Język polski, poziom podstawowy — maj 2023

1 pkt — rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.

• Przykładowe odpowiedzi CKE:
• Zmienia, ponieważ w czasie podróży człowiek wygląda i zachowuje się inaczej niż zazwyczaj.
• Tak. Doświadczenia podróżnicze powracające we wspomnieniach pomagają mu po powrocie zachować życiową równowagę.
• W tekście mowa o tym, że zmiany wyglądu i zachowania podróżującego są czasowe, chwilowe — wyłącznie na czas podróży. Rozstrzygnięcie nie jest ustalone — CKE dopuszcza też odpowiedź akcentującą, że zmiana jest chwilowa. Punkt zależy od uzasadnienia opartego na TEKŚCIE. Sam cytat → 0 pkt (zasada ogólna CKE).

1 pkt — poprawne wyjaśnienie korzyści ORAZ ryzyka

• (odpowiedź niepełna → 0 pkt). Przykładowe odpowiedzi CKE:
• Korzyść: turysta zobaczy świat taki, jaki jest, a nie taki, jaki jest kreowany dla podróżnych; turysta pozna miejscowych ludzi takimi, jacy są naprawdę.
• Ryzyko: turysta może się rozczarować tym, że świat jest / może być niezgodny z jego wyobrażeniami o tym świecie.

• 2 pkt — rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do OBU tekstów
• 1 pkt — rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do jednego tekstu
• 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
• Przykłady CKE ocenione na 2 pkt: (a) Tak — u Stanisławskiej zwiedzanie jest zawłaszczaniem, bo duża liczba turystów narusza prywatność miejscowych; u Krzemińskiej turystyka pozwala zaspokajać zachcianki przyjezdnych przez budowanie infrastruktury, co niszczy środowisko; (b) Nie — u Krzemińskiej zwiedzanie to forma poznania świata i siebie, podróżni nie przypisują sobie miejsc, lecz czerpią z nich inspiracje; u Stanisławskiej zawłaszczanie jest wprost nazwane — ludzie przechadzają się przez świat, jakby był ich własnością. Rozstrzygnięcie nie jest ustalone — punktuje uzasadnienie odwołane do tekstów.

rozwiązanie PP — 1 pkt tylko za OBA poprawne

• rozstrzygnięcia:
• 1. W obu tekstach użyto wyliczeń → PRAWDA (np. u Krzemińskiej „nowe dźwięki, języki, zapachy, smaki i widoki"; u Stanisławskiej „plaża, piramida, wielbłąd, feluka na Nilu").
• 2. W obu tekstach zastosowano słownictwo wartościujące → PRAWDA (np. u Krzemińskiej „brudnych miast", „Niestety"; u Stanisławskiej „cudowny świat", „banał", „pogarda").

1 pkt — poprawne wyjaśnienie. Przykładowe odpowiedzi CKE:

• Ironia polega na nagromadzeniu podniosłych określeń użytych do opisu stworzonej dla turystów sztucznej rzeczywistości.
• Polega na skontrastowaniu/zestawieniu określeń podniosłych w odniesieniu do zwyczajnych zjawisk.
• Ironia polega na podkreśleniu, że turyści ulegają złudzeniu — wydaje im się, że „bańka turystyczna" to prawdziwy świat. 4. akapit tekstu 2.: „Konsumujemy odmienność sprowadzoną do banału. Oto cudowny świat, świat uproszczony […] plaża, piramida, wielbłąd, feluka na Nilu. «Bańka turystyczna» […] szklaną kulę, zaklętą przestrzeń iluzji, magiczny plac zabaw o niewidzialnych granicach".

• Stanowisko tekstu 1. — masowa turystyka pozwala zaspokoić potrzeby materialne i duchowe większej liczbie ludzi, ale jednocześnie powoduje negatywne zmiany kulturowe i środowiskowe.
• Stanowisko tekstu 2. — masowa turystyka tworzy iluzję rzeczywistości, co ma pozytywne i negatywne skutki; czyni świat bardziej przystępnym dla człowieka, ale utrudnia mu poznanie rzeczywistości i innych ludzi.
• Zestawienie — z zestawienia musi wynikać, że obie autorki dostrzegają pozytywne i negatywne skutki masowej turystyki.
• Uwaga CKE: jeżeli zdający przedstawi którąkolwiek autorkę jako dostrzegającą tylko pozytywne albo tylko negatywne skutki — za treść nie więcej niż 1 pkt.
• Długość 60–90 wyrazów; kompozycja dowolna.
• Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, nie przyznaje się punktu za poprawność.

1 pkt — poprawne uzasadnienie trafności nazwy wirusa

• w odwołaniu do mitu. Przykładowe odpowiedzi CKE:
• Wirus jest ukryty — wojownicy byli ukryci w koniu trojańskim.
• Pliki z wirusem udają nowe gry — koń trojański udawał podarunek.
• Wirus ma fazę uśpienia — koń trojański wprowadzony do Troi dopiero pod osłoną nocy ukazał swoje wnętrze.
• Zarówno wirus, jak i mityczny koń są pozornie niegroźne, a prowadzą do tragicznych skutków: upadku Troi / uszkodzenia systemu komputerowego użytkownika lub innych komputerów w sieci. Zadanie sprawdza znajomość lektury obowiązkowej (mit) → błąd rzeczowy → 0 pkt.

• Punktacja:
  • 2 pkt — rozstrzygnięcie + DWA argumenty, każdy odnoszący się do OBU tekstów
  • 1 pkt — rozstrzygnięcie + JEDEN taki argument
  • 0 pkt — brak rozstrzygnięcia albo argumenty niepoprawne
• WARUNEK KLUCZOWY: argument musi zestawiać OBA teksty. Zdanie mówiące wyłącznie o wierszu (albo wyłącznie o Apokalipsie) NIE jest argumentem w rozumieniu klucza.
• ROZSTRZYGNIĘCIE NIE JEST USTALONE:
  • „NIE JEST ZGODNA" (argumenty): u Miłosza koniec zauważa tylko siwy staruszek — w Apokalipsie obejmuje wszystko i wszystkich
  • staruszek jest pogodzony z losem, spokojny — w Apokalipsie panuje groza wzmagana zapowiedzią kolejnych trąb
  • u Miłosza codzienność trwa niezakłócona (pszczoła, rybak, delfiny) — w Apokalipsie to gwałtowny kataklizm (ogień, krew, zaćmienie)
  • „piosenka" i sielankowy obraz kontrastują z mroczną, podniosłą wizją biblijną
  • „JEST ZGODNA" (argumenty): w obu tekstach koniec świata dzieje się niezależnie od woli ludzi; obie wizje są przerażające — u Miłosza przeraża to, że koniec jest dla wszystkich niezauważalny i że „innego końca nie będzie", w Apokalipsie przeraża sam obraz zniszczenia.

1 pkt — **trafne określenie postawy ORAZ poprawne

• uzasadnienie**. Przykładowe odpowiedzi CKE:
• Postawa pełna nadziei — nieszczęścia nie trwają wiecznie.
• Zaleca zaufanie Bogu niezależnie od tego, co przynosi los, ponieważ Bóg może go odmienić.
• Postawa stoicka — niewzruszona wobec tego, co nie zależy od człowieka, lecz od losu, który przynosi zarówno niepowodzenia, jak i sukcesy.
• Postawa wewnętrznego spokoju; nawiązanie do toposu Fortuny — los jest zmienny i na wiele wydarzeń nie mamy wpływu.

1 pkt — podanie motywu wspólnego dla obu tekstów

• i poprawne uzasadnienie uwzględniające symbolikę OBRAZU oraz wymowę WIERSZA
• Motyw: vanitas / przemijania / marności i nietrwałości rzeczy doczesnych. Uzasadnienie: na obrazie młodzieniec trzyma czaszkę — symbol przemijania
• gestem ręki wskazuje na widza, co oznacza, że życie każdego (sportretowanego i oglądającego) kończy się śmiercią
• w wierszu Naborowskiego mowa wprost o marności świata i życia
• Motyw: śmierci / memento mori. Uzasadnienie: młodzieniec trzyma ludzką czaszkę symbolizującą śmierć; podmiot liryczny też mówi o śmierci, podkreślając, że wszystko przemija.

rozwiązanie PP — 1 pkt tylko za OBA poprawne

• rozstrzygnięcia:
• 1. Motyw lotu, wykorzystany we fragmencie, jest symbolem ludzkiego dążenia do pokonywania ograniczeń → PRAWDA.
• 2. Wizja rajskiej przestrzeni, wykreowana we fragmencie, podkreśla kontrast między rzeczywistością a marzeniami → PRAWDA.

• 12.1 — 1 pkt za poprawne podanie obu tytułów: fragment A — Dziady cz. III (dopuszczalna odpowiedź: „Dziady"), fragment B — Kordian.
• 12.2 — 1 pkt za poprawne wyjaśnienie różnicy: z fragmentu A wynika, że Polska powinna znosić cierpienie jak Chrystus; z fragmentu B — że Polska powołana była do czynnego oporu przeciwko złu.

rozwiązanie A1, B3 — 1 pkt za poprawne wpisanie

• obu numerów (odpowiedź niepełna → 0 pkt).
• A. Pozytywizm → cytat 1 („Nieście więc wiedzy pochodnię na czele…") — oświata, popularyzacja nauki, praca dla przyszłości.
• B. Młoda Polska → cytat 3 („Jutro?... Nie wierzę, aby lepiej było…") — dekadentyzm, bierność, przekonanie o schyłku.
• Cytat 2 („Czucie i wiara silniej mówi do mnie / Niż mędrca szkiełko i oko") to dystraktor — romantyzm.

• 2 pkt — rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie uwzględniające symbolikę plakatu ORAZ wymowę fragmentu „Wesela" (albo symbolikę plakatu ORAZ wymowę całego dramatu)
• 1 pkt — trafna interpretacja relacji między inteligencją a chłopami na plakacie ALBO we fragmencie „Wesela", ALBO w całym dramacie
• 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
• Przykłady CKE (2 pkt): „Podobna" — na plakacie dwie nogi założone jedna na drugą; ta na wierzchu w stroju inteligenta, ta pod nią w stroju chłopa, co oznacza, że inteligencja stoi ponad chłopami i nimi dowodzi; we fragmencie chłopi domagają się od inteligencji dowodzenia akcją zbrojną, a więc uznają jej zwierzchność, choć inteligencja nie rozumie, o czym mówi Czepiec. „Różna" — ułożenie nóg sugeruje, że obie warstwy tworzą całość i rozumieją się, a we fragmencie „Wesela" jest inaczej: chłopi są gotowi do powstania, inteligencja nie, a Czepiec grozi kosami.

1 pkt — poprawne wyjaśnienie sensu wybranego tytułu

• części. Przykładowe odpowiedzi CKE:
• Wiatr od Wschodu — tytuł ma stanowić ostrzeżenie przed „wschodnią" ideologią komunistyczną, którą propaguje Lulek; ta część utworu jest próbą odpowiedzi na pytania o drogi rozwojowe Polski, o to, w jakim kierunku powinna zmierzać.
• Szklane domy — tytuł jest symbolem nadziei, jaką ojciec tchnął w Cezarego, opowiadając mu o szklanych domach; Cezary był przekonany, że ujrzy je w niepodległej Polsce. Zadanie sprawdza znajomość lektury obowiązkowej → błąd rzeczowy → 0 pkt. Bez wskazania, którego tytułu dotyczy odpowiedź, nie da się jej ocenić.

• 16.1 — odpowiedź B: ograniczanie liczby wyrazów bliskoznacznych.
• 16.2 — 1 pkt za poprawne wyjaśnienie
  • Przykłady:
    • język to sfera wolności i inwencji — synonimiczność i możliwość interpretacji dają wolność, a celem twórców nowomowy było ograniczenie wolności
    • zniszczenie bogactwa języka miało ułatwić sprawowanie władzy nad obywatelami, którzy pozbawieni broni, jaką jest język, staną się łatwiejszym celem
    • upraszczano język, aby zabić w obywatelach to, co ludzkie i postępowe

1 pkt — określenie postawy wspólnej dla Artura

• i bohatera wybranego dramatu romantycznego ORAZ uzasadnienie
• Bunt — Artur sprzeciwia się zasadom panującym w jego rodzinnym domu; podobnie Konrad z Dziadów cz. III buntuje się przeciw niesprawiedliwości świata i przeciw Bogu.
• Duma — Artur czuje się lepszy (mądrzejszy, silniejszy) od domowników; Konrad jest przekonany o wspaniałości swojej poezji, nazywa siebie mistrzem.
• Wywyższanie się i kreowanie na zbawcę — Artur nazywa siebie odkupicielem; Konrad jest gotów cierpieć za ojczyznę i przekonany, że wie, co dla narodu dobre.
• Indywidualizm — Artur podkreśla swoją wyższość i wiarę we własną siłę; Kordian na Mont Blanc postanawia poświęcić się dla narodu, wierząc, że sam pokona cara. Zadanie sprawdza znajomość lektur obowiązkowych → błąd rzeczowy → 0 pkt.