Historia, poziom rozszerzony — styczeń 2026 (arkusz próbny)

Rozstrzygnięcie A

• Punktacja: 1 pkt za rozstrzygnięcie
• wraz z uzasadnieniem odwołującym się do OBU źródeł: tekst dotyczy starożytnych Aten (prawa Solona, ustawy Drakona, nomoteci wybierani przez Radę) — pismem tej cywilizacji jest alfabet grecki, widoczny na ilustracji A
• Punktacja: 0 pkt za odpowiedź niepełną (samo „A" bez powiązania tekstu z Grecją) lub błędną. W opublikowanym kluczu CKE jest omyłka opisowa („na tabliczce oznaczonej literą B widnieje pismo klinowe") — na rycinie klinowe jest C, a B to hieroglify. Rozstrzygnięcie A pozostaje bez zmian; uczniowi nie prostujemy klucza, ale nie karzemy za poprawne nazwanie B/C.

• 2.1 (0–1) — Rozstrzygnięcie czerwonym
  • Punktacja: 1 pkt za rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem z OBU źródeł: tekst opisuje bitwę pod Maratonem (Miltiades, Kallimach-polemarcha, zwycięstwo Ateńczyków, pościg do morza), a na mapie Maraton z datą 490 leży na trasie czerwonej (wyprawa Datysa i Artafernesa z 490 r. p.n.e.).
• 2.2 (0–1) — C (demokracja).

Rozstrzygnięcie A

• Punktacja: 1 pkt za rozstrzygnięcie
• wraz z uzasadnieniem odwołującym się do tekstu i do wybranej ilustracji: opis dotyczy amfiteatru rzymskiego (arena, walki gladiatorów i dzikich zwierząt, widownia oddzielona od areny, podziemia z klatkami), a ilustracja A przedstawia amfiteatr — Koloseum: owalną, wielokondygnacyjną budowlę z arkadami i widownią wokół areny.

D — po śmierci cesarza Oktawiana Augusta.

• Źródło opisuje prześladowania chrześcijan obwinionych przez Nerona o pożar Rzymu (64 r. n.e.), a Oktawian August zmarł w 14 r. n.e.

• 5.1 (0–1) — hołd lenny.
• 5.2 (0–2) — A = senior (powinność: opieka/protekcja nad wasalem, obrona go, nadanie lenna), B = wasal (powinność: wierność seniorowi, pomoc zbrojna, rada)
  • Punktacja: 2 pkt za nazwy obu postaci oraz po jednej powinności każdej z nich
  • Punktacja: 1 pkt za nazwę jednej postaci oraz jedną powinność.

Rozstrzygnięcie A

• Punktacja: 1 pkt za rozstrzygnięcie
• wraz z uzasadnieniem zawierającym widoczną cechę stylu romańskiego (małe okna, półkolisty łuk, grube kamienne mury, masywna bryła, półkoliste absydy).

• 7.1 (0–2) — A — Bolesław II Śmiały, B — Bolesław I Chrobry, C — Bolesław III Krzywousty
  • Punktacja: 2 pkt za trzy trafne wskazania, 1 pkt za dwa.
• 7.2 (0–1) — królami byli Bolesław Chrobry, Mieszko II, Bolesław Śmiały (1 pkt za podanie trzech).

1 pkt za sformułowanie poprawnego argumentu, np.:

• centralnie usytuowany prostokątny rynek widoczny na planie; regularna, prostokątna (szachownicowa) siatka ulic wychodzących z narożników rynku.

• 9.1 (0–1) — nazwa stylu = renesans (styl renesansowy) oraz co najmniej jedna widoczna cecha: postaci malowane wg wzorów piękna klasycznego ze znajomością anatomii, antropocentryzm, symetryczna i harmonijna kompozycja, perspektywa zbieżna (iluzja przestrzeni).
• 9.2 (0–1) — Rozstrzygnięcie A wraz z uzasadnieniem: pokwitowanie dotyczy malowania sklepienia kaplicy papieża Sykstusa (Kaplicy Sykstyńskiej), a fresk A (Stworzenie Adama) pochodzi właśnie stamtąd i jest dziełem Michała Anioła; fresk B (Ostatnia Wieczerza) namalował Leonardo da Vinci w Mediolanie.

• 10.1 (0–1) — Rozstrzygnięcie zwolenników rokoszu, z uzasadnieniem odwołanym do treści (utwór krytykuje Zygmunta III Wazę: „Święć się w Szwecyi imię Twoje", „Chleba naszego powszedniego zbawiłeś nas za panowania swego", zarzut rządzenia z jezuitami).
• 10.2 (0–1) — łanowe — podatek od łanu, czyli od gruntu uprawnego (inaczej poradlne).
• 10.3 (0–1) — B — przed zajęciem Moskwy przez Polaków.

• Punktacja: 2 pkt za DWA poprawne argumenty, 1 pkt za JEDEN, 0 pkt za odpowiedź błędną lub bez odwołania do portretu.
• UZNAWANE ARGUMENTY (każdy musi wskazywać element WIDOCZNY na obrazie i wiązać go z sarmatyzmem):
  • polski strój szlachecki: żupan i kontusz w kolorze karmazynu, pas kontuszowy, żółte buty — sarmatyzm podkreślał odrębność stroju polskiego wobec mody zachodniej
  • wygląd: podgolona głowa i sumiaste wąsy — kanon wizerunku sarmaty
  • szabla (karabela) u boku — znak rycerskiego, wojskowego etosu szlachty
  • forma portretu: reprezentacyjna, całopostaciowa poza, inskrypcja z tytułami i datą śmierci (typowa dla portretu sarmackiego, także trumiennego), akcent na godności rodowe
  • kolorystyka i przepych tkanin — manifestacja zamożności i pozycji stanu szlacheckiego.
• 0 pkt za argument bez związku z obrazem („bo sarmatyzm był w XVII w.") albo za cechę spoza sarmatyzmu (peruka, strój francuski, zbroja husarska — na tym obrazie ich nie ma).

• Punktacja: 2 pkt za DWA poprawne argumenty, 1 pkt za JEDEN.
• UZNAWANE ARGUMENTY (każdy: element rysunku + dlaczego to KRYTYKA):
  • Cromwell, który obalił monarchię i był jej przeciwnikiem, sam został ukazany w KORONIE, z mieczem i jabłkiem — jak król; rysunek zarzuca mu, że jako Lord Protektor zgromadził władzę monarszą (hipokryzja republikanina)
  • w tle scena ŚCIĘCIA KAROLA I — zestawienie egzekucji króla z Cromwellem w koronie pokazuje, że usunął monarchę, by zająć jego miejsce
  • diabelskie stwory / ośmieszający kartusz nad postacią — sugerują demoniczne, nieprawe źródło jego władzy
  • monumentalna, „królewska" poza wobec tłumu — ironiczne przedstawienie władzy sprawowanej bez korony, lecz po królewsku.
• 0 pkt za argument bez odwołania do rysunku („bo był okrutny") albo za opis bez oceny („trzyma miecz").
• Kontekst (na wypadek pytań): Karol I stracony w 1649 r.; Cromwell Lordem Protektorem od 1653 r., odrzucił ofiarowaną koronę w 1657 r., ale rządził niemal monarszo.

Rozstrzygnięcie B

• Punktacja: 1 pkt za rozstrzygnięcie
• wraz z uzasadnieniem odwołującym się do obu źródeł: moneta przedstawia herb Księstwa Warszawskiego (dwudzielna tarcza — Orzeł Biały i herb dynastii Wettinów), a mapa B pokazuje terytorium tego państwa (podział na departamenty, z poznańskim i krakowskim w granicach). Mapa A przedstawia Królestwo Polskie (podział na województwa, Wielkie Księstwo Poznańskie poza granicą).

• 14.1 (0–1) — zasada suwerenności narodu (ludu).
• 14.2 (0–1) — B — Mikołaj I.
• 14.3 (0–1) — skutek polityczny — detronizacja cara oznaczała zerwanie unii personalnej Królestwa Polskiego z Cesarstwem Rosyjskim, a konflikt zamienił się w regularną wojnę polsko-rosyjską (odtąd nie było odwrotu do rozmów w ramach dotychczasowego porządku).

Wynalazek powstały najwcześniej — B (parowóz,

• lokomotywa parowa z przełomu lat 20. XIX w.); powstały najpóźniej — D (samolot braci Wright, 1903 r.)
• Punktacja: 1 pkt za oba wskazania łącznie.

• WYMOWA (teza): rysunek KRYTYKUJE politykę państw centralnych (Niemiec i Austro-Węgier) wobec sprawy polskiej — obiecana Polakom niepodległość jest przynętą, a naprawdę chodzi o to, by POLSKIMI RĘKAMI (polskim rekrutem) wyciągnąć dla siebie zwycięstwo w wojnie. Nawiązanie do przysłowia „wyciągać kasztany z ognia cudzymi rękami".
• ELEMENTY GRAFICZNE do interpretacji (wystarczą DWA):
  • kasztany w ogniu z napisem ZWYCIĘSTWO — cel, o który naprawdę toczy się gra: zwycięstwo państw centralnych, nie polska niepodległość
  • wysunięta ręka Polaka / dialog „Parzy!" — koszt ponoszą Polacy, to oni mają się poparzyć
  • postać w pikielhaubie (Wilhelm II / Niemcy) i postać w cylindrze (Austro-Węgry) stojące BEZPIECZNIE za płotem — inicjatorzy nie ryzykują nic
  • płot z kolczastą kratą oddzielający sprawców od ognia — dystans i bezpieczeństwo mocodawców
  • tytuł „Niepodległość Polski, czyli kasztany w ogniu" — zrównanie obietnicy niepodległości z cudzą korzyścią.
• KONTEKST HISTORYCZNY (rok 1916): 5 listopada 1916 r. cesarze Niemiec i Austro-Węgier ogłosili AKT 5 LISTOPADA, zapowiadający powstanie samodzielnego Królestwa Polskiego z ziem zaboru rosyjskiego; realnym celem był werbunek Polaków do armii państw centralnych, wykrwawionych po Verdun i Sommie. Akt umiędzynarodowił sprawę polską, ale nie przyniósł realnej niepodległości.
• Punktacja:
  • 3 pkt — wymowa + DWA elementy + kontekst
  • 2 pkt — wymowa + dwa elementy BEZ kontekstu ALBO wymowa + jeden element + kontekst
  • 1 pkt — wymowa + jeden element bez kontekstu
  • 0 pkt — sam opis rysunku bez wyjaśnienia wymowy

oba stwierdzenia PRAWDA: linia A wyznacza granicę

• terytorium plebiscytowego (P), linia C — granicę II Rzeczypospolitej z 1922 r. (P). W opublikowanym kluczu CKE rozwiązanie zapisano jako „1 – P, 3 – P", choć zadanie ma tylko dwa stwierdzenia; to omyłka numeracji (stwierdzenie 2. jest prawdziwe).

• 18.1 (0–1) — przewrót (zamach) majowy — zamach stanu Józefa Piłsudskiego (maj 1926 r.).
• 18.2 (0–1) — Rozstrzygnięcie Nie, z uzasadnieniem odwołanym do treści: gazeta nazywa zwolenników Piłsudskiego „buntownikami" i „rokoszanami", a wojsko rządowe „wierną Ojczyźnie armją" — to punkt widzenia strony rządowej, nie piłsudczyków.

nazwa procesu — kolektywizacja (rolnictwa)

• wraz z uzasadnieniem odwołanym do danych z wykresu: udział gospodarstw uspołecznionych (sowchozów i kołchozów) wzrósł z 2,8% w 1928 r. do 95,8% w 1937 r., kosztem gospodarstw prywatnych (spadek z 97,2% do 4,2%).

Rozstrzygnięcie Tak

• Punktacja: 1 pkt za rozstrzygnięcie
• wraz z uzasadnieniem odwołującym się do obu źródeł: tekst opisuje wojnę domową w Hiszpanii (strony konfliktu — faszyści i komuniści, udział międzynarodówki, cudzoziemskie samoloty i oddziały), a obraz Picassa nawiązuje do bombardowania miasta Guernica podczas tej wojny (1937 r.).

A — [Irena] Sendlerowa (Sendler), B — **[Władysław]

• Anders**, C — [Witold] Pilecki
• Punktacja: 2 pkt za trzy prawidłowe wskazania, 1 pkt za dwa.

Rozstrzygnięcie Tak — obie fotografie wykonano

• podczas tej samej konferencji (Poczdam, lipiec–sierpień 1945)
• Punktacja: 1 pkt za rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem odwołującym się do każdej z fotografii: na A widać Churchilla, Trumana i Stalina, na B tego samego Trumana i Stalina, ale zamiast Churchilla — Clementa Attlee, który w trakcie konferencji zastąpił go po wyborach w Wielkiej Brytanii.

2 pkt za podanie jednego podobieństwa i jednej

• różnicy, 1 pkt za jedno z nich. Podobieństwo: oba dokumenty domagają się nabytków terytorialnych kosztem pokonanych Niemiec (Prusy Wschodnie, Gdańsk/Pomorze, Śląsk Opolski, granica na Odrze). Różnica: źródło 1. żąda utrzymania granicy wschodniej ustalonej traktatem ryskim, źródło 2. zapowiada jej zmianę — podział wg zasady etnicznej (linia Curzona), w porozumieniu z ZSRS.

Rozstrzygnięcie I kryzys berliński

• Punktacja: 1 pkt za
• rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem odwołanym do treści mapy: mapa przedstawia trasy lotniczego zaopatrzenia (most powietrzny) dla zachodnich sektorów Berlina, odciętych przez ZSRS od lądowych dróg dostaw; kryzys ten miał miejsce w latach 1948–1949.

• 25.1 (0–1) — Poznań.
• 25.2 (0–1) — uzasadnienie z OBU źródeł — w źródle 1. winą za „krwawe zajścia" obarcza się ośrodki imperialistyczne i reakcyjne podziemie, padają groźby siłowej rozprawy („rękę […] odrąbie"); w źródle 2. przyczyn protestu upatruje się w błędach i wypaczeniach samej partii, a tłumaczenie zajść agenturą nazwano „naiwnością polityczną" — to odejście od stalinowskiej retoryki.
• 25.3 (0–1) — odwilż (odwilż popaździernikowa / przemiany popaździernikowe, „polski Październik").

Rozstrzygnięcie — źródło 2. (napis „WRON na

• wschód")
• Punktacja: 1 pkt za rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem odwołanym do treści obu źródeł: przed wprowadzeniem stanu wojennego NSZZ „Solidarność" był już zarejestrowany (napis ze źródła 1. domaga się dopiero rejestracji, pochodzi więc z 1980 r.), natomiast WRON to Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego — organ, który wprowadził stan wojenny 13 grudnia 1981 r.