Historia, poziom rozszerzony — czerwiec 2025 (termin dodatkowy)

• 1.1 (0–1) — Rozstrzygnięcie A
  • Punktacja: 1 pkt za rozstrzygnięcie WRAZ z uzasadnieniem odwołującym się do OBU źródeł: plan (źr. 2) przedstawia bitwę wojsk rzymskich z kartagińskimi (obozy rzymskie i kartagińskie, oskrzydlenie piechoty pod Kannami), a płaskorzeźba A ukazuje wojowników rzymskich (charakterystyczne uzbrojenie — hełmy z grzebieniem, duże owalne tarcze). Na płaskorzeźbie B są wojownicy perscy („nieśmiertelni"), którzy w tej bitwie nie brali udziału.
• 1.2 (0–1) — D — Hannibal.

rozstrzygnięcie zwolennikiem (ustroju oligarchicznego)

• Punktacja: 1 pkt za rozstrzygnięcie WRAZ z uzasadnieniem z treści źródła: autor wychwala zalety arystokracji (dąży do rzeczy szlachetnych, nie zna samowoli i niesprawiedliwości), a lud przedstawia jako ciemny, niezdyscyplinowany i niegodziwy — oligarchia zaś to ustrój, w którym rządzą nieliczni (tu: arystokracja).

• 3.1 (0–1) — fragment A; uzasadnienie z treści A: wojny diadochów i epigonów osadzają opisywane zjawiska na przełomie IV i III w. p.n.e. (okres hellenistyczny) LUB opisane cechy kultury — synkretyzm religijny, przejmowanie wierzeń wschodnich, kolonizacja Wschodu — są znamienne dla hellenizmu.
• 3.2 (0–1) — A — Heraklit.

przykładowe argumenty — (1) władza pochodzi od Boga: Chrystus w mandorli podtrzymuje/wkłada koronę na głowę władcy, władca jest namiestnikiem Chrystusa na ziemi i sprawuje władzę w jego imieniu; (2) atrybuty władzy monarchy — miecz i włócznia — podtrzymują święci (postacie w szatach duchownych, z aureolami). Każdy argument MUSI odwoływać się do elementu graficznego miniatury.

• 5.1 (0–2) — 2 pkt za jedno podobieństwo I jedną różnicę
  • Punktacja: 1 pkt za jedno z nich. Podobieństwo: w obu tekstach książę Polan przyjmuje chrzest NIE z pobudek wewnętrznych/religijnych, lecz dla osiągnięcia korzyści. Różnica: źr. 1 wskazuje na korzyść osobistą (warunek małżeństwa z Dobrawą), źr. 2 — na motywy polityczne (rozbicie sojuszu czesko-wieleckiego, zabezpieczenie przed Wieletami).
• 5.2 (0–1) — Przemyślidzi.

• 6.1 (0–1) — Rozstrzygnięcie Nie. Uzasadnienie z OBU źródeł: w źr. 1 mowa o Bolesławie Śmiałym (Szczodrym) — konflikt z biskupem zakończony wygnaniem króla; mapa przedstawia granice z czasów Bolesława Chrobrego, o czym świadczy m.in. obecność Milska i Łużyc (a także Moraw, Słowacji i Grodów Czerwieńskich).
• 6.2 (0–1) — Kraków (siedziba biskupa Stanisława).

1 — P; 2 — P.

• 8.1 (0–1, oba wskazania) — A („krewniak Jerzego Fryderyka") — Albrecht Fryderyk Hohenzollern; B („siostrzeniec Zygmunta") — Albrecht Hohenzollern.
• 8.2 (0–1, oba wskazania) — 1 — F; 2 — F.

• 9.1 (0–1) — Rozstrzygnięcie Tak. Uzasadnienie z treści: dokument zawiera obranie Matki Bożej za Patronkę i Królową Polski oraz zobowiązanie króla do poprawy losu uciemiężonego pospólstwa — to istota ślubów lwowskich Jana Kazimierza.
• 9.2 (0–1) — okoliczności polityczne — dokument ogłoszono w trakcie najazdu szwedzkiego (potopu, 1656 r.), gdy większość terytorium Rzeczypospolitej znajdowała się pod okupacją wojsk szwedzkich.

przykładowe argumenty — (1) umieszczone na słupie herby Rzeczypospolitej i Saksonii (dwie tarcze pod koronami) świadczą o wspólnocie władcy obu państw; (2) wyryta na słupie data 1725 przypada na panowanie Augusta II Mocnego, czyli okres unii polsko-saskiej.

• 1 — F
• 2 — F
• 3 — P

rozstrzygnięcie przed (medal wybito przed wydaniem odezwy). Uzasadnienie z OBU źródeł: medal upamiętnia pokój w Tylży z 1807 r. — stąd wspólne przedstawienie Napoleona, Aleksandra I i Fryderyka Wilhelma III; odezwa dotyczy wyprawy Wielkiej Armii na Rosję z 1812 r., o czym świadczy określenie „druga wojna polska" i zapowiedź walki z Rosją.

1 — B (Kraków); 2 — A (Cesarstwo Austriackie).

rozstrzygnięcie Nie. Uzasadnienie ze źródła i własnej wiedzy: podczas powstania styczniowego ustanowiono herb TRÓJDZIELNY (Orzeł, Pogoń i Archanioł Michał), a moneta przedstawia herb dwudzielny — Orzeł i Pogoń — czyli godło z powstania listopadowego.

rozstrzygnięcie A. Uzasadnienie z OBU źródeł: tekst opisuje program polskiego pozytywizmu — rezygnację z walki zbrojnej na rzecz pracy organicznej, wzmacniania gospodarki, handlu i przemysłu oraz tworzenia stanu średniego; ilustracja A to strona tytułowa regulaminu dla robotników polskiej fabryki H. Cegielskiego w Poznaniu, czyli wytwór właśnie takiej działalności gospodarczej.

nazwisko — [Aleksander] Wielopolski; wyjaśnienie — nie udało mu się rozładować napięcia: zarządzona przez niego branka przyspieszyła wybuch powstania styczniowego, któremu chciał zapobiec.

• 17.1 (0–1) — założenia organizacji z tekstu przewidywały wzmacnianie niemieckiej obecności m.in. w Wielkopolsce, nasilenie osadnictwa niemieckiego i germanizacji; wznoszenie pomników niemieckich przywódców w miastach zaboru pruskiego było przejawem właśnie takiej polityki (manifestacja niemieckości w polskim mieście).
• 17.2 (0–1) — Hakata (Niemiecki Związek Marchii Wschodnich / Deutscher Ostmarkenverein).

• 18.1 (0–1) — [Roman] Dmowski.
• 18.2 (0–1) — traktat wersalski.

• 19.1 (0–1) — Rozstrzygnięcie Nie. Uzasadnienie z mapy i wiedzy: pakt Ribbentrop–Mołotow przewidywał granicę stref wpływów m.in. na linii Wisły (Narew–Wisła–San), a na mapie granica niemiecko-sowiecka biegnie wzdłuż Bugu — czyli zgodnie z traktatem o granicach z 28 września 1939 r.
• 19.2 (0–2)
  • 1 — P
  • 2 — P
  • 3 — F. (2 pkt za trzy poprawne, 1 pkt za dwa.)

rozstrzygnięcie Nie. Uzasadnienie z treści: wiersz to przykład poezji socrealistycznej — panegiryk na cześć Bolesława Bieruta, przywódcy epoki stalinizmu, podczas gdy odwilż październikowa 1956 r. oznaczała potępienie czasów stalinowskich i ich przywódców.

• PRZESŁANIE (warunek konieczny): rysunek to propaganda radziecka/komunistyczna okresu zimnej wojny — przeciwstawia „dwa światy": ZSRR jako państwo niosące pokój i pomoc, USA jako mocarstwo niosące wojnę i zniszczenie.
• ELEMENTY GRAFICZNE (do interpretacji — potrzebne DWA różne):
  • gołębie = symbol pokoju; ZSRR przedstawiony jako obrońca pokoju
  • wieżowiec z podpisem „DAR ZSRR" (Pałac Kultury i Nauki) + odbudowane miasto = pomoc gospodarcza i odbudowa Warszawy jako dowód dobroczynności ZSRR
  • bomba z napisem „GAZ", spadające pojemniki z bronią, owady = amerykańskie „dary" to wojna, broń chemiczna i biologiczna (aluzja do propagandowego zarzutu użycia broni bakteriologicznej w Korei)
  • flaga USA i znak dolara = wskazanie sprawcy; podpis „DARY" ironicznie odwraca sens amerykańskiej pomocy
  • płonące miasto z napisem „KOREA" = skutek amerykańskiego „daru".
• KONTEKST HISTORYCZNY: trwająca wojna w Korei (1950–1953), w którą zaangażowane były oba mocarstwa
• szczyt zimnej wojny i propagandy „walki o pokój"
• w Polsce trwa odbudowa i budowa PKiN (dar ZSRR, 1952–1955), okres stalinizmu i „Trybuny Ludu" jako organu partii
• Punktacja:
  • 3 pkt — przesłanie + DWA elementy + kontekst
  • 2 pkt — przesłanie + dwa elementy BEZ kontekstu ALBO przesłanie + jeden element + kontekst
  • 1 pkt — przesłanie + jeden element bez kontekstu
  • 0 pkt — brak trafnego przesłania
  • Bez trafnego wyjaśnienia przesłania rysunku nie przyznaje się punktów, nawet przy poprawnym rozpoznaniu elementów.

B — lata 60. XX w.

karykatura przedstawia wronę — prześmiewcze nawiązanie do WRON (Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego), organu utworzonego wraz z ogłoszeniem stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. przez gen. Wojciecha Jaruzelskiego; wojskowe atrybuty (hełm, buty, broń) i okulary satyrycznie nawiązują do generała. Szydzenie z władzy wskazuje na środowisko opozycji antykomunistycznej.

• A — [Anna] Walentynowicz
• B — [Jerzy] Popiełuszko
• C — [Tadeusz] Mazowiecki

• 1 — F
• 2 — P
• 3 — P