Język polski, poziom podstawowy — maj 2025

1 pkt — poprawne wyjaśnienie sensu zdania na

• podstawie tekstu 1: „wędrowcy" = PLANETY (nazwa od gr. planetes = „wędrujący") ORAZ „rozpoczęliśmy wędrówkę" = człowiek rozpoczął loty/podróże/eksplorację kosmiczną między nimi (badanie planet z bliska). 0 pkt — sama parafraza bez sensu, mylni „wędrowcy", brak związku z podróżami kosmicznymi człowieka, odpowiedź niejasna/niepełna albo brak.

2 pkt — rozstrzygnięcie + uzasadnienie z

• odwołaniem do OBU tekstów; 1 pkt — rozstrzygnięcie + przyczyna z JEDNEGO tekstu; 0 pkt — niepoprawne/niepełne/brak. Rozstrzygnięcie NIE jest ustalone — CKE uznaje i „tak" (obie o potrzebie zdobycia wiedzy o warunkach w kosmosie), i „nie" (Sagan: ciekawość/ poznanie; Trepczyńska: znalezienie warunków do życia / przetrwanie), byle uzasadnienie było SPÓJNE z rozstrzygnięciem. Uwaga CKE: przy „tak" niezgodne odwołanie do któregokolwiek tekstu → 0.

2 pkt — poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1.

• ORAZ rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie w odniesieniu do tekstu 2. 1 pkt — poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1. 0 pkt — niepoprawne/brak. Wg Sagana nie wyruszymy na Marsa, bo ogranicza nas KOSZT (nikogo nie stać, brak krótkoterminowych zysków, pieniądze na pilniejsze sprawy). U Trepczyńskiej ograniczenie jest INNE — WARUNKI panujące w kosmosie (temperatura, ciśnienie, promieniowanie, kurczące się serce) → rozstrzygnięcie „NIE takie samo". Wyjaśnienie Sagana = bramka: bez niego 0 pkt (nawet z trafnym tekstem 2).

Rozwiązanie PF

• Punktacja: 1 pkt za obie poprawne oceny.
• Zd. 1 (Sagan, czasowniki 1. os. lm. — „zauważyliśmy", „rozpoczęliśmy", „odkryliśmy" — zmniejszają dystans autor–czytelnik) = P. Zd. 2 (Trepczyńska, „dzień na Księżycu trwa dwa ziemskie tygodnie" — czy przymiotnik WARTOŚCIUJĄCY?) = F („ziemskie" to przymiotnik RELACYJNY/odrzeczownikowy, nie wartościujący; nie ocenia, nie wyraża wartości).

Treść (0–3): A) stanowisko KAŻDEGO autora

• (Sagan — potrzeba wynika z naturalnej CIEKAWOŚCI/poznania; Trepczyńska — z konieczności znalezienia planety do życia / PRZETRWANIA), B) ZESTAWIENIE stanowisk (punkty wspólne: ciekawość, chęć zbadania warunków, istnienie ograniczeń / lub rozbieżne), C) SPÓJNOŚĆ, D) DŁUGOŚĆ 60–90 wyrazów. Poprawność (0–1): ≤2 błędy → 1, ≥3 → 0; jeśli Treść = 0, to poprawność = 0. Holistyczna rubryka CKE PRZYBLIŻONA licznikowo (oba stanowiska / zestawienie / spójność / długość → 3–2–1–0); tryb cienia, nie egzamin formalny.

Rozwiązanie A1, B4. Fragment A (Asnyk: „lwia

• skóra", siła, wytrwałość) → Herakles (1). Fragment B (Herbert: „skrzydła", „trochę wosku piór", grawitacja) → Ikar (4)
• Punktacja: 1 pkt za poprawne uzupełnienie OBU wierszy tabeli.

• 7.1 (0–1) — różnica postaw — w Rozmowie zaleca się życie SKROMNE/ascetyczne, niezwracanie uwagi na dobra doczesne (bo przeminą), by dostąpić zbawienia; w Wiośnie — CARPE DIEM, korzystanie z życia i dóbr, póki jest czas. (Uwaga CKE: uzasadnienie MUSI odnieść się do postawy życiowej.)
• 7.2 (0–1) — epoka Rozmowy = średniowiecze (bramka) ORAZ trafne wykazanie zgodności postawy (skromne życie, pamięć o śmierci, oddanie Bogu/zbawienie) ze światopoglądem epoki (teocentryzm, memento mori, asceza). (Uwagi CKE: motyw tańca śmierci NIE jest postawą; nie uznaje się dowodzenia opartego wyłącznie na sztuce umierania.)

• 8.1 (0–1) — DWA argumenty, że obowiązkiem rządzących jest dbać o dobro społeczeństwa. Trafne: (a) rządzący zastępują Boga na ziemi („miejsce Boże") → jak Bóg mają troszczyć się o wspólnotę; (b) błędy/występki rządzących prowadzą do UPADKU państwa; (c) powierzono im dbałość o sprawiedliwość wobec ludzi / mają mieć „na pieczy" cały rodzaj ludzki
  • Punktacja: 1 pkt za DWA różne trafne argumenty.
• 8.2 (0–1) — (I) przykład EPITETU z tekstu — trafne: „ludzką sprawiedliwość", „stadem Bożym", „miejsce Boże", „przełożonych występki" (wystarczy wyraz określający). (II) nazwa środka dla wersu „Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono" — trafne: apostrofa / zwrot do adresata ALBO przenośnia/metafora („paść ludzi", „stado") ALBO wtrącenie („mówię") ALBO inwersja
  • Punktacja: 1 pkt za DWA poprawne wiersze tabeli.

• Rozstrzygnięcie dowolne (podobny / niepodobny / częściowo), byle argumenty trafne i odnoszące się do OBU tekstów.
• Możliwe argumenty ZA podobieństwem: obie matki CIERPIĄCE; obie KOCHAJĄCE, blisko syna (Rollisonowa nasłuchuje pod murami, matka Wittlina stoi przy zwłokach).
• Możliwe argumenty ZA różnicą: Rollisonowa emocjonalna/krzycząca — matka Wittlina oniemiała, milcząca
• Rollisonowa ma NADZIEJĘ (syn może żyje) — matka Wittlina bez nadziei (syn martwy)
• Rollisonowa CZYNNA (błaga) — matka Wittlina BIERNA (stoi zapatrzona)
• Punktacja: 2 pkt = rozstrzygnięcie + DWA trafne argumenty odnoszące się do obu tekstów. 1 pkt = rozstrzygnięcie + JEDEN taki argument. 0 = brak rozstrzygnięcia albo argumenty nietrafne/jednostronne.

• 10.1 (0–1) — Rycerz ukazuje się Poecie (A).
• 10.2 (0–1) — Rycerz jest symbolem MOCY / SIŁY / POTĘGI / MĘSTWA, dawnej świetności Polski (Grunwald); ma natchnąć Poetę do odrzucenia dekadenckich, słabych postaw.

1 pkt — poprawne wyjaśnienie sensu „przejdziem w

• mit": osoba mówiąca ma świadomość udziału w ważnych, historycznych zdarzeniach, które nie zostaną zapomniane (przejście w legendę/pamięć); ALBO wyraz bezradności wobec okrucieństwa dziejów — walczący zginą, przestaną istnieć, staną się fantazją/opowieścią/iluzją.

2 pkt — poprawne wyjaśnienie sensu DWÓCH elementów

• graficznych w kontekście problematyki „Roku 1984"
• 1 pkt — jednego
• 0 — niepoprawne/brak
• Przykłady:
  • OKO (Wielkiego Brata) → inwigilacja, brak wolności, terror
  • KOLOR CZERWONY → zło / komunizm / reżim totalitarny
  • kontrast OGROMNEGO OKA z MAŁĄ POSTACIĄ → bezsilność jednostki (Winston) wobec systemu
  • DRUT KOLCZASTY → ograniczenie wolności
  • CZŁOWIEK BEZ TWARZY → mieszkańcy Oceanii bez prawa głosu, podporządkowani Partii

1 pkt — poprawne wyjaśnienie, na czym polega

• groteskowy charakter sceny (nieadekwatność / absurdalność zachowań do sytuacji: babcia ogłasza śmierć, wchodzi na katafalk i umiera „na zawołanie", domownicy zarzucają jej niestosowność / traktują zgon jak ekstrawagancję; Artur: „Śmierć? Dobra myśl…") ORAZ zilustrowanie trafnym PRZYKŁADEM z fragmentu. Wymagane OBA: wyjaśnienie + przykład.

2 pkt — rozstrzygnięcie ORAZ trafne uzasadnienie

• w odniesieniu do utworu Stary Prometeusz I mitu o Prometeuszu. 1 pkt — poprawne określenie POSTAWY starego Prometeusza z utworu Herberta (zrezygnacja, bierność, konformizm; niezgodę na świat wyraża już tylko cichym śmiechem). Rozstrzygnięcie NIE ustalone: „nie jest zgodna" (mityczny Prometeusz buntuje się, poświęca — Herbertowski jest bierny) ALBO „jest zgodna" (obaj wyrażają niezgodę na świat, tylko starego stać już na cichy śmiech). Bramka: bez określenia postawy starego Prometeusza 0 pkt.