Język polski, poziom podstawowy — maj 2024

F F.

• 1. Perspektywa dzieci i dorosłych w KAŻDYM z tekstów: F — o dzieciństwie pisze tylko Gadomska; Luecke mówi o ludziach w ogóle i o historii pomiaru czasu.
• 2. Z KAŻDEGO tekstu wynika, że dziś stosujemy dokładniejsze miary czasu niż dawniej: F — pisze o tym wyłącznie Luecke (zegary, 15-minutowe bloki); u Gadomskiej tego nie ma.

1 pkt — poprawne wyjaśnienie paradoksu na podstawie

• tekstu 1
• Przykłady: „Ludzie tracą czas, aby go zaoszczędzić"; „liczne zabiegi człowieka mające na celu zaoszczędzenie czasu, a równocześnie coraz większy odczuwany przez niego brak czasu". 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak.

1 pkt — poprawne podanie DWÓCH uwarunkowań z tekstu 2.

• Akceptowane też: wiek; nowe doświadczenia; nowe wrażenia; nowe sytuacje (nieznane środowisko); ilość informacji/bodźców; uważność. UWAGA CKE: jeżeli zdający wymieni więcej niż dwa uwarunkowania, a wśród nich pojawi się odpowiedź błędna — 0 pkt. Odpowiedź niepełna (jedno uwarunkowanie) też 0.

• 2 pkt — poprawne wyjaśnienie, NA CZYM POLEGA ROLA uważności w kontrolowaniu czasu (tekst 2.) ORAZ rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do tekstu 1.
• 1 pkt — samo poprawne wyjaśnienie roli uważności; ALBO wyjaśnienie, CZYM JEST uważność, plus rozstrzygnięcie z poprawnym uzasadnieniem.
• Rozstrzygnięcie: u Lueckego NIE ma mowy o takim sposobie — on pisze o próbach oszczędzania czasu za pomocą technicznych udogodnień, nie o świadomym przeżywaniu chwili.
• Rola uważności (t. 2.): dzięki dokładniejszemu, świadomemu przeżywaniu chwili wszystkimi zmysłami przetwarzamy więcej informacji, więc mamy wrażenie, że chwila trwa dłużej — i tak zyskujemy większą kontrolę nad tym, jak postrzegamy czas.

P P.

• 1. Funkcję impresywną potwierdzają powtarzające się czasowniki w 1. os. l.mn. („nie musimy myśleć", „mamy", „nie mamy", „możemy") — autorka włącza czytelnika i nakłania go do zmiany podejścia: P.
• 2. W ostatnim akapicie użyto wyłącznie wypowiedzeń złożonych: P.

Treść (0–3) wg kryteriów A–D:

• A) stanowisko KAŻDEGO autora — Luecke: próby zaoszczędzenia czasu paradoksalnie nie uwalniają człowieka spod jego presji, upływ czasu jest nieuchronny i niezależny od naszych starań; Gadomska: człowiek może świadomie zmienić sposób postrzegania czasu i w pewnym stopniu ma nad nim kontrolę. B) ZESTAWIENIE stanowisk — np. nieuchronność upływu (t.1) vs względność postrzegania (t.2); niezależność czasu od człowieka vs poczucie kontroli; kontrola przez odmierzanie vs kontrola przez uwarunkowania psychiczne; bezradność vs optymizm; aspekt technologiczny vs psychologiczny; perspektywa zbiorowości vs jednostki. C) spójność. D) długość 60–90 wyrazów. Poprawność (0–1): ≤2 błędy → 1 pkt; ≥3 → 0. Treść = 0 → poprawności nie punktuje się. Holistyczna rubryka CKE PRZYBLIŻONA licznikowo (tryb cienia, nie egzamin formalny).

1 pkt — rozstrzygnięcie ORAZ poprawne uzasadnienie

• zgodności obrazu z wymową Księgi Koheleta. Rozstrzygnięcie: TAK
• Uzasadnienie: obraz ukazuje motyw MARNOŚCI i PRZEMIJANIA — szkielet (śmierć) gasi świecę, a wokół leżą porozrzucane atrybuty władzy, bogactwa i wiedzy (tiara papieska, korony, berło, zbroja, księgi, globus); sam tytuł „w mgnieniu oka" mówi o nagłości końca. To wymowa Koheletowego „marność nad marnościami — wszystko marność". 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak.

• 2 pkt — rozstrzygnięcie ORAZ poprawne uzasadnienie w odniesieniu do OBU tekstów.
• 1 pkt — rozstrzygnięcie ORAZ poprawne uzasadnienie w odniesieniu do JEDNEGO tekstu.
• Rozstrzygnięcie NIE jest ustalone — CKE uznaje „jest podobna", „nie jest podobna" i „jest częściowo podobna".
• Uwaga: (1) w uzasadnieniu zdający MUSI odnieść się do POSTAWY; (2) nie zalicza się odpowiedzi polegającej tylko na streszczaniu lub parafrazowaniu tekstów.

F P.

• 1. Zachowanie Rolanda zgodne ze średniowiecznym wzorcem ascety: F — to wzorzec RYCERZA (obrona wiary i władcy, honor, śmierć na polu bitwy twarzą do wroga), nie ascety (umartwianie ciała, wyrzeczenie się świata, ubóstwo — jak św. Aleksy).
• 2. Elementy symboliki religijnej w opisie śmierci: P — bicie się w piersi, mea culpa, wyznanie grzechów, wyciągnięcie rękawicy ku niebu (gest hołdu wobec Boga jako seniora), zstępujący aniołowie.

1 pkt — trafne wyjaśnienie w odniesieniu do

• ZAWARTOŚCI MYŚLOWEJ utworu albo do jego BUDOWY. Istota: koncept polega na skrajnym KONTRAŚCIE — ten sam wygląd kobiety opisany dwukrotnie, przy użyciu tych samych elementów (oczy, czoło, włosy, zęby, płeć, usta, jagody), raz w metaforach wyidealizowanych („póki dotrzymujesz zgody"), raz w odpychających („jak się zwadzimy"); pokazuje to zmienność postrzegania kobiety pod wpływem emocji. UWAGA CKE: jeżeli zdający tylko WYMIENIA środki stylistyczne zawarte w utworze — 0 pkt.

• 11.1 — poprawne wykazanie, że Dziady cz. III to utwór PROFETYCZNY — np. widzenie księdza Piotra (przyszłe losy Polski, Polska „Chrystusem narodów", tajemniczy wskrzesiciel „czterdzieści i cztery"), sen Ewy, widzenie Senatora — sceny o charakterze proroczym.
• 11.2 — P P — porównania wpływają na plastyczność opisu; hiperbole dynamizują tekst.

poprawne wyjaśnienie sensu elementu graficznego

• w kontekście dramatu
• Przykłady:
  • biel i czerwień — poświęcenie w imię idei niepodległościowej
  • czerwień — zbrodnia, którą Kordian ma popełnić na carze
  • mapa Europy — Grand Tour, podróż w poszukiwaniu sensu życia
  • wyraz twarzy mężczyzny — wysiłek zmagania się z sobą i ze światem
  • dźwiganie Ziemi — trud Kordiana, który ostatecznie nie podołał

F P.

• 1. Wyszarpywanie poduszki spod głowy konającego jako metafora postawy PATRIOTYCZNEJ: F — to metafora dobijania Rzeczypospolitej przez magnatów (Radziwiłłowie „skracają jej męki", żeby szybciej przejąć spadek).
• 2. Rozdzieranie czerwonego sukna jako metafora dążeń magnatów i wrogów zewnętrznych: P.

1 pkt — poprawne wyjaśnienie. Złoty róg to symbol

• WEZWANIA DO WALKI narodowowyzwoleńczej / do powstania; symbol JEDNOŚCI NARODOWEJ i SIŁY, którą Polacy zyskaliby, gdyby się zjednoczyli („na jego rycerny głos spotężni się Duch, podejmie Los"). 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak.

• 2 pkt — rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie odnoszące się do przytoczonego fragmentu ORAZ do Przedwiośnia, z UWZGLĘDNIENIEM konkretnej SYTUACJI z powieści.
• 1 pkt — rozstrzygnięcie i uzasadnienie odnoszące się do fragmentu i do Przedwiośnia ALBO rozstrzygnięcie i przywołanie adekwatnej sytuacji z Przedwiośnia.
• Rozstrzygnięcie: TAK — ocena z fragmentu (upadek wzniosłości, monstrualna walka o władzę, wszystko „popsute, obniżone, znędzniałe") znajduje potwierdzenie w powieści.
• Sytuacje z Przedwiośnia: przyjazd Cezarego do Polski i widok nędzy zamiast „szklanych domów" (bosi chłopi brodzący w błocie, obraz Chłodka)
• nędza robotników i bezrobocie
• zebranie komunistów pragnących rewolucji
• obojętność ziemiaństwa w Nawłoci wobec biedy okolicznych wsi
• spory partyjne w sejmie

• 2 pkt — poprawne wyjaśnienie roli pamięci Z UWZGLĘDNIENIEM SENSU TYTUŁU.
• 1 pkt — poprawne wyjaśnienie samej roli pamięci.
• Rola pamięci: doświadczenie selekcji przy bramie na Umschlagplatzu, gdzie Edelman wyciągał jednostki z tłumu skazanych, wyznaczyło mu zadanie na resztę życia — jako kardiochirurg nadal „stoi przy tej bramie" i ratuje ludzi przed śmiercią, a gdy nie może już nic zrobić, zapewnia im godne odejście.
• Sens tytułu: „zdążyć przed Panem Bogiem" = uratować życie, zanim Bóg (śmierć) je odbierze — podjąć działanie, zanim zgaśnie czyjaś świeca; rywalizacja lekarza ze śmiercią.