Język polski, poziom podstawowy — marzec 2026 (arkusz próbny)

PP — oba stwierdzenia PRAWDZIWE.

• 1 pkt tylko za KOMPLET (obie oceny poprawne); jedna błędna → 0 pkt.

1 pkt za poprawne podanie DWÓCH przyczyn nudy

• na podstawie tekstu 2. Przykładowe odpowiedzi CKE: samotność
• brak uważności na zewnętrzne bodźce / oderwanie się od świata zewnętrznego
• koncentrowanie się na sobie / oddzielenie myśli od rzeczywistości
• uczestniczenie w czymś nieciekawym
• oglądanie czegoś, co nie jest ekscytujące. Odpowiedź niepełna (jedna przyczyna) → 0 pkt. Sam cytat → 0 pkt

1 pkt za poprawne wyjaśnienie związku nudy z sukcesem

• na podstawie 2. akapitu tekstu 1. Przykładowe odpowiedzi CKE:
• odczuwanie nudy sprawia, że szybko porzucamy zajęcia albo wykonujemy je niestarannie, a takie zaniechania utrudniają odniesienie sukcesu
• człowiek doświadczający nudy rezygnuje z możliwości przekonania się, czy nudzące go zajęcie nie okaże się interesujące i czy nie przyczyni się do sukcesu
• porzucając zajęcia, które wydają się nudne, rezygnujemy z poznania ich istoty, a przez to zmniejszamy szanse na odniesienie sukcesu.

1 pkt za **rozstrzygnięcie ORAZ trafne uzasadnienie

• na podstawie OBU tekstów**. Rozstrzygnięcie NIEUSTALONE — CKE uznaje oba kierunki:
• NIE — badanie z tekstu 1. potwierdziło pozytywne aspekty nudy (większa kreatywność), a badania z tekstu 2. mówią o jej negatywnym wpływie (wcześniejsze zgony, zawały, kortyzol)
• NIE MA SPRZECZNOŚCI — wnioski z tekstu 1. dotyczą nudy SYTUACYJNEJ, a wyniki z tekstu 2. nudy nadmiernej („w zbyt dużej dawce"), czyli prawdopodobnie długotrwałej; to inne rodzaje nudy.

wyjaśnienie MUSI uwzględniać środek językowy

• potwierdzający funkcję impresywną w danym akapicie.
• Tekst 1. — np. słownictwo wartościujące pozytywnie (doświadczenie […] konstruktywne, czas nudzenia się daje nam szansę) przekonuje odbiorcę, że warto doświadczać nudy sytuacyjnej; nagromadzenie pytań uświadamia, że znudzenie skłania do refleksji egzystencjalnej; powtarzanie, że nuda prowadzi do refleksji nad życiem; czasowniki w 1. os. l. mn. sugerujące, że rzecz dotyczy również odbiorcy.
• Tekst 2. — np. słownictwo wartościujące negatywnie (szkodliwe, chorować na nudę, bariera z nudy)
• przeciwstawienie / przeciwstawne bezokoliczniki zmierzyć się – uciekać
• czasowniki w trybie oznajmującym czasu przyszłego uświadamiające konsekwencje
• czasownik musimy wyrażający kategoryczność
• czasowniki w 1. os. l. mn. uniwersalizujące przekaz

• Stanowisko tekstu 1. — doświadczanie nudy sytuacyjnej ma przede wszystkim pozytywny wpływ na człowieka, choć bywa nieprzyjemne.
• Stanowisko tekstu 2. — nuda negatywnie wpływa na człowieka.
• Punkty wspólne — doświadczanie nudy bywa nieprzyjemne; z nudą warto się zmierzyć.
• Punkty rozbieżne — t1: nuda skłania do refleksji egzystencjalnych / t2: brak uważności na bodźce prowadzi do nudzenia się i pozbawia możliwości poznawania życia; t1: nuda zwiększa kreatywność / t2: nuda szkodzi zdrowiu psychicznemu i fizycznemu.
• Długość 60–90 wyrazów; kompozycja dowolna. Powtarzanie wyrazu nuda NIE jest błędem językowym.
• Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, nie przyznaje się punktu za poprawność.

1 pkt za poprawne wyjaśnienie **z odwołaniem do rzeźby

• ORAZ do fragmentów Księgi Hioba**. Przykładowe odpowiedzi CKE:
• rzeźba przedstawia człowieka z pochyloną głową — bezradnego, zrezygnowanego; bohater Księgi Hioba był bezradny wobec niezawinionego cierpienia, które go dotknęło
• pochylona głowa może obrazować pokorę — Hiob z pokorą przyjął swój los, co oznaczało pogodzenie się z utratą najbliższych i majątku
• pokora wobec losu, o czym świadczy pochylenie głowy i opieranie rąk na kolanach; nawiązanie do sytuacji po rozmowie z Bogiem, gdy Hiob uznał, że znoszenie bólu jest wpisane w ludzki los. Odpowiedź NIEPEŁNA (sam opis rzeźby bez odwołania do Księgi albo samo streszczenie Księgi bez odniesienia do sylwetki postaci) → 0 pkt. Błąd rzeczowy w treści lektury obowiązkowej → 0 pkt.

• 8.1 — dzięki Mądrości człowiek może przyjąć niewzruszoną postawę wobec szczęścia i nieszczęścia; świadczy to o nawiązaniu do stoicyzmu
  • Punktacja: 1 pkt tylko za poprawne uzupełnienie OBU zdań.
• 8.2 — podmiot liryczny ocenia własne dążenie negatywnie (rozczarowanie, zawód, ironia) + trafne uzasadnienie
  • Przykłady:
    • całe życie uczył się panowania nad emocjami, ale okazało się to za trudne
    • chciał żyć, jak nakazywali stoicy, lecz w obliczu nieszczęścia nie dał rady kierować się życiową mądrością
    • z ironią mówi, że nawet całe życie zgłębiania Mądrości nie zapewnia obrony przed cierpieniem
    • jest zawiedziony, że nie osiągnął więcej niż inni — został „zrzucony" i policzony „między insze, jeden z wiela"

A3, B1.

• A. barok → 3. uniezwyklanie formy artystycznej dzieła oraz czynienie sprzeczności zasadą kompozycyjną i myślową utworów
• B. oświecenie → 1. przekonanie o najważniejszej roli rozumu i nauki w poznawaniu świata oraz nadawanie literaturze dydaktycznego charakteru
• stwierdzenie 2. (poeta jako przywódca duchowy i narodowy prorok, wiara w prawdziwość natchnionych wizji) opisuje romantyzm — jest dystraktorem
• Punktacja: 1 pkt tylko za poprawne uzupełnienie OBU wierszy tabeli.

1 pkt za poprawne wyjaśnienie idei mesjanizmu

• na podstawie Dziadów cz. III. Przykładowe odpowiedzi CKE:
• mesjanizm to przekonanie, że Polska musi złożyć ofiarę niczym Chrystus i dzięki swojemu poświęceniu przyczyni się do odrodzenia wolnych narodów oraz własnego zmartwychwstania, podobnie jak Mesjasz zbawił ludzi; taka rola Polski została ukazana w Widzeniu ks. Piotra
• idea mesjanizmu głosi, że w momencie historycznego kryzysu Bóg ześle posłannika, który przyniesie zbawienie danej społeczności/narodowi/ludzkości; w III cz. Dziadów misję tę miała wypełnić Polska — przez analogię z historią Chrystusa cierpienie narodu polskiego miało stać się ofiarą, która przyniesie Polsce zmartwychwstanie (odzyskanie niepodległości) i przyczyni się do moralnego odnowienia ludzkości. Błąd rzeczowy w treści lektury obowiązkowej → 0 pkt.

2 pkt — **rozstrzygnięcie ORAZ trafne uzasadnienie

• dwoma argumentami**, każdy odnoszący się do INNEJ cechy bohatera romantycznego; 1 pkt — rozstrzygnięcie i jeden trafny argument. Rozstrzygnięcie NIEUSTALONE — CKE uznaje oba kierunki:
• TAK — Kmicic ukrywa tożsamość (Babinicz) i ujawnia nazwisko dopiero w obliczu śmierci
• jest patriotą walczącym za ojczyznę (obrona Jasnej Góry)
• przejawia kult uczucia — miłość do ojczyzny, dla której zdobywa się na heroiczny czyn (rozsadzenie kolubryny) i ofiarę z życia
• NIE — bohaterowie romantyczni działali w pojedynkę, a Kmicic nie jest samotny (walczy z załogą częstochowską); bohaterowie romantyczni byli bardzo emocjonalni i rozdarci wewnętrznie, a Kmicic jest spokojny, trzyma nerwy na wodzy i wie, czego chce.

2 pkt — **rozstrzygnięcie ORAZ trafne uzasadnienie

• uwzględniające stosunek Pana Młodego I Gospodarza do chłopów**; 1 pkt — poprawne określenie stosunku Pana Młodego ALBO Gospodarza. Rozstrzygnięcie NIEUSTALONE — CKE uznaje oba kierunki:
• TAK — wspomnienie rabacji galicyjskiej przypomina obu o śmierci przodków z powodu porywczości chłopów; obaj wierzą jednak w zmianę wrogiego usposobienia obu grup społecznych (o wierze mówi wprawdzie Gospodarz, ale wypowiada się w liczbie mnogiej)
• NIE — Panu Młodemu podobają się ludowe stroje, nie chce pamiętać o przeszłych konfliktach przypominanych przez Gospodarza jako ostrzeżenie; Gospodarz dostrzega w chłopach porywczość i nie jest pewien, czy można im ufać.

PP — oba stwierdzenia PRAWDZIWE.

• 1 pkt tylko za KOMPLET; jedna błędna ocena → 0 pkt.

• 14.1 — zastosowanie czasowników i zaimków w 1. os. l. mn. wskazuje na podobieństwo losu niewolników w starożytności do losu więźniów obozu koncentracyjnego; prowadzi do uogólnienia poglądów na temat ludzkości — narrator mówi o wszystkich ludziach, którzy w starożytności i w czasach jemu współczesnych byli krzywdzeni i wykorzystywani przez władzę.
• 14.2
  • szeroko rozumiana kultura jest fałszem, jeśli nie dostrzega ludzkiej krzywdy i pomija ją w obrazie świata
  • kultura jest zakłamana i nieetyczna, gdy zamyka oczy na niesprawiedliwość
  • traci znaczenie, jeśli wyrasta na krzywdzie innych — piękno, prawda i dobro tracą wtedy sens
  • antytezy pokazują, że literatura, polityka i filozofia zakłamywały rzeczywistość, pomijając krzywdę

2 pkt — sformułowanie **z wykorzystaniem definicji

• antyutopii** DWÓCH argumentów dowodzących, że „Rok 1984" jest utworem antyutopijnym; 1 pkt — jednego. Przykładowe odpowiedzi CKE:
• powieść ukazuje państwo niedbające o równość i sprawiedliwość społeczną; w Oceanii nie ma miejsca na prawdziwe uczucia i suwerenne myślenie — Policja Myśli skutecznie eliminuje wszelkie objawy człowieczeństwa
• Oceania jest państwem zorganizowanym za sprawą dyktatury Wielkiego Brata
• obywatele są nieustannie inwigilowani i od najmłodszych lat wdrażani do donoszenia na osoby postępujące wbrew narzuconym przez Partię zasadom
• państwo świetnie funkcjonuje, ale obywatele nie są szczęśliwi / żyją w lęku

1 pkt za poprawne wyjaśnienie, na czym polega spór ideowy.

• Przykładowe odpowiedzi CKE:
• Artur pragnie powrotu tradycyjnego porządku, hierarchii i zasad moralnych, natomiast Stomil jest orędownikiem wolności i odrzucania zasad/konwencji/norm
• spór dotyczy międzypokoleniowego konfliktu ojca i syna: ideą Artura jest przywrócenie ładu i zasad w miejsce ideałów pokolenia rodziców, którzy w imię wolności zburzyli stary porządek, a zasadą uczynili brak zasad
• Stomil należy do pokolenia, które walczyło o wolność i pochwala brak zasad, opowiada się za swobodą obyczajów i brakiem norm moralnych; przeciwstawia się temu Artur, który uważa, że brak zasad to chaos, i opowiada się za przywróceniem ładu, tradycji i wartości rodzinnych
• Stomil jest przekonany, że człowiek ma prawo do pełnej wolności w sztuce i w życiu (eksperymenty artystyczne, odrzucenie konwenansów, przyzwolenie na romans żony ze służącym), a Artur pragnie powrócić do świata tradycyjnych wartości — stąd decyzja o ślubie z Alą.