Język polski, poziom podstawowy — maj 2026

P P P.

• 1. Krzemińska — rola nowoczesnych technologii w odczytywaniu rękopisów: P (odszyfrowywanie palimpsestów niewidocznych gołym okiem).
• 2. Szewczyk — skutki wynalezienia pisma i druku: P (dzięki pismu rozwinęła się nauka i cywilizacja; druk zwiększył dostępność).
• 3. Oba teksty o mnogości informacji wytwarzanych współcześnie: P (Krzemińska: „wytwarzamy bardzo dużo, może nawet za dużo"; Szewczyk: rosnące zasoby wiedzy, których uczeni nie nadążają przyswajać).

1 pkt — poprawne wyjaśnienie NA PODSTAWIE TEKSTU 2.

• Przykładowa odpowiedź CKE: „Tradycyjne nośniki informacji nie były w stanie upowszechniać wiedzy tak łatwo, jak robią to nowoczesne urządzenia". Istota: dawne nośniki miały MAŁY ZASIĘG i charakter ELITARNY (rękopisy w jednym egzemplarzu, kłopotliwe w kopiowaniu), więc wiedza nie rozprzestrzeniała się; cyfrowe pozwalają NATYCHMIAST udostępnić treść WSZYSTKIM zainteresowanym (poczta, media społecznościowe, strony WWW), w wielu kopiach. 0 pkt — odpowiedź o czymś innym niż DOSTĘP (sama trwałość, sama pojemność), niejasna albo brak.

1 pkt — poprawne rozstrzygnięcie ORAZ trafne

• uzasadnienie w odniesieniu do OBU tekstów. Rozstrzygnięcie: NIE (oceny nie są takie same). Krzemińska ocenia papier przede wszystkim POZYTYWNIE (względna trwałość — 400 lat, prostota użycia, czytelność dawnych zapisów, walor estetyczny; choć zauważa, że staje się drogi). Szewczyk ocenia go NEGATYWNIE (nietrwałość — rękopisy płonęły, butwiały, rozpadały się; mały zasięg i elitarność). 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub NIEPEŁNA (brak odniesienia do któregoś tekstu) albo brak odpowiedzi.

1 pkt — rozstrzygnięcie ORAZ poprawne uzasadnienie

• w odniesieniu do OBU tekstów. Rozstrzygnięcie NIE jest ustalone — zasady oceniania dopuszczają zarówno „nie", jak i „tak"; liczy się spójne uzasadnienie odwołujące się do obu tekstów
• „nie": verba volant, scripta manent dotyczy UTRWALANIA/dokumentowania informacji za pomocą pisma, a odczytanie sentencji Newtona u Szewczyka — tego, że wiele zawdzięczamy poprzednikom (dorobkowi naukowców)
• „tak": z obu wynika, że wiedza poprzednich pokoleń przetrwała i mogła służyć następnym dzięki utrwaleniu jej w piśmie / dzięki przekazywaniu wiedzy. 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna (brak rozstrzygnięcia albo brak odniesienia do któregoś tekstu) albo brak odpowiedzi.

1 pkt — poprawne

• Uzasadnienie: to ISTNIEJĄCY już
• wyraz, któremu nadano NOWE znaczenie (pierwotnie zjawisko atmosferyczne → dziś wirtualna przestrzeń do przechowywania danych); nie powstał nowy wyraz, lecz nowe znaczenie starego. UWAGA CKE: „Nie uznaje się odpowiedzi, która ogranicza się do podania nowego znaczenia wyrazu chmura" — samo „chmura to miejsce, gdzie trzyma się dane" → 0 pkt.

Treść (0–3) wg kryteriów A–D:

• A) stanowisko KAŻDEGO autora — Krzemińska: warto (trzeba) sięgać także po tradycyjne sposoby przechowywania informacji ze względu na korzyści, których nie dają nośniki cyfrowe, mimo że korzystanie z cyfrowych jest nieuniknione; Szewczyk: cyfrowe sposoby przechowywania informacji są LEPSZE od tradycyjnych. B) ZESTAWIENIE stanowisk — punkty wspólne (potrzeba utrwalania informacji jako przyczyna powstania nośników; nieuchronność korzystania z cyfrowych; związek rozwoju nośników z postępem cywilizacyjnym; konieczność rozwijania cyfrowych wobec rosnących zasobów treści) albo rozbieżne (t1: tradycyjne mają zalety, których cyfrowe nie mają; t2: tradycyjne mają wady, których cyfrowe nie mają / t1: cyfrowe wiążą się z ograniczeniami, t2: dają większe możliwości). C) spójność. D) długość 60–90 wyrazów. Poprawność (0–1): ≤2 błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne) → 1 pkt; ≥3 → 0 pkt. Jeśli Treść = 0, poprawności nie punktuje się. Uwaga CKE: samo wymienienie wad i zalet nośników NIE stanowi przedstawienia stanowiska autora. Holistyczna rubryka CKE PRZYBLIŻONA licznikowo (oba stanowiska / zestawienie / spójność / długość → 3–2–1–0); tryb cienia, nie egzamin formalny.

poprawne wyjaśnienie sensu elementu graficznego

• w kontekście problematyki tragedii
• waga — symbol równorzędnych racji: Antygona opowiada się za prawami boskimi, Kreon broni praw ludzkich (państwowych)
• kontrast bieli i czerni — tragiczny spór przeciwstawnych wartości (racje serca vs racje rozumu)
• nagrobek — śmierć Antygony i bliskich Kreona jako nieuchronna konsekwencja jego decyzji
• gałązka oliwna — pokój; nawiązanie do postawy Antygony, która „współkochać" przyszła, nie „współnienawidzić"
• głowy ludzkie bez twarzy — relacja jednostki i państwa: Kreon nie dostrzega jednostki, jej cierpienia (także w rodzinie), czym przyczynia się do klęski społecznej i osobistej
• budynek z kolumnami górujący nad innymi (pałac królewski, przed którym toczy się akcja) — władza Kreona, której decyzje ważą na życiu poddanych; wysoka pozycja nie chroni przed omylnością, zwłaszcza gdy władca jest zaślepiony pychą.

1 pkt — rozstrzygnięcie TAK (relacja opisana przez

• Vaucheza JEST odzwierciedlona) ORAZ poprawne uzasadnienie. Istota: Roland zachowuje się wobec Boga jak WASAL wobec władcy — ofiarowuje Mu swoją prawą rękawicę, a to gest hołdu lennego (symbolicznego oddania siebie/swojego życia i wierności seniorowi). 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna (samo „tak" bez uzasadnienia) albo brak odpowiedzi.

B — Pieśń 9 („A nigdy nie zabłądzi, / Kto tak

• umysł narządzi, / Jakoby umiał szczęście i nieszczęście znosić…") = stoicki ideał niewzruszonej równowagi wobec zmiennych kolei losu. Dystraktory: A — Pieśń 4 (miłość, radość serca); C — Pieśń 16 (władza królów podległa Bogu); D — Pieśń 24 (epikurejskie/biesiadne wino rozpraszające frasunek).

1 pkt — rozstrzygnięcie ORAZ trafne uzasadnienie

• w odniesieniu do BAJKI oraz do MURALU. Rozstrzygnięcie NIE jest ustalone — zasady dopuszczają „taką samą", „nie", a nawet „i tak, i nie"
• „taka sama": Człowieczy los to gra słów (w słowie „człOWIECzy" ukryte „owiec") — prawo silniejszego obowiązujące też wśród ludzi; tak samo w bajce, gdzie wilki zjadły jagnię
• „nie": w bajce wilki dopuszczają się przemocy wobec bezbronnego, więc słabi są niszczeni przez silnych; na muralu wilk (siła, niezależność) PROWADZI owcę (potulność, naiwność) — charyzmatyczne jednostki wskazują zwykłym ludziom drogę
• „i tak, i nie": wspólna jest myśl, że silniejszy decyduje o losie słabszego, ale wilki u Krasickiego nie ukrywają złych zamiarów, a intencja wilka na muralu nie jest jasna — przedstawiono go jak opiekuna owcy. 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub NIEPEŁNA (brak odniesienia do bajki albo do muralu) lub brak. W formach 600 i 660 to zadanie ma inną wersję (bez muralu) — tu obowiązuje forma 100.

• 11.1 — Rzecki / Ignacy Rzecki / I. Rzecki. Pomyłka w imieniu lub nazwisku → 0 pkt.
• 11.2 — poprawne wykazanie, że Rzecki jest przywiązany do ludzi, ODWOŁUJĄCE SIĘ DO RELACJI z wybranym bohaterem Lalki (np. przyjaźń z Katzem — przeżył jego śmierć i często go wspominał; troska o Wokulskiego — przejmował się jego losem, chciał go wyswatać ze Stawską). Rozwiązanie 11.2 ocenia się NIEZALEŻNIE, nawet gdy 11.1 = 0 pkt. Zasada ogólna CKE: błąd rzeczowy w zadaniu z lektury obowiązkowej → 0 pkt.

• 12.1 — rozstrzygnięcie TAK + trafne
  • Uzasadnienie: podmiot liryczny patrzy na swoje życie pesymistycznie, ma świadomość przegranej („błędne było życie moje, błędny jego kres"), poczucie winy i bezcelowości działań, eksponuje smutek i bezsens — cechy typowe dla dekadentyzmu.
• 12.2 — oba wiersze tabeli poprawnie (1 pkt za komplet): Dusza […] łka → przenośnia/metafora, ożywienie/animizacja, uosobienie/personifikacja, antropomorfizacja albo wyraz dźwiękonaśladowczy/onomatopeja; Zapomniane […] bogi → epitet albo archaizm.

• 13.1 — pogląd, z którym polemizuje Cezary: że klasa robotnicza ma odrodzić/uzdrowić społeczeństwo, że to ona ma pełnić rolę przywódczą w odnowie (rewolucja pod jej przewodnictwem). Cezary odpowiada, że klasa wyniszczona nędzą i chorobami może być tylko obiektem akcji odrodzeńczej, nie czynnikiem odradzającym.
• 13.2 — D — argument oparty na logicznym rozumowaniu.

1 pkt — poprawne wyjaśnienie: forma to sposób bycia

• NARZUCANY człowiekowi przez innych ludzi / społeczeństwo — osoba dominująca narzuca innym określoną rolę oraz sposób postrzegania świata i postępowania, co ogranicza wolność jednostki. We fragmencie dorosły mężczyzna pod wpływem Pimki zachowuje się jak uczeń (dostaje „pupę", podnosi palce, siada w ławce). 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak.

• 15.1 — życie w łagrze doprowadziło Jewrieja do postępowania NIEZGODNEGO Z ZASADAMI MORALNYMI, których przestrzeganie obowiązywało poza obozem — by ratować własne życie, złożył fałszywe zeznanie, w wyniku którego rozstrzelano czterech ludzi.
• 15.2 — narrator żył już od trzech lat na wolności, gdzie obowiązuje inny system wartości niż w łagrze; wypowiedzenie słowa „rozumiem" oznaczałoby akceptację obozowych praw (usprawiedliwienie tego czynu miarą łagru) i dobrowolne odejście od ludzi, do których z takim trudem wrócił.

1 pkt — rozstrzygnięcie ORAZ poprawne uzasadnienie.

• Rozstrzygnięcie NIE jest ustalone — zasady dopuszczają oba warianty:
• „nie": nazwa nieadekwatna, bo urząd FAŁSZOWAŁ rzeczywistość — Winston usuwał treści z dawnych wydań gazet, by pasowały do aktualnego przekazu Partii
• „tak": adekwatna, bo w świecie Roku 1984 to Partia (Wielki Brat) decyduje, co jest prawdą — prawdą jest to, co obywatele mają za prawdę uważać. 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak. Błąd rzeczowy w zadaniu z lektury obowiązkowej → 0 pkt.