz poprawny (albo po jednej trafnej literze w każdym wierszu). Więcej liter w komórce niż dwie → odpowiedź nieuznana
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 6 — Osuwiska w Beskidach Zachodnich — flisz karpacki i ochrona dróg (2 punkty)
Na rysunku przedstawiono przekrój przez jedno z osuwisk w Beskidach Zachodnich — zaznaczono flisz piaskowcowo-łupkowy, jęzor osuwiska i powierzchnię poślizgu.
![Zadanie 6.1/2026 (przekrój przez osuwisko) · „Na podstawie: M. Wódka, Związek morfologii wybranych osuwisk z budową geologiczną Karpat i zapadliska przedkarpackiego […], „Przegląd Geologiczny" 67(2), 2019" · CKE · dozwolony użytek (art. 27 pr. aut.)](ryciny/geo-r-2026-z6.webp)
Wyjaśnij, dlaczego budowa geologiczna przedstawiona na przekroju sprzyja powierzchniowym ruchom masowym. Odnieś się do cechy fliszu karpackiego.
Przedstaw dwa sposoby zmniejszenia ryzyka uszkodzenia dróg przez powierzchniowe ruchy masowe w Beskidach Zachodnich, inne niż odnoszące się do konstrukcji przedstawionej na fotografii.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 6.1 (0–1) — wyjaśnienie MUSI odnosić się do cechy fliszu karpackiego widocznej na przekroju
- warstwy skalne (piaskowce i łupki) są POCHYLONE zgodnie ze stokiem → grawitacyjne przemieszczanie mas skalnych wzdłuż stoku
- naprzemianległość piaskowców i łupków: łupki nasiąkają wodą i tworzą POWIERZCHNIĘ POŚLIZGU, po której zsuwają się warstwy wyżejległe.
- Samo „flisz jest miękki/kruchy" albo „duże nachylenie stoku" bez cechy budowy fliszu → 0.
- 6.2 (0–1)
- DWA sposoby INNE niż drewniana konstrukcja oporowa z fotografii. Uznawane m.in.: unikanie lokalizowania zabudowy (odciążenie stoku)
- ograniczenie wycinki drzew
- nasadzenia roślin o silnym systemie korzeniowym
- stabilizacja zbocza kotwami/kolumnami/geowłókniną
- ograniczenie wibracji i wstrząsów (roboty ziemne, ruch pojazdów)
- odwodnienie stoku (odprowadzenie wód gruntowych i powierzchniowych)
- projektowanie dróg poza obszarami osuwiskowymi
- prowadzenie drogi tunelem
- Punktacja: 1 pkt za DWA poprawne; jeden → 0.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 7 — Skrzyczne z lotu ptaka — P/F na mapie i wysokość Słońca w równonoc (3 punkty)
Na fotografii wykonanej znad obszaru położonego na mapie szczegółowej w polu C3 oznaczono literą X stację wyciągów narciarskich. W tle podpisano szczyty: Skrzyczne i Małe Skrzyczne.
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F — jeśli jest fałszywe.
1. Narciarz podczas wjazdu wyciągiem ze stacji oznaczonej literą X na Małe Skrzyczne (pole D3) przemieszcza się w kierunku zachodnim.
2. Odległość w linii prostej w terenie między szczytami, których nazwy podano na fotografii, jest większa niż 1,25 km.
Oblicz wysokość Słońca w dniu równonocy w momencie górowania w miejscu wskazanym na fotografii literą X. Przyjmij szerokość geograficzną tego miejsca odczytaną z mapy z dokładnością do jednej minuty. Zapisz obliczenia i wynik.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 7.1 (0–1) — P/F → FP. Zdanie 1 (wjazd z X na Małe Skrzyczne w kierunku zachodnim) → F (Małe Skrzyczne, pole D3, leży na południowy wschód od stacji X w polu C3); zdanie 2 (odległość w terenie między Skrzycznem a Małym Skrzycznem > 1,25 km) → P (na mapie 1:50 000 odległość między szczytami to ponad 2,5 cm ≈ ponad 1,25 km)
- Punktacja: 1 pkt za DWIE poprawne.
- 7.2 (0–2) — szerokość X odczytana z mapy z dokładnością do 1′: 49°41′N; h = 90° − 49°41′ + 0° = 40°19′. 2 pkt = poprawny odczyt + sposób + wynik; 1 pkt = poprawny sposób bez poprawnego wyniku (mniej dokładny odczyt szerokości albo błąd rachunkowy). Użycie długości geograficznej albo szerokości spoza mapy → 0.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 8 — Ciała niebieskie bliżej niż pas planetoid — trzy luki (2 punkty)
Literami A–C oznaczono fotografie wybranych ciał niebieskich w Układzie Słonecznym, położonych dalej od Słońca niż Merkury i w mniejszej odległości od Słońca niż pas planetoid. Ciała niebieskie przedstawiono w tej samej skali (obok, dla porównania, Ziemia).
Uzupełnij zdania. Wpisz w luki właściwe określenia, wybrane spośród podanych w nawiasach.
1. Wśród ciał niebieskich oznaczonych literami A–C (występuje / nie występuje) …… ciało niebieskie, które jest zbudowane z wodoru i z helu, charakteryzujące się średnią gęstością mniejszą od gęstości wody.
2. Maksymalna odległość od Słońca ciała niebieskiego oznaczonego literą B jest (mniejsza / większa) …… niż maksymalna odległość Ziemi od Słońca.
3. Wyższą średnią temperaturą powierzchni niż średnia temperatura powierzchni Ziemi charakteryzuje się ciało niebieskie oznaczone literą (A / C) …… .
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- luka 1: nie występuje (gazowe olbrzymy o gęstości mniejszej od wody, jak Saturn, krążą ZA pasem planetoid)
- luka 2: większa (B to Księżyc — krąży wokół Ziemi, więc bywa dalej od Słońca niż Ziemia)
- luka 3: A (Wenus — najwyższa średnia temperatura powierzchni, efekt cieplarniany gęstej atmosfery CO₂). 2 pkt = trzy poprawne
- 1 pkt = dwie poprawne
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 9 — Wiek skał dna oceanów — ryfty i skorupa pod Bałtykiem (2 punkty)
Na mapie przedstawiono wiek skał bazaltowych budujących dno oceanów (skala barwna od 0 do 280 mln lat).
Wykaż związek wieku skał bazaltowych budujących dno oceanów z występowaniem ryftów.
Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
Pod dnem Morza Bałtyckiego występują skały magmowe skorupy
A. oceanicznej,
B. kontynentalnej,
które charakteryzują się
1. większą grubością niż skorupa ziemska na obszarze basenów oceanicznych.
2. dominacją takich samych skał magmowych, jak na obszarze Grzbietu Śródatlantyckiego.
3. młodszym wiekiem niż wiek skał na obszarze Grzbietu Śródatlantyckiego.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 9.1 (0–1) — związek wieku bazaltów z ryftami, np.: w ryftach powstaje nowa skorupa oceaniczna, więc skały bazaltowe są tam najmłodsze; im dalej od ryftu, tym skały starsze.
- 9.2 (0–1) — B1 — pod dnem Bałtyku występują skały magmowe skorupy KONTYNENTALNEJ (Bałtyk to morze szelfowe na skorupie kontynentalnej), która ma WIĘKSZĄ grubość niż skorupa w basenach oceanicznych.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 10 — Afryka — klimatogramy stacji A i B, Zambezi i wodospady Wiktorii (5 punktów)
Na mapie Afryki literami A i B oznaczono stacje meteorologiczne, dla których sporządzono klimatogramy. Numerami 1–4 oznaczono wybrane punkty. Stacja A leży na wysokości 6 m n.p.m., stacja B — 916 m n.p.m.
Wyjaśnij, z czego wynika różnica w rocznych sumach opadów atmosferycznych między stacjami meteorologicznymi A i B. W odpowiedzi odnieś się do obu stacji.
Wodospady Wiktorii — atrakcja turystyczna jednej z rzek Afryki — są położone w pobliżu stacji meteorologicznej oznaczonej literą B. Uzupełnij zdanie określeniami z nawiasów.
1. Wodospady Wiktorii są położone na rzece (Kongo / Zambezi) …… ,
2. charakteryzującej się — w przeciwieństwie do rzek Europy Środkowo-Wschodniej — występowaniem (prostego / złożonego) …… reżimu zasilania.
W drugiej dekadzie XXI wieku w wodospadach Wiktorii najniższe przepływy miesięczne w roku hydrologicznym były mniejsze niż w ostatnich dekadach XX wieku. Wyjaśnij, dlaczego deforestacja prowadzona w dorzeczu rzeki, na której są położone wodospady Wiktorii, przyczynia się do zmiany przepływów opisanej powyżej.
Oceń prawdziwość stwierdzeń odnoszących się do punktów oznaczonych numerami na mapie. Wybierz P albo F.
1. Spośród punktów oznaczonych numerami na mapie największe zmiany długości trwania dnia i nocy występują w ciągu roku w punkcie oznaczonym numerem 1.
2. W punkcie oznaczonym na mapie numerem 4 najdłuższy dzień w roku przypada w grudniu.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 10.1 (0–2) — wyjaśnienie różnicy opadów z powiązaniem przyczynowo-skutkowym i odniesieniem do OBU stacji, np.: przy stacji A płynie zimny prąd morski (Benguelski) obniżający temperaturę i parowanie → znikome opady; stacja B leży wyżej (916 m) i bliżej strefy równikowej / w zasięgu międzyzwrotnikowej strefy zbieżności latem półkuli S → wysokie opady. 2 pkt = powiązanie + obie stacje; 1 pkt = jedna stacja albo sam czynnik.
- 10.2 (0–1) — Zambezi + prostego (reżim zasilania).
- 10.3 (0–1) — wyjaśnienie: deforestacja zmniejsza retencję/zwiększa parowanie i spływ → w porze suchej przepływy mniejsze.
- 10.4 (0–1) — P/F → FP (zdanie 1: największe zmiany długości dnia i nocy w punkcie 1 — F, bo pkt 4 leży dalej od równika; zdanie 2: w punkcie 4 najdłuższy dzień w grudniu — P, półkula południowa).
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 11 — Jeziora pojezierzy na ortofotomapach w podczerwieni (2 punkty)
Na ortofotomapach wykonanych w podczerwieni przedstawiono wybrane jeziora położone w Polsce w pasie pojezierzy. Jeziora przedstawiono w różnych skalach.
Uzupełnij zdania. Wpisz w luki właściwe określenia, wybrane spośród podanych w nawiasach.
1. Literą A oznaczono jezioro (deltowe / morenowe) …… ,
2. a literą B — jezioro (rynnowe / wytopiskowe) …… .
3. Jezioro oznaczone literą C jest położone na (północ / południe) …… od granicy Niziny Północnomazowieckiej, przebiegającej wzdłuż linii wyznaczającej maksymalny zasięg ostatniego zlodowacenia.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
luka 1: morenowe (jezioro A — rozległe, o rozwiniętej linii brzegowej); luka 2: wytopiskowe (jezioro B — małe, owalne zagłębienie); luka 3: północ (jezioro C — rynnowe, leży w pasie pojezierzy, na północ od granicy Niziny Północnomazowieckiej wyznaczonej maksymalnym zasięgiem ostatniego zlodowacenia). 2 pkt = trzy poprawne; 1 pkt = dwie poprawne.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 12 — Nawożenie a jakość wody w jeziorze — przekrój hydrogeologiczny (1 punkt)
Na rysunku przedstawiono przekrój hydrogeologiczny wybranego terenu. W obszarach A i B jest prowadzona uprawa roślin z zastosowaniem intensywnego nawożenia, która może przyczyniać się do eutrofizacji wód powierzchniowych.
Rozstrzygnij, który obszar rolniczy — A czy B — ma większy wpływ na jakość wody w jeziorze. Uzasadnij wybór.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- rozstrzygnięcie: obszar B
- uzasadnienie np.: zanieczyszczenia (biogeny z nawozów) z obszaru B przenikają przez przepuszczalne piaski do warstwy wodonośnej zasilającej jezioro
- w obszarze A układ gliny zwałowej (nieprzepuszczalnej) kieruje wody gruntowe w stronę przeciwną do jeziora
- Punktacja: 1 pkt za rozstrzygnięcie + poprawne uzasadnienie.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 13 — Old Mans Creek na skanach LiDAR — erozja boczna i akumulacja (2 punkty)
Przedstawiono model terenu fragmentu doliny środkowego biegu rzeki Old Mans Creek w Ameryce Północnej, wykonany na podstawie serii skanowań laserowych z lat 2009–2020. Kolorami oznaczono miejsca z ubytkiem/przyrostem osadów.
Podaj nazwy dwóch procesów rzeźbotwórczych zachodzących na obu brzegach rzeki oraz przedstaw ich wpływ na zmiany w ukształtowaniu terenu w powyższej sytuacji.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 13 (0–2) — dwie części.
- Nazwy procesów: erozja boczna (podcinanie brzegów) i akumulacja (odkładanie osadów)
- Akceptowane też: „erozja brzegowa", „depozycja/odkładanie osadów".
- Wpływ na ukształtowanie terenu (przykłady uznawane): ubytek osadów na zewnętrznych (wklęsłych) brzegach zakoli to skutek erozji bocznej — brzeg cofa się i stromieje; przyrost na brzegach wewnętrznych (wypukłych) to akumulacja — powstają łachy; oba procesy POWIĘKSZAJĄ meandry (i mogą doprowadzić do ich odcięcia — starorzeczy); erozja boczna poszerza dno doliny
- Punktacja:
- 2 pkt = poprawne DWIE nazwy + poprawnie przedstawiony wpływ
- 1 pkt = wpływ jednego procesu ALBO same dwie nazwy
- 0 pkt = mniej. „Erozja denna/wgłębna" zamiast bocznej = błędna nazwa (polecenie dotyczy BRZEGÓW)
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 14 — El Niño na mapach temperatury Pacyfiku — prawda czy fałsz (1 punkt)
Przedstawiono temperaturę powierzchniowych wód Oceanu Spokojnego w wybranych okresach podczas fazy neutralnej (grudzień 1993 r.) oraz fazy ciepłej El Niño (grudzień 1997 r.), różniących się cyrkulacją wód oceanicznych. Stwierdzenia w zadaniu odnoszą się do wybrzeży Ameryki Południowej położonych między równikiem a 20° szerokości geograficznej południowej.
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń odnoszących się do wybrzeży Ameryki Południowej położonych między równikiem a 20° szerokości geograficznej południowej. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F — jeśli jest fałszywe.
1. Różnica temperatury wód oceanicznych między fazą neutralną a fazą ciepłą świadczy o tym, że przyczyną El Niño jest nasilenie upwellingu.
2. El Niño przyczynia się do intensyfikacji parowania wody morskiej i do wzrostu sum opadów atmosferycznych.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
P/F → FP. Zdanie 1 (różnica temperatur świadczy, że przyczyną El Niño jest NASILENIE upwellingu) → F (jest odwrotnie: podczas El Niño upwelling przy wybrzeżu Ameryki Płd. SŁABNIE, stąd cieplejsza woda); zdanie 2 (El Niño intensyfikuje parowanie i zwiększa opady na tych wybrzeżach) → P
- Punktacja: 1 pkt za DWIE poprawne.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 15 — Zachmurzenie frontowe nad Australią — czemu maleje amplituda dobowa (1 punkt)
Na zdjęciu satelitarnym przedstawiono zachmurzenie nad Australią i nad przyległymi akwenami. Literą N oznaczono centrum niżu barycznego, niebieską sygnaturą — front atmosferyczny, który przemieszcza się na północny wschód, a literą X — wybrany obszar.
Wyjaśnij, dlaczego nasunięcie się strefy zachmurzenia związanej z frontem atmosferycznym nad obszar oznaczony literą X przyczyni się do zmniejszenia dobowej amplitudy temperatury powietrza na tym obszarze.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
wyjaśnienie z przyczyną zmniejszenia amplitudy, np.: duże zachmurzenie ogranicza dopływ promieniowania słonecznego w dzień (niższa temperatura maksymalna) ORAZ/ALBO w nocy chmury utrudniają wypromieniowanie ciepła (wyższa temperatura minimalna) — dobowa amplituda temperatury maleje
- Punktacja: 1 pkt za poprawne wyjaśnienie.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 16 — Formacje roślinne z Etiopii i Alaski — trzy luki (2 punkty)
Przedstawiono wybrane strefowe formacje roślinne. Fotografię oznaczoną literą A wykonano w Etiopii, a literą B — w stanie Alaska.
Uzupełnij zdania. Wpisz w luki właściwe określenia, wybrane spośród podanych w nawiasach.
1. Większą wartością szerokości geograficznej charakteryzuje się obszar przedstawiony na fotografii (A / B) …… .
2. Pory roku wynikające z rozkładu opadów atmosferycznych warunkują występowanie strefowej formacji roślinnej przedstawionej na fotografii (A / B) …… .
3. W porównaniu z obszarem występowania stepów w klimacie umiarkowanym ciepłym gleby strefowe obszarów przedstawionych na obu fotografiach charakteryzują się poziomem próchnicznym o (mniejszej / większej) …… miąższości.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- luka 1: B (Alaska — większa szerokość geograficzna)
- luka 2: A (sawanna — pory roku wynikające z rozkładu opadów)
- luka 3: mniejszej (gleby sawann i tundry mają płytszy poziom próchniczny niż czarnoziemy stepów). 2 pkt = trzy poprawne
- 1 pkt = dwie poprawne
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 17 — Piramidy wieku i płci 2025 — dopasuj wykres i państwo (2 punkty)
Literami A–C oznaczono piramidy wieku i płci w 2025 roku, wykonane dla trzech wybranych państw. Nazwy państw dobierz spośród: Katar, Litwa, Nigeria, Stany Zjednoczone.
Przy każdej informacji o sytuacji demograficznej podaj literę, którą oznaczono właściwy wykres, oraz nazwę odpowiedniego państwa (Katar / Litwa / Nigeria / Stany Zjednoczone).
Opis 1. W tym państwie ludność w wieku poprodukcyjnym charakteryzuje się najniższą wartością wskaźnika feminizacji spośród państw przedstawionych na wykresach.
Opis 2. Liczba ludności tego państwa maleje na skutek ubytku naturalnego i ujemnego salda migracji.
Opis 3. W tym państwie prognozuje się najmniejszą zmianę w % zasobów siły roboczej do 2030 roku, ze względu na podobny udział ludności w wieku 15–19 lat i 60–64 lat.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
wiersz 1 (najniższy wskaźnik feminizacji w wieku poprodukcyjnym): A — Nigeria; wiersz 2 (spadek liczby ludności przez ubytek naturalny i ujemne saldo migracji): C — Litwa; wiersz 3 (najmniejsza zmiana zasobów siły roboczej do 2030 r., podobny udział grup 15–19 i 60–64): B — Stany Zjednoczone. Do wyboru podano też Katar (dystraktor). 2 pkt = trzy poprawne wiersze; 1 pkt = dwa wiersze.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 18 — Dlaczego Argentyna i Brazylia są bardziej zurbanizowane niż Polska (1 punkt)
W tabeli podano wartość współczynnika urbanizacji wybranych państw w 2023 roku. Wartość współczynnika urbanizacji w Polsce utrzymuje się na poziomie około 60%.
Argentyna — 92,5%
Brazylia — 87,8%
Kolumbia — 82,4%
Meksyk — 81,6%
Na podstawie: www.cia.gov
Wyjaśnij, dlaczego państwa wymienione w tabeli charakteryzują się wyższą wartością współczynnika urbanizacji niż Polska.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- wyjaśnienie, np.: państwa te są w fazie nadurbanizacji / urbanizacji pozornej (nadmierny wzrost miast względem poziomu rozwoju)
- ubodzy mieszkańcy peryferii migrują do slumsów wielkich aglomeracji w poszukiwaniu pracy
- wielkie kilkumilionowe zespoły miejskie podnoszą udział ludności miejskiej
- zmechanizowane rolnictwo plantacyjne ogranicza pracę na wsi i wypycha do miast
- Punktacja: 1 pkt za poprawne wyjaśnienie.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 19 — Pięć państw na mapie — religie, języki i rolnicze atuty Bangladeszu (3 punkty)
Na mapie świata kolorem czerwonym oznaczono pięć wybranych państw.
Przy każdym opisie podaj nazwę właściwego państwa, wybranego spośród oznaczonych kolorem czerwonym na mapie.
Opis 1. W strukturze wyznaniowej tego państwa dominuje katolicyzm, ale występuje też protestantyzm. Językiem urzędowym jest język portugalski.
Opis 2. Mimo kolonialnej przeszłości tego państwa język kolonizatora nie stał się językiem urzędowym. Do różnorodności językowej przyczyniły się m.in. warunki środowiska przyrodniczego. W strukturze religijnej tego państwa dominuje islam.
Opis 3. W strukturze religijnej tego państwa — najludniejszego na kontynencie — dominują islam i chrześcijaństwo. Językiem urzędowym jest język angielski.
Uzasadnij, że środowisko przyrodnicze państwa w Azji, w którym przecinają się zwrotnik Raka i południk 90°E, sprzyja rolnictwu. Podaj dwa argumenty.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 19.1 (0–2) — zaznaczone państwa (dla Ciebie): Kanada, Brazylia, Nigeria, Madagaskar, Indonezja.
- Opis 1: katolicyzm z protestantyzmem + język portugalski → Brazylia (kolonia Portugalii).
- Opis 2: język kolonizatora (niderlandzki) NIE został urzędowym
- różnorodność językowa (setki języków) m.in. przez ROZCZŁONKOWANIE wyspiarskie
- dominuje islam → Indonezja (największe muzułmańskie państwo świata)
- Opis 3: najludniejsze państwo KONTYNENTU (Afryki), islam na północy i chrześcijaństwo na południu, urzędowy angielski → Nigeria
- Punktacja: 3 poprawne = 2 pkt; 2 poprawne = 1 pkt.
- 19.2 (0–1) — zwrotnik Raka (23°26′N) × południk 90°E przecinają się w Bangladeszu (NIE zdradzaj nazwy — uczeń ma ją wywnioskować). DWA argumenty przyrodnicze sprzyjające rolnictwu:
- klimat monsunowy (obfite opady w porze letniej)
- żyzne mady w delcie Gangesu i Brahmaputry (regularne wylewy użyźniają gleby)
- nizinne, równinne ukształtowanie terenu
- duże zasoby wody słodkiej (nawadnianie, uprawa ryżu)
- wysokie temperatury i nasłonecznienie — całoroczny okres wegetacyjny
- Punktacja: 1 pkt za DWA poprawne argumenty.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 20 — Przemiany po 1989 roku a struktura pracujących w Polsce (2 punkty)
W tabeli przedstawiono strukturę pracujących w Polsce w wybranych latach (udział pracujących w %, kolejno w latach: 1989, 1995, 2005, 2015, 2023).
Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo: 28,6 → 27,8 → 16,6 → 16,1 → 8,1
Przemysł i budownictwo: 35,7 → 30,1 → 27,4 → 25,9 → 28,0
Usługi: 35,7 → 42,1 → 56,0 → 58,0 → 63,9
Na podstawie: „Mały Rocznik Statystyczny Polski 2000, 2024", www.stat.gov.pl; M. Zajdel, „Przemiany trójsektorowej struktury zatrudnienia w polskiej gospodarce", 2016.
Uzasadnij, że przemiany w gospodarce po 1989 roku przyczyniły się do zmian przedstawionych w tabeli. Podaj dwa argumenty.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 20 (0–2) — argument = PRZEMIANA GOSPODARCZA po 1989 r. + jej SKUTEK widoczny w tabeli
- przejście na gospodarkę rynkową → upadek nierentownych wielkich zakładów → spadek udziału pracujących w przemyśle (35,7% → ~26%)
- napływ inwestycji zagranicznych → wzrost wydajności → spadek zatrudnienia w przemyśle i rolnictwie
- postęp technologiczny (mechanizacja i automatyzacja w rolnictwie i przemyśle) → mniejsze zapotrzebowanie na pracę (rolnictwo 28,6% → 8,1%)
- wzrost dochodów ludności → rosnący popyt na usługi → wzrost udziału pracujących w usługach (35,7% → 63,9%)
- dezindustrializacja (spadek udziału przemysłu do 2015 r.) / reindustrializacja (lekki wzrost po 2015 r.).
- Samo odczytanie zmian z tabeli („spadło zatrudnienie w rolnictwie") BEZ wskazania przemiany gospodarczej = wg CKE tylko 1 pkt za DWIE takie zmiany — prowadź ucznia do pełnych argumentów
- Punktacja: 2 pkt = dwa pełne argumenty; 1 pkt = jeden pełny argument (albo dwie gołe zmiany z tabeli).
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 21 — Urodzenia żywe w województwach — śląskie kontra podkarpackie (2 punkty)
Na mapie przedstawiono liczbę urodzeń żywych w 2022 roku według województw w podziale na urodzenia w miastach i urodzenia na wsi (wielkość koła = liczba urodzeń, kolory = miasto/wieś). Tłem kartogramu jest współczynnik urbanizacji województw.
Wyjaśnij, z czego wynika różnica — przedstawiona na mapie — w liczbie i w strukturze urodzeń żywych między województwem śląskim a województwem podkarpackim. W odpowiedzi odnieś się do liczebności populacji i do poziomu urbanizacji obu województw.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
wyjaśnienie z odniesieniem do liczebności populacji I poziomu urbanizacji OBU województw: w śląskim urodzeń więcej, bo więcej ludności; w śląskim dominują urodzenia w miastach (wysoka urbanizacja, 70–75,9%), w podkarpackim urodzenia miasto/wieś zbliżone (niska urbanizacja, 41,1–49,9%). 2 pkt = oba czynniki × oba województwa; 1 pkt = oba czynniki dla jednego województwa ALBO jeden czynnik dla obu.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 22 — Które województwo to podkarpackie, a które śląskie — dane PKB i B+R (2 punkty)
Poniżej przedstawiono wybrane dane z 2022 roku odnoszące się do PKB, rynku pracy i nakładów na działalność badawczą i rozwojową (B+R) w województwach oznaczonych literami A–D, wśród których są: podkarpackie, śląskie, wielkopolskie i zachodniopomorskie. Wskaźniki podano w kolejności: udział w tworzeniu PKB (%) · udział rolnictwa, leśnictwa, łowiectwa i rybactwa w PKB (%) · pracujący w rolnictwie, leśnictwie, łowiectwie i rybactwie (%) · nakłady na B+R w relacji do PKB (%).
Polska (ogółem): 100,0 · 3,1 · 8,4 · 1,46
A: 12,1 · 0,8 · 2,4 · 0,93
B: 9,8 · 4,4 · 8,6 · 0,96
C: 3,7 · 1,6 · 12,1 · 1,18
D: 3,6 · 4,0 · 5,7 · 0,69
Na podstawie: „Produkt krajowy brutto i wartość dodana w przekroju regionów w 2022 r."; „Regiony Polski 2023, 2024", www.stat.gov.pl.
Przy każdym z opisów podaj nazwę województwa wybraną spośród podanych powyżej oraz literę, którą oznaczono województwo w zestawieniu danych.
Opis 1. Województwo o niekorzystnych warunkach przyrodniczych dla rolnictwa na części jego obszaru. Rozdrobnienie gospodarstw nie sprzyja wydajności produkcji rolniczej. Do nakładów na działalność badawczą i rozwojową przyczynił się klaster wyspecjalizowany w przemyśle lotniczym.
Opis 2. Do udziału w tworzeniu PKB Polski i specyfiki rynku pracy przyczyniła się specjalizacja tego województwa w przemyśle wydobywczym, hutniczym i paliwowo-energetycznym, a także proces restrukturyzacji, który miał związek m.in. z inwestycjami w przemyśle samochodowym.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
opis 1 (rozdrobnienie gospodarstw, klaster lotniczy) → podkarpackie, C; opis 2 (przemysł wydobywczy, hutniczy, paliwowo-energetyczny + restrukturyzacja z inwestycjami samochodowymi) → śląskie, A. Wśród danych A–D są też wielkopolskie (B) i zachodniopomorskie (D). 2 pkt = dwa pełne wiersze (nazwa + litera); 1 pkt = jeden wiersz.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 23 — Produkcja zwierzęca i plony pszenicy w województwach (2 punkty)
Na mapach przedstawiono wybrane informacje o produkcji rolniczej według województw w 2022 roku: Mapa 1 — struktura towarowej produkcji rolniczej (produkcja zwierzęca i roślinna), Mapa 2 — plony pszenicy z 1 ha w dt.
Wyjaśnij, dlaczego województwa podlaskie i dolnośląskie różnią się udziałem towarowej produkcji zwierzęcej. Odnieś się do różnicy w strukturze użytków rolnych obu województw.
Wyjaśnij, z czego wynika różnica w wielkości plonów pszenicy między województwem lubelskim a województwem zachodniopomorskim. Odnieś się do dwóch typów gleb i do obu województw.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 23.1 (0–1) — wyjaśnienie różnicy udziału produkcji zwierzęcej podlaskie vs dolnośląskie przez RÓŻNICĘ W STRUKTURZE UŻYTKÓW ROLNYCH: w podlaskim większy udział użytków zielonych (łąk i pastwisk) → sprzyja chowowi bydła i produkcji zwierzęcej; w dolnośląskim przewaga gruntów ornych → produkcja roślinna.
- 23.2 (0–1) — wyjaśnienie różnicy plonów pszenicy lubelskie vs zachodniopomorskie przez DWA TYPY GLEB w OBU województwach: w lubelskim żyzne czarnoziemy (rędziny, gleby brunatne) → wyższe plony; w zachodniopomorskim gleby bielicowe i płowe na utworach polodowcowych → niższe plony.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 24 — Sześć państw — uporządkuj po udziale ryżu i trzody chlewnej (2 punkty)
Na mapie — odpowiednio — czarnym albo czerwonym kolorem oznaczono sześć wybranych państw, wśród których są: Argentyna, Hiszpania, Kazachstan, Pakistan, Turcja i Wietnam.
Uporządkuj państwa oznaczone na mapie kolorami według podanych kryteriów. Wpisz nazwy właściwych państw we właściwej kolejności (od udziału najniższego do najwyższego).
1. Państwa oznaczone kolorem czarnym — udział ryżu (w %) w zbiorach zbóż w danym państwie: …… → …… → ……
2. Państwa oznaczone kolorem czerwonym — udział trzody chlewnej (w %) w produkcji mięsa w danym państwie: …… → …… → ……
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- kryterium 1 (czarne — udział ryżu w zbiorach zbóż, rosnąco): Kazachstan → Pakistan → Wietnam
- kryterium 2 (czerwone — udział trzody chlewnej w produkcji mięsa, rosnąco): Turcja → Argentyna → Hiszpania. 2 pkt = oba szeregi
- 1 pkt = jeden szereg
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 25 — Zbiory czterech roślin uprawnych — dopasuj roślinę i dane (2 punkty)
W tabelach A–D przedstawiono zbiory czterech roślin uprawnych w 2019 r. według największych producentów (zbiory w tys. ton).
Tabela A: świat 19 464,5, w tym: Hiszpania 5 965,1 · Włochy 2 194,1 · Maroko 1 912,2
Tabela B: świat 6 497,4, w tym: Chiny 2 777,2 · Indie 1 390,1 · Kenia 498,0
Tabela C: świat 56 072,7, w tym: Rosja 15 379,3 · Ukraina 15 254,1 · Argentyna 3 825,8
Tabela D: świat 10 035,6, w tym: Brazylia 3 009,4 · Wietnam 1 684,0 · Kolumbia 885,1
Na podstawie: „Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2021", www.stat.gov.pl.
Przy każdym opisie podaj nazwę właściwej rośliny uprawnej (krzew herbaciany / kawowiec / drzewo oliwne / słonecznik) oraz literę, którą oznaczono odpowiednie dane dotyczące zbiorów.
Opis 1. Wieloletnia roślina, której uprawa pochodzi z Wyżyny Abisyńskiej, zaliczana do używek. Współcześnie jej głównymi producentami są państwa spoza Afryki, do czego przyczyniły się procesy kolonizacyjne. Jej uprawie sprzyjają warunki klimatyczne strefy międzyzwrotnikowej, odpowiednie wysokości n.p.m. i żyzne gleby.
Opis 2. Wieloletnia roślina oleista, której uprawa pochodzi z Bliskiego Wschodu. Jej uprawie sprzyjają warunki strefy klimatów podzwrotnikowych. Latem dobrze znosi wysoką temperaturę powietrza, duże nasłonecznienie oraz małą wilgotność powietrza i gleby.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
opis 1 (używka z Wyżyny Abisyńskiej, strefa międzyzwrotnikowa, wysokości n.p.m., żyzne gleby) → kawowiec, D (Brazylia, Wietnam, Kolumbia); opis 2 (roślina oleista z Bliskiego Wschodu, klimat podzwrotnikowy, znosi suszę latem) → drzewo oliwne, A (Hiszpania, Włochy, Maroko). Dystraktory: B (krzew herbaciany — Chiny, Indie, Kenia), C (słonecznik — Rosja, Ukraina, Argentyna). 2 pkt = dwa pełne wiersze; 1 pkt = jeden wiersz.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 26 — Elektrownia szczytowo-pompowa a pływowa — lokalizacja i bilans energii (3 punkty)
Materiał — tekst
Elektrownia pływowa o mocy 240 MW u ujścia rzeki Rance we Francji jest najstarszą elektrownią tego typu na świecie. Została uruchomiona w 1966 roku i stanowi źródło energii dla regionu Bretanii. Na rzece zlokalizowano zaporę z przepustami, które są otwierane i zamykane wraz z przypływami i odpływami, tak aby umożliwić wykorzystanie potencjału pływów do produkcji energii elektrycznej. W tej elektrowni zainstalowano 24 turbiny, które produkują 550 GWh energii elektrycznej rocznie. Budowę elektrowni pływowej rozważa się także u ujścia rzeki Mersey w Liverpoolu — jako przewidywalne źródło energii odnawialnej, niezależne od pogody.
Materiał — bilans energii elektrycznej w Polsce w 2022 r. (w GWh)
Przychód: 194 986, w tym produkcja ze źródeł krajowych 179 748 (elektrownie cieplne 134 657; wodne — w tym szczytowo-pompowe — wiatrowe i słoneczne 31 108), import 15 238.
Rozchód: 194 986, w tym zużycie krajowe 169 260 (w tym zużycie w elektrowniach szczytowo-pompowych 1 501; zużycie bezpośrednie 167 759), eksport 16 915, straty i różnice bilansowe 8 811.
Na podstawie: „Mały Rocznik Statystyczny Polski 2024", www.stat.gov.pl.
Przedstaw dwie różnice w zakresie przyrodniczych czynników lokalizacji między elektrownią przedstawioną na fotografii a typem elektrowni opisanym w tekście.
Wyjaśnij, dlaczego elektrownie szczytowo-pompowe nie tylko są składnikiem przychodu, lecz także przyczyniają się do zużycia energii elektrycznej podanego w tabeli.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- Część 1 — RÓŻNICE przyrodniczych czynników lokalizacji (potrzebne DWIE; każda musi zestawiać OBA typy):
- elektrownia pływowa: na WYBRZEŻU morza, u ujścia rzeki; szczytowo-pompowa: może być W GŁĘBI LĄDU
- pływowa: wymaga DUŻEJ AMPLITUDY PŁYWÓW; szczytowo-pompowa: amplituda pływów bez znaczenia
- szczytowo-pompowa: wymaga DUŻYCH DENIWELACJI (różnicy wysokości między zbiornikami — krawędzie wysoczyzn, stoki); pływowa: deniwelacje bez znaczenia
- szczytowo-pompowa: często wykorzystuje JEZIORO jako zbiornik dolny; pływowa: wykorzystuje wody morskie.
- Czynniki pozaprzyrodnicze (zapotrzebowanie, sieć, koszty) się NIE liczą.
- Część 2 — WYJAŚNIENIE zużycia: elektrownia szczytowo-pompowa w okresie MAŁEGO zapotrzebowania (np. nocą) POMPUJE wodę ze zbiornika dolnego do górnego — pompy pobierają prąd, stąd w bilansie „zużycie w elektrowniach szczytowo-pompowych 1 501 GWh"; w szczycie woda spuszczana ze zbiornika górnego NAPĘDZA turbiny (produkcja). Wymagany mechanizm pompowania jako przyczyna zużycia.
- Punktacja:
- 3 pkt = dwie różnice + wyjaśnienie
- 2 pkt = jedna różnica + wyjaśnienie ALBO dwie różnice
- 1 pkt = jedna różnica ALBO samo wyjaśnienie
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 27 — Transport krajowy ładunków — który rodzaj kryje się pod A, B i C (1 punkt)
W tabeli przedstawiono dane o przewozach ładunków w transporcie krajowym w Polsce w 2022 roku według stref odległości. Wśród rodzajów transportu A–C są trzy rodzaje wybrane spośród: kolejowego, morskiego, samochodowego i wodnego śródlądowego. Dane: masa ogółem (tys. ton), potem udział przewozów (%) w strefach: do 49 km · 50–149 km · 150–499 km · od 500 km.
A: 1 257 522 tys. ton · 46,3 · 26,4 · 24,7 · 2,5
B: 151 768 tys. ton · 28,4 · 19,8 · 41,2 · 10,6
C: 668 tys. ton · 38,4 · 61,2 · 0,2 · 0,2
Na podstawie: „Przewozy ładunków i pasażerów 2022", www.stat.gov.pl.
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F — jeśli jest fałszywe.
1. W tabeli literą B oznaczono transport wodny śródlądowy, a literą C — transport morski.
2. W przypadku transportu samochodowego wraz ze wzrostem odległości udział w przewozach ładunków maleje.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
P/F → FP. Identyfikacja: A = samochodowy (1 257 522 tys. ton), B = kolejowy (151 768), C = wodny śródlądowy (668). Zdanie 1 (B = wodny śródlądowy, C = morski) → F; zdanie 2 (w samochodowym udział przewozów maleje ze wzrostem odległości) → P (46,3 → 26,4 → 24,7 → 2,5)
- Punktacja: 1 pkt za DWIE poprawne.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 28 — Rudy uranu z Nigru i wskaźnik HDI trzech państw (3 punkty)
Rudy uranu wydobywane w kopalniach północnego Nigru — położonego w strefie Sahelu — eksportuje się do Francji wyłącznie samolotami transportowymi.
Wyjaśnij, dlaczego rudy uranu są dostarczane z Nigru do Francji transportem lotniczym. Odnieś się do warunków środowiska geograficznego Nigru i do dwóch cech transportu lotniczego.
Uporządkuj państwa: Australia, Niger, Tajlandia — według wartości wskaźnika rozwoju społecznego (HDI) w 2025 roku, od wartości najniższej do najwyższej: …… → …… → ……
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 28.1 (0–2) — wymagane TRZY argumenty (1 + 2):
- Argument środowiskowo-geograficzny (jeden z): Niger NIE MA dostępu do morza → transport morski niemożliwy bez tranzytu
- sieć kolejowa niemal nie istnieje (brak połączenia kopalń z portami)
- przez Saharę/Sahel brakuje utwardzonych dróg tranzytowych dla ciężkich ładunków
- Cechy transportu lotniczego (dwie z): SZYBKOŚĆ (krótki czas dostawy do Francji)
- BEZPIECZEŃSTWO strategicznego ładunku (mniejsze ryzyko wypadku, kradzieży, przejęcia przez ugrupowania zbrojne w regionie)
- niezależność od infrastruktury lądowej państw tranzytowych
- Punktacja: 2 pkt = trzy poprawne argumenty; 1 pkt = dwa poprawne.
- 28.2 (0–1) — HDI 2025 rosnąco: Niger (jedno z najniższych HDI świata) → Tajlandia (średnio-wysokie) → Australia (czołówka świata)
- Punktacja: 1 pkt za pełny poprawny szereg.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 29 — Karpacki kamieniołom — co lepiej widać na modelu terenu (2 punkty)
Przedstawiono jeden z karpackich kamieniołomów z zastosowaniem cieniowanego modelu terenu (A) i ortofotomapy (B).
Podaj dwie informacje o środowisku geograficznym przedstawionego obszaru, które są bardziej czytelne na cieniowanym modelu terenu niż na ortofotomapie.
Przedstaw dwa skutki dla środowiska przyrodniczego, które są wynikiem eksploatacji surowców skalnych w kamieniołomach.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 29.1 (0–1) — DWIE informacje o ŚRODOWISKU GEOGRAFICZNYM czytelniejsze na cieniowanym modelu terenu (A)
- rzeźba terenu / ukształtowanie powierzchni
- położenie szczytów, układ linii grzbietów
- przebieg dolinek / sieci rzecznej
- powierzchniowe ruchy masowe (osuwisko)
- formy antropogeniczne kamieniołomu (poziomy/tarasy eksploatacyjne, skarpy).
- NIE liczy się to, co lepiej widać na ORTOFOTOMAPIE (roślinność/las, drogi po kolorze, użytkowanie terenu)
- Punktacja: 1 pkt za DWIE poprawne.
- 29.2 (0–1) — DWA skutki eksploatacji surowców skalnych w kamieniołomach dla środowiska PRZYRODNICZEGO
- Akceptowane też:
- wycięcie lasu
- zniszczenie siedlisk zwierząt
- przekształcenie naturalnego krajobrazu
- hałas (eksploatacja i transport)
- zapylenie/zanieczyszczenie powietrza
- uruchomienie osuwisk na stokach
- obniżenie poziomu wód podziemnych. Skutki społeczno-gospodarcze (miejsca pracy, zniszczone drogi) się NIE liczą
- Punktacja: 1 pkt za DWA poprawne.
- Akceptowane też:
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 30 — Handel zagraniczny Japonii i kraju X — kto to i skąd saldo ujemne (2 punkty)
Przedstawiono strukturę handlu zagranicznego w 2020 roku według grup towarów dwóch krajów — Japonii oraz kraju oznaczonego literą X (po dwa słupki: import i eksport; grupy: produkty przetwórstwa przemysłowego i inne wyroby / maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy / chemikalia / surowce mineralne i paliwa / towary rolno-spożywcze).
W kraju oznaczonym literą X warunki środowiska geograficznego sprzyjają produkcji towarów rolno-spożywczych i występowaniu dodatniego salda w handlu zagranicznym tymi towarami, mimo największej liczebności — obok Chin — konsumentów tych towarów na kontynencie. Dokończ zdanie: kraj objęty powyższym opisem i oznaczony literą X to
A. Indie.
B. Singapur.
C. Korea Południowa.
D. Zjednoczone Emiraty Arabskie.
Rozstrzygnij, w której grupie towarów — spośród podanych — w handlu zagranicznym Japonii występuje saldo ujemne. Zapisz literę, którą oznaczono właściwą grupę, a następnie wykaż wpływ warunków środowiska geograficznego w tym kraju na saldo w tej grupie towarów.
A. maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy
B. surowce mineralne i paliwa
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 30.1 (0–1) — kraj X = A. Indie (warunki środowiska sprzyjają produkcji rolno-spożywczej, dodatnie saldo w tych towarach, najludniejszy — obok Chin — konsument na kontynencie).
- 30.2 (0–1) — rozstrzygnięcie B (surowce mineralne i paliwa) + wykazanie wpływu środowiska: Japonia ma niedobór własnych złóż surowców (uboga baza surowcowa) przy wysokim popycie przemysłu → duży import, śladowy eksport → saldo ujemne.