Język polski, poziom podstawowy — grudzień 2024 (arkusz próbny)

poprawne wyjaśnienie na podstawie 2. akapitu tekstu 2.

• Uwaga CKE: z wyjaśnienia musi wynikać, że postawa naiwnego realisty wyraża się w przekonaniu o subiektywnym widzeniu świata jako zgodnym z rzeczywistością / prawdziwym. Przykładowe odpowiedzi:
• polega na przekonaniu, że świat jest taki, jakim go dana osoba postrzega/doświadcza
• polega na przypisywaniu światu cech własnej świadomości
• jednostka przypisuje rzeczy właściwości, które tylko w jej osobistym mniemaniu do niej pasują.

poprawne wyjaśnienie na podstawie tekstu 1.

• Uwaga CKE: NIE uznaje się odpowiedzi ograniczającej się do stwierdzenia, że matematyczność przyrody polega wyłącznie na OPISYWANIU świata w języku matematyki. Przykładowe odpowiedzi:
• zjawiska przyrody można badać za pomocą matematyki
• w fizycznym świecie istnieją odpowiedniki matematycznych struktur, dzięki czemu możemy poznawać świat metodami teoretycznymi
• polega na poznawaniu świata przyrody empirycznie i za pomocą teorii matematycznych
• naturę można badać za pomocą struktur matematycznych weryfikowanych empirycznie.

• 2 pkt — rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie na podstawie obu tekstów
• 1 pkt — rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie na podstawie jednego tekstu
• 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozstrzygnięcie: NIE (odwołania ilustrują RÓŻNE przekonania o matematyce)
• Przykłady: Szybka, przywołując obrazy Boscha, dowodzi, że wyobraźnia człowieka jest ograniczona (tworzymy z przetworzenia znanego) i tylko matematyka tworzy pojęcia istotnie nowe; Lamża, przywołując malowanie krajobrazów farbami olejnymi, twierdzi, że odwzorowanie malarskie bywa lepsze od matematycznego, a skuteczność metody nie czyni świata „olejnym" ani matematycznym.

P F P

• 1. „W każdym z tekstów znajdują się terminy naukowe" — PRAWDA
• 2. „W zdaniu z tekstu Sebastiana Szybki: Prawa fizyczne są wyrażone w języku matematyki, występuje słownictwo wartościujące" — FAŁSZ
• 3. „Wyrazy uolejnić, pastelowalny, zawarte w tekście Łukasza Lamży, są neologizmami" — PRAWDA.

Treść (0–3) wg kryteriów A–D:

• A) stanowisko KAŻDEGO autora — Szybka: matematyczność JEST cechą świata; struktury matematyczne odpowiadają strukturom fizycznego świata. Lamża: matematyczność NIE jest cechą świata; matematyka służy do opisu świata, co nie oznacza, że świat składa się z matematycznych struktur/znaków/symboli. B) ZESTAWIENIE stanowisk — np. t1: matematyczność przyrody jako zasada funkcjonowania świata — t2: znaki matematyczne jako język służący do opisu świata, a nie jego cecha; t1: struktury matematyczne trafnie odwzorowują fizyczny świat — t2: istnieją lepsze sposoby odzwierciedlania świata niż odwzorowanie matematyczne. C) spójność. D) długość 60–90 wyrazów. Poprawność (0–1): ≤2 błędy → 1 pkt; ≥3 → 0 pkt. Jeśli Treść = 0, poprawności nie punktuje się. Holistyczna rubryka CKE PRZYBLIŻONA licznikowo (oba stanowiska / zestawienie / spójność / długość → 3–2–1–0); tryb cienia, nie egzamin formalny.

• 2 pkt — poprawne wyjaśnienie, jakiej rady udziela podmiot liryczny, oraz podanie nazwy prądu filozoficznego
• 1 pkt — jedno z dwóch
• rada (przykłady CKE): człowiek powinien zachować równowagę wewnętrzną wobec pozytywnych i negatywnych wydarzeń
• zachowanie równowagi w myśleniu w zmiennych okolicznościach życiowych
• trzeba zachować spokój wobec dobrych i złych chwil, bo ostatecznie czeka nas śmierć
• prąd filozoficzny: stoicyzm.

poprawne wyjaśnienie roli poezji

• poezja ma zapewnić poecie (i dziełom) nieśmiertelność
• ma zachować pamięć o poecie
• rolą poezji jest zapewnienie pośmiertnej sławy
• twórca umrze, ale jego dzieła mogą trwać wiecznie

poprawne wyjaśnienie sensu elementu graficznego

• w kontekście problematyki komedii
• głowa jako moneta — symbol Harpagona owładniętego pragnieniem gromadzenia pieniędzy
• mimika postaci — trudny charakter bohatera, który wszystkich podejrzewa o zamiar zawładnięcia jego majątkiem
• skontrastowanie kolorystyki (złota głowa, czarny ascetyczny strój) — skąpstwo Harpagona, przesadne ograniczanie wydatków
• czerwone tło — kłótnie i spory bohaterów z tytułowym skąpcem (np. Kleanta z ojcem o Mariannę)
• kryza/kołnierz — status społeczny, chęć podkreślenia przynależności do wyższej klasy
• staroświecka kryza — przesadna oszczędność
• kryza odcinająca głowę (umysł) od tułowia (serca) — Harpagon nie kieruje się uczuciami, bezwzględnie traktuje własne dzieci

• 9.1 — poprawne wykazanie — na podstawie fragmentu i całej powieści — że działania prezesowej Zasławskiej były zgodne z założeniem pracy organicznej (celem pracy organicznej było wzmacnianie społeczeństwa przez podnoszenie jakości życia, zwłaszcza ludzi ubogich; Zasławska systematycznie pomagała najbiedniejszym, zapewniała opiekę i wychowanie dzieciom chłopskim, a majątek zapisała na cele dobroczynne: szpitale, domy podrzutków, szkółki, sklepy wiejskie).
• 9.2 — poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie na podstawie Lalki: NIE — celem działalności dobroczynnej Izabeli Łęckiej było zaistnienie w życiu towarzyskim / zaznaczenie pozycji społecznej; nie interesowała jej systemowa zmiana losu ubogich (udział w kwestach np. po to, by zaprezentować nową kreację). Zasada CKE: błąd rzeczowy w zadaniu z lektury obowiązkowej → 0 pkt.

P P

• 1. „W utworze dominuje nastrój smutku, charakterystyczny dla poezji końca XIX wieku" — PRAWDA
• 2. „W wierszu zastosowano symbole odnoszące się do sytuacji egzystencjalnej człowieka" — PRAWDA. Punkt tylko za obie poprawne odpowiedzi.

• 2 pkt — poprawne wyjaśnienie, czym jest forma i jak wpływa na człowieka, ORAZ zilustrowanie odpowiedzi sytuacją z Ferdydurke
• 1 pkt — poprawne wyjaśnienie, czym jest forma (na podstawie fragmentów utworu)
• 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna
• Przykłady:
  • forma to narzucona społecznie rola / konstrukt, stereotyp, maska
  • wpływa destrukcyjnie — odbiera autentyczność. Ilustracje: Pimko recenzuje wiersz Józia i narzuca mu formę ucznia
  • Młodziakowie w formie nowoczesności zdemaskowani przez intrygę Józia (oburzenie na obecność Kopyrdy i Pimki w sypialni Zuty)
  • lekcja polskiego, na której nauczyciel traktuje uczniów jak istoty niesamodzielne

• 2 pkt — przykład sytuacji potwierdzającej, że obóz to przedsiębiorstwo eksterminacji, ORAZ przykład potwierdzający, że to przedsiębiorstwo rabunkowej eksploatacji
• 1 pkt — jeden z tych przykładów
• Przykłady: eksterminacja — Tadek uczestniczy w „rozładowywaniu" wagonów regularnie przywożących ludzi, co przypomina taśmę produkcyjną; podczas selekcji esesman niczym księgowy skrupulatnie liczy i zapisuje, ilu ludzi przeznaczono na śmierć. Rabunkowa eksploatacja — rabowanie przybyłych odbywa się zgodnie z procedurami (dla Niemców rzeczy cenne, dla więźniów z komanda — jedzenie); wykorzystywanie więźniów do pracy niewolniczej przy rozładunku transportu.

poprawne wyjaśnienie, jaki stosunek do aktu tworzenia

• wyraża utwór
• Przykłady: sformułowanie słów niepotraf może oznaczać, że pisanie wierszy jest trudne; wiersz wyraża trudy tworzenia — tytuł mironczarnia oznacza męczarnię Mirona, który męczy się aktem tworzenia.

• 2 pkt — rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie odnoszące się do refleksji o wolności wyrażonych w obu utworach
• 1 pkt — poprawne określenie refleksji wyrażonej w utworze Krasickiego ALBO w utworze Kornhausera
• 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak. Przykładowa odpowiedź CKE (2 pkt): refleksja jest RÓŻNA — w bajce Krasickiego wolność jest najważniejszą wartością dla tych, którzy ją utracili; z utworu Kornhausera wynika, że osoba, która doświadczyła zniewolenia, nie potrafi cieszyć się wolnością ani z niej korzystać.