Wiedza o społeczeństwie, poziom rozszerzony — maj 2026
18 zadań z arkusza CKE (maj 2026, poziom rozszerzony), 50 pkt: Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce; Stowarzyszenie czy fundacja — rozpoznanie po przepisie; Saldo migracji Polski w 2023 roku — odczyt z wykresów; Karta Polaka — komu przysługuje i czego nie daje. Polecenia, klucz odpowiedzi CKE i…
Zadanie 1 — Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce (3 punkty)
Tekst. O jednej z mniejszości
Mniejszość etniczna, do której przynależność podczas przeprowadzonego w 2011 r. narodowego spisu powszechnego zadeklarowało 1828 obywateli polskich, w tym: w województwie [oznaczonym na mapie literą A] – 539 osób. W Polsce zatracili znajomość swojego ojczystego języka, pozostali natomiast wierni religii muzułmańskiej.
Podaj nazwę województwa oznaczonego na mapie literą A oraz nazwę prawnie uznanej w Rzeczypospolitej Polskiej mniejszości narodowej zamieszkującej południowo-wschodnią część tego województwa.
Dokończ zdanie. W rozumieniu ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym mniejszość narodowa różni się od etnicznej tym, że
A. dąży do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji.
B. jest mniej liczebna od pozostałej części ludności Rzeczypospolitej Polskiej.
C. jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co najmniej 100 lat.
D. jej członkowie utożsamiają się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.
Podaj nazwę prawnie uznanej w Rzeczypospolitej Polskiej mniejszości etnicznej, której dotyczy tekst.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 1.1 (0–1) — województwo podlaskie ORAZ mniejszość narodowa białoruska
- Punktacja: 1 pkt tylko za OBA elementy łącznie (zasady: „podanie poprawnej nazwy mniejszości oraz nazwy województwa"). Sama nazwa województwa albo sama mniejszość → 0.
- 1.2 (0–1) — D — mniejszość narodowa (w odróżnieniu od etnicznej) utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie. A/B/C to cechy WSPÓLNE obu kategorii (dążenie do zachowania języka i kultury, mniejsza liczebność, zamieszkiwanie od co najmniej 100 lat) — nie różnicują.
- 1.3 (0–1) — Tatarzy / mniejszość tatarska (mniejszość etniczna: zatracili język ojczysty, pozostali wierni islamowi; największe skupisko w płd.-wsch. Podlaskiem).
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 2 — Stowarzyszenie czy fundacja — rozpoznanie po przepisie (1 punkt)
Rozstrzygnij, czy przytoczony fragment ustawy dotyczy fundacji. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do przytoczonego fragmentu ustawy.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- Rozstrzygnięcie: Nie (fragment dotyczy stowarzyszenia, nie fundacji). Uzasadnienie MUSI odwołać się do przytoczonego fragmentu: organizacja ma charakter zrzeszeniowy — jest zrzeszeniem, ma członków, opiera działalność na ich pracy społecznej
- Punktacja: 1 pkt za rozstrzygnięcie WRAZ z uzasadnieniem.
- BRAMKA: samo „Nie" bez uzasadnienia z fragmentu → 0. Uzasadnienie spoza fragmentu (np. tylko „bo fundację zakłada fundator i ma majątek") jest merytorycznie prawdziwe, ale polecenie żąda odwołania do fragmentu — uznaje się tylko, gdy uczeń wskaże zrzeszeniowy charakter / członków z tekstu.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 3 — Saldo migracji Polski w 2023 roku — odczyt z wykresów (1 punkt)
Na podstawie wykresów oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Napisz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F — jeśli jest fałszywe.
1. W 2023 r. Polska zanotowała ujemne saldo migracji.
2. W 2023 r. odsetek osób wyjeżdżających z Polski do Stanów Zjednoczonych był wyższy o 2,5% od odsetka osób przyjeżdżających do Polski z tego państwa.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
FF
- Zdanie 1 (ujemne saldo migracji) — F: imigracja 16 707 > emigracja 9 941, więc saldo jest DODATNIE (+6 766).
- Zdanie 2 (odsetek wyjeżdżających do USA wyższy o 2,5% od przyjeżdżających) — F: 5,5% wobec 3,0% to różnica 2,5 punktu procentowego, nie 2,5%. „Wyższy o 2,5%" oznaczałoby 3,0% × 1,025 ≈ 3,08%.
- 1 pkt tylko za KOMPLET (obie oceny poprawne).
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 4 — Karta Polaka — komu przysługuje i czego nie daje (2 punkty)
Podaj nazwę dokumentu przyznawanego na podstawie przepisów przytoczonej ustawy.
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących tego dokumentu. Napisz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F — jeśli jest fałszywe.
1. Ten dokument może otrzymać osoba niemająca żadnego obywatelstwa.
2. Otrzymanie tego dokumentu jest równoznaczne z nabyciem obywatelstwa polskiego.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 4.1 (0–1) — Karta Polaka.
- 4.2 (0–1) — PF — zdanie 1 prawdziwe (ust. Punktacja: 2 pkt 3: dokument może otrzymać osoba posiadająca status bezpaństwowca, czyli niemająca żadnego obywatelstwa); zdanie 2 fałszywe (Karta Polaka nie nadaje obywatelstwa polskiego — przeciwnie, przysługuje osobie, która polskiego obywatelstwa NIE posiada). Punkt tylko za komplet.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 5 — Jednostka a państwo — liberalizm wobec dobra wspólnego (4 punkty)
Podaj nazwę ideologii, którą scharakteryzowano we fragmencie 1. artykułu naukowego.
Porównaj relację między jednostką a państwem przedstawioną we fragmencie 1. artykułu naukowego z relacją przedstawioną we fragmencie 2. Na podstawie obu fragmentów podaj dwie różnice.
Na podstawie obu fragmentów artykułu naukowego sformułuj argument do tezy: Dla jednostek korzystna jest realizacja idei dobra wspólnego.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 5.1 (0–1) — LIBERALIZM (akceptowane też: ideologia liberalna, neoliberalizm)
- Nie jest uznawane: „indywidualizm" (to cecha, nie nazwa ideologii z podstawy), „anarchizm", „konserwatyzm", „socjalizm", „demokracja".
- 5.2 (0–2) — DWIE różnice w relacji JEDNOSTKA–PAŃSTWO
- (a) CEL PAŃSTWA: fragm. 1 — państwo umożliwia realizację indywidualnych celów jednostek (cele są od państwa niezależne); fragm. 2 — państwo realizuje dobro wspólne, nadrzędne wobec partykularnych celów jednostki
- (b) SIŁA WIĘZI / STATUS PAŃSTWA: fragm. 1 — państwo jest jednostce przydatne, użyteczne (więź słabsza, umowna, jednostki „współpracują jedynie w celu…"); fragm. 2 — państwo jest niezbędne, „konieczne z natury", bo natura człowieka jest społeczna (więzi silniejsze, moralne)
- (c) ŹRÓDŁO DOBRA: fragm. 1 — dobro definiuje sama jednostka, dóbr jest wiele i konkurują; fragm. 2 — dobro wspólne jest wpisane w cel każdego człowieka, wspólne dla wspólnoty
- (d) ROLA POLITYKI/PRAWA: fragm. 1 — polityka to procedury pokojowego współistnienia; fragm. 2 — prawo to norma wykonawcza zasady dobra wspólnego, ogłaszana i egzekwowana przez autorytet społeczny.
- Różnica musi ZESTAWIAĆ oba fragmenty („w 1. …, a w 2. …"). Opis tylko jednego fragmentu → nie liczy się jako różnica. Dwie różnice z tej samej osi (przeformułowanie tej samej myśli) = jedna różnica.
- 5.3 (0–1)
- argument DO TEZY (nie kontrargument!): realizacja dobra wspólnego pozwala rozwijać się całemu społeczeństwu, a więc jest korzystna dla każdego z jego członków
- albo: ogranicza konflikty społeczne
- albo: zapewnia każdemu członkowi wspólnoty warunki dobrego życia, których jednostka sama by sobie nie stworzyła (człowiek rozwija się tylko we współdziałaniu)
- Nie jest uznawane: samego powtórzenia tezy innymi słowami, argumentu przeciw tezie, ogólnika bez związku z korzyścią jednostki.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 6 — Luka prawna a zupełność systemu prawnego (1 punkt)
Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
Przytoczony fragment sprawozdania świadczy o występowaniu…
A. luki prawnej,
B. sprzeczności norm prawnych,
…co jest naruszeniem zasady
1. spójności systemu prawnego.
2. zupełności systemu prawnego.
3. hierarchiczności systemu prawnego.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
A2 — luka prawna, co jest naruszeniem zasady zupełności systemu prawnego. Wybór złożony: litera ORAZ cyfra muszą być poprawne.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 7 — Wybory do Senatu — konstytucja marcowa a dziś (3 punkty)
Odwołując się do przytoczonego fragmentu konstytucji oraz do rozwiązań prawnych w analogicznym zakresie obowiązujących obecnie w Rzeczypospolitej Polskiej, podaj dwie różnice dotyczące wyborów do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej.
Rozstrzygnij, czy przytoczony fragment pochodzi z Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 22 lipca 1952 r. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do rozwiązań ustrojowych.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 7.1 (0–2) — DWIE różnice, każda musi mieć OBIE strony („wtedy… — dziś…")
- (a) system wyborczy: proporcjonalny → dziś większościowy
- (b) okręgi: województwo = jeden okręg → dziś 100 okręgów, znacznie mniejszych od województw
- (c) czynne prawo wyborcze: 30 lat → dziś 18 lat
- (d) bierne prawo wyborcze: 40 lat → dziś 30 lat
- (e) przymiotnik równości: wybory równe → dziś brak wymogu równości
- (f) moment liczenia wieku: w dniu OGŁOSZENIA wyborów → dziś najpóźniej w dniu WYBORÓW
- Punktacja: 2 pkt za dwie różnice z RÓŻNYCH osi, 1 pkt za jedną.
- Nie jest uznawane:
- samego opisu przepisu bez odniesienia do dziś
- „kadencja Senatu równa kadencji Sejmu" (to się NIE zmieniło)
- „nie można być jednocześnie posłem i senatorem" (też bez zmian)
- dwóch wersji tej samej osi (np. „30 lat → 18" i „inny wiek wyborcy")
- 7.2 (0–1) — rozstrzygnięcie NIE + uzasadnienie ODWOŁUJĄCE SIĘ DO ROZWIĄZAŃ USTROJOWYCH: Konstytucja PRL z 22 lipca 1952 r. w ogóle NIE PRZEWIDYWAŁA SENATU (jedyną izbą był Sejm; Senat zniesiono po referendum 1946 „3 × TAK"). Uzupełniająco: gdy Senat przywrócono nowelą z 1989 r., wybory do niego były WIĘKSZOŚCIOWE, a nie proporcjonalne jak w tym fragmencie. BRAMKA: samo „nie" bez uzasadnienia → 0. Uzasadnienie stylistyczne („bo pisownia jest stara", „bo mowa o województwach") → 0 — polecenie żąda odwołania do ROZWIĄZAŃ USTROJOWYCH.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 8 — Strażnicy wolności słowa — KRRiT i Rzecznik Praw Obywatelskich (3 punkty)
Dokończ zdanie. Przytoczony fragment Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej dotyczy…
A. Rady Gabinetowej.
B. Najwyższej Izby Kontroli.
C. Rady Bezpieczeństwa Narodowego.
D. Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji.
Uzupełnij zdania. Podaj: nazwę jednoosobowego organu konstytucyjnego (1.), nazwę organu powołującego (2.) oraz okres kadencji (3.).
Innym niż opisany w przytoczonym fragmencie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej organem stojącym na straży wolności słowa jest (1.) … .
Ten organ jest powoływany przez (2.) … za zgodą Senatu.
Kadencja tego organu wynosi (3.) … .
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 8.1 (0–1) — D — Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji.; kompetencja wydawania rozporządzeń i podejmowania uchwał w sprawach indywidualnych (koncesje nadawcze). Dlaczego nie inne: Rada Gabinetowa (A) to Rada Ministrów obradująca pod przewodnictwem Prezydenta — nie ma nic wspólnego z mediami; NIK (B) kontroluje działalność organów pod względem legalności, gospodarności, celowości i rzetelności; Rada Bezpieczeństwa Narodowego (C) to organ doradczy Prezydenta w sprawach bezpieczeństwa.
- 8.2 (0–2)
- (1) RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH — jednoosobowy organ konstytucyjny stojący na straży wolności i praw człowieka i obywatela, w tym wolności słowa
- (2) powołuje go SEJM za zgodą Senatu
- (3) kadencja 5 LAT
- Punktacja:
- 3 elementy → 2 pkt
- 2 elementy → 1 pkt
- 1 lub 0 elementów → 0 pkt
- Nie jest uznawane:
- „Rzecznik Praw Dziecka" (jednoosobowy, ale strzeże praw dziecka, a nie wolności słowa), „Prezes UOKiK", „Prokurator Generalny"
- „Sejm i Senat" jako organ powołujący (powołuje SEJM, Senat tylko wyraża zgodę — ale odpowiedź „Sejm za zgodą Senatu" jest poprawna)
- kadencji 4 albo 6 lat
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 9 — Referendum lokalne a ogólnokrajowe — ważność i inicjatywa (3 punkty)
Na podstawie przytoczonego tekstu prasowego i zacytowanego fragmentu ustawy oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Napisz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F — jeśli jest fałszywe.
1. Warunkiem ważności rodzaju referendum, o którym mowa w przytoczonym tekście prasowym, jest frekwencja wynosząca co najmniej 30% uprawnionych do głosowania.
2. Wynik referendum, o którym mowa w przytoczonym tekście prasowym, jest rozstrzygający, jeśli za jednym z rozwiązań oddano ponad 50% ważnych głosów.
Odwołując się do przytoczonego fragmentu ustawy oraz do rozwiązań prawnych dotyczących referendum ogólnokrajowego obowiązujących obecnie w Rzeczypospolitej Polskiej, podaj różnice między referendum lokalnym a referendum ogólnokrajowym — w zakresie podmiotów inicjujących referendum oraz w zakresie wymaganej frekwencji.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 9.1 (0–1) — FP. Zdanie 1 fałszywe — referendum w sprawie ODWOŁANIA organu pochodzącego z wyborów bezpośrednich ma inny warunek ważności: udział nie mniej niż 3/5 liczby biorących udział w wyborze odwoływanego organu (art. 55 ust. 2), a nie 30% uprawnionych. Zdanie 2 prawdziwe — art. 56 ust. 1: wynik rozstrzygający, gdy za jednym z rozwiązań oddano więcej niż połowę ważnych głosów.
- 9.2 (0–2) — różnice w dwóch zakresach (2 pkt za oba, 1 pkt za jeden). Podmioty inicjujące: lokalne — organ stanowiący JST albo 10% uprawnionych mieszkańców gminy/powiatu, 5% województwa; ogólnokrajowe — Sejm (bezwzględną większością na wniosek Senatu, Rady Ministrów lub co najmniej 500 tys. obywateli) albo Prezydent RP za zgodą Senatu. Wymagana frekwencja: lokalne — co najmniej 30% uprawnionych (a przy odwołaniu organu 3/5 liczby głosujących w wyborze); ogólnokrajowe — wynik wiążący, gdy wzięło udział więcej niż połowa uprawnionych (referendum konstytucyjne bez progu).
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 10 — Organy samorządu terytorialnego — kto kogo wybiera (3 punkty)
Uzupełnij schemat. Podaj nazwy organów samorządu terytorialnego, które na schemacie oznaczono literami A i B.
Uzupełnij zdanie. Wpisz nazwę funkcji.
Przewodniczącym zarządu powiatu jest … .
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Napisz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F — jeśli jest fałszywe.
1. Organ wykonawczy samorządu województwa w Polsce ma charakter kolegialny.
2. Organ wykonawczy samorządu powiatowego w Polsce jest wybierany w wyborach pośrednich.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 10.1 (0–1) — A = sejmik województwa, B = wójt (1 pkt za obie nazwy).
- 10.2 (0–1) — starosta.
- 10.3 (0–1) — PP — organ wykonawczy samorządu województwa (zarząd województwa) ma charakter kolegialny; organ wykonawczy powiatu (zarząd powiatu) jest wybierany w wyborach pośrednich (przez radę powiatu).
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 11 — Kontrasygnata — konstytucja marcowa a Konstytucja RP (3 punkty)
Podaj nazwę instytucji prawnej, której opis podkreślono w tekście.
Podaj dwie różnice między instytucją prawną, której opis podkreślono w tekście, a rozwiązaniem prawnym w analogicznym zakresie obowiązującym obecnie w Rzeczypospolitej Polskiej.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 11.1 (0–1) — KONTRASYGNATA (akceptowane też „kontrasygnata premiera")
- Nie jest uznawane: „prerogatywa" (to pojęcie PRZECIWNE — akt zwolniony z kontrasygnaty), „veto", „promulgacja", „nieodpowiedzialność głowy państwa" (to skutek, nie nazwa mechanizmu podpisu).
- 11.2 (0–2) — DWIE różnice, każda z OBIEMA stronami
- (a) LICZBA PODPISÓW: wtedy podwójna kontrasygnata — premier ORAZ właściwy minister; dziś wystarczy podpis Prezesa Rady Ministrów
- (b) ZAKRES: wtedy kontrasygnaty wymagały WSZYSTKIE akty rządowe Prezydenta; dziś są prerogatywy — akty urzędowe, które kontrasygnaty nie wymagają
- (c) ODPOWIEDZIALNOŚĆ: wtedy za akty Prezydenta odpowiadali ministrowie (solidarnie i indywidualnie); dziś odpowiedzialność przed Sejmem ponosi Prezes Rady Ministrów, który akt podpisał
- Punktacja: 2 pkt za dwie różnice z RÓŻNYCH osi, 1 pkt za jedną.
- Nie jest uznawane: samego opisu rozwiązania z 1921 r. bez odniesienia do dziś; „Prezydent nie ponosił odpowiedzialności politycznej, a dziś ponosi" (dziś Prezydent też nie ponosi odpowiedzialności politycznej przed parlamentem — odpowiada tylko przed Trybunałem Stanu za delikt konstytucyjny; to NIE jest różnica w zakresie kontrasygnaty).
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 12 — Subwencje dla partii politycznych i zasada stopniowej degresji (3 punkty)
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Napisz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F — jeśli jest fałszywe.
1. Wartości procentowe określone w art. 28 ust. 1 przytoczonej ustawy to progi wyborcze.
2. Zastosowanie zasady stopniowej degresji powoduje, że różnice w poziomie finansowania partii politycznych są mniejsze, niż wynikałoby to wprost z różnicy w wyniku wyborczym.
Rozstrzygnij, czy zgodnie z przytoczonym fragmentem ustawy warunkiem otrzymywania przez partię polityczną subwencji z budżetu państwa jest uzyskanie mandatów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej przez kandydatów komitetu wyborczego tej partii. Odpowiedź uzasadnij.
Odwołując się do zasady stopniowej degresji, uzasadnij, że jej stosowanie przyczynia się do wzmocnienia pluralizmu sceny politycznej w Polsce.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 12.1 (0–1) — FP. Zdanie 1 fałszywe — 3% i 6% z art. 28 to progi uprawniające do SUBWENCJI, a nie progi wyborcze (te wynoszą 5% dla partii i 8% dla koalicji i decydują o udziale w podziale mandatów). Zdanie 2 prawdziwe — degresja spłaszcza różnice w finansowaniu.
- 12.2 (0–1) — Nie +
- Uzasadnienie: subwencję można otrzymać przy 3% (partia) albo 6% (koalicja), czyli przy poparciu NIŻSZYM niż progi wyborcze potrzebne do zdobycia mandatów (5% / 8%) — a więc bez ani jednego mandatu.
- 12.3 (0–1) — uzasadnienie pluralizmu — kwoty za głos maleją wraz z wynikiem, więc finansowanie partii jest względnie zbliżone mimo dużych różnic w poparciu; mniejsze ugrupowania mają środki na konkurowanie w kolejnych wyborach i nie znikają ze sceny politycznej.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 13 — Sejmowa komisja śledcza — uprawnienia i kworum (3 punkty)
Podaj nazwę rodzaju komisji sejmowej, której dotyczy przytoczony fragment ustawy.
Rozstrzygnij, czy Najwyższa Izba Kontroli może przekazywać komisji, o której mowa w przytoczonym fragmencie ustawy, materiały z prowadzonych kontroli. W uzasadnieniu uwzględnij odpowiedni artykuł i ustęp z przytoczonego fragmentu ustawy.
Dokończ zdanie. Wpisz nazwę wymogu prawnego ważności głosowania.
Warunek, którego przykład podkreślono w przytoczonym fragmencie ustawy, dotyczący minimalnej liczby osób uczestniczących w głosowaniu, nosi nazwę … .
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 13.1 (0–1) — sejmowa komisja śledcza (uznaje się też „komisja śledcza").
- 13.2 (0–1) — Tak + uzasadnienie z art. 14 ust. 1: wszystkie organy władzy publicznej — a do nich należy Najwyższa Izba Kontroli — na żądanie komisji składają wyjaśnienia i przedstawiają dokumenty albo akta prowadzonych spraw.
- 13.3 (0–1) — kworum.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 14 — Pomoc humanitarna — organizacja i dylematy jej pracowników (3 punkty)
Podaj pełną polską nazwę organizacji, której działania przedstawiono na fotografii.
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Napisz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F — jeśli jest fałszywe.
1. Jednym z obszarów aktywności organizacji, której działania przedstawiono na fotografii, jest niesienie pomocy ofiarom wojen domowych.
2. Organizacja, której działania przedstawiono na fotografii, została utworzona na mocy rozporządzenia Rady Ministrów.
Na podstawie tekstu sformułuj dwa dylematy pracowników humanitarnych.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 14.1 (0–1) — Polska Akcja Humanitarna (wymagana PEŁNA polska nazwa — sam skrót „PAH" jest ryzykowny, ale rozwinięcie skrótu jest kluczem).
- 14.2 (0–1) — PF — pomoc ofiarom wojen domowych to rzeczywiście obszar działania PAH; organizacja NIE powstała na mocy rozporządzenia Rady Ministrów (to organizacja pozarządowa, wyrosła z inicjatywy społecznej Janiny Ochojskiej, działa jako fundacja).
- 14.3 (0–1) — dwa dylematy z tekstu (1 pkt za oba łącznie).
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 15 — Współczynnik Giniego — rozwarstwienie dochodowe w Europie (2 punkty)
Na podstawie danych przedstawionych na mapie sformułuj wniosek na temat poziomu rozwarstwienia dochodowego w Polsce w porównaniu z Francją, z Hiszpanią, z Niemcami i z Włochami. W odpowiedzi uwzględnij wartości liczbowe.
Na podstawie danych przedstawionych na mapie oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Napisz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F — jeśli jest fałszywe.
1. Spośród państw przedstawionych na mapie, dla których wskazano wartość współczynnika Giniego, najniższą wartość tego współczynnika w 2023 r. miało państwo należące do Grupy Wyszehradzkiej.
2. Wśród państw członkowskich Unii Europejskiej tylko cztery miały w 2023 r. współczynnik Giniego na poziomie niższym niż 25.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 15.1 (0–1) — wniosek Z WARTOŚCIAMI LICZBOWYMI — w Polsce (27,0) rozwarstwienie dochodowe jest MNIEJSZE niż w Niemczech (29,4), Francji (29,7) oraz w Hiszpanii i we Włoszech (po 31,5).
- 15.2 (0–1) — PP — najniższą wartość spośród państw z danymi ma państwo Grupy Wyszehradzkiej (Czechy, 21,6); wśród państw UE tylko cztery miały współczynnik niższy niż 25.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 16 — Ludobójstwo w Rwandzie i misja pokojowa ONZ (2 punkty)
Podaj nazwę państwa, w którym rozegrały się wydarzenia przedstawione w tekście.
Podaj pełną polską nazwę organizacji międzynarodowej, która podjęła decyzję o utworzeniu misji pokojowej wspomnianej w tekście.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 16.1 (0–1) — Rwanda (uznaje się: Republika Rwandy, Ruanda).
- 16.2 (0–1) — Organizacja Narodów Zjednoczonych (wymagana PEŁNA polska nazwa — sam skrót „ONZ" bez rozwinięcia jest niewystarczający wobec brzmienia polecenia).
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 17 — Instytucje Unii Europejskiej — Rada a Rada Europejska (3 punkty)
Do opisów przedstawionych w tekście 1. przyporządkuj odpowiednie nazwy instytucji Unii Europejskiej, wybrane spośród podanych:
Rada
Komisja Europejska
Rada Europejska
Parlament Europejski
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej
Podaj nazwę dla opisu A, opisu B i opisu C.
Rozstrzygnij, czy fragment informacji prasowej przytoczony w tekście 2. dotyczy spotkania przedstawicieli instytucji przedstawionej w opisie B z tekstu 1. Odpowiedź uzasadnij.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
- 17.1 (0–2) — A = Parlament Europejski, B = Rada (Unii Europejskiej), C = Komisja Europejska
- Punktacja: 2 pkt za trzy poprawne przyporządkowania, 1 pkt za dwa.
- 17.2 (0–1) — Nie +
- Uzasadnienie: opisane spotkanie to posiedzenie Rady Europejskiej (zwołał je jej przewodniczący Antonio Costa; tworzą ją szefowie państw i rządów), a opis B dotyczy Rady (Unii Europejskiej) — organu, w którym zasiadają ministrowie rządów według dziedzin polityki.
Rozwiąż to zadanie z asystentem
Zadanie 18 — Wystąpienie sejmowe o budżecie obywatelskim (7 punktów)
Jako jedna z osób wchodzących w skład komitetu obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej napisz tekst wystąpienia dotyczącego budżetu obywatelskiego (partycypacyjnego), które można byłoby wygłosić w czasie posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej. W swojej wypowiedzi uwzględnij:
— korzyści dla lokalnej społeczności oraz dla wzmacniania społeczeństwa obywatelskiego, płynące z budżetu obywatelskiego (partycypacyjnego)
— możliwe przeszkody w realizacji budżetu obywatelskiego (partycypacyjnego), wynikające z obowiązującego prawa, oraz przeszkody w zakresie przygotowania i realizacji projektów
— swoje propozycje zmian w ustawie o samorządzie gminnym, dotyczące budżetu obywatelskiego (partycypacyjnego). Uzasadnij te propozycje.
W swojej pracy skorzystaj z zamieszczonych materiałów źródłowych.
Odpowiedź wg zasad oceniania CKE
trzy aspekty tematu — (1) korzyści dla społeczności lokalnej i społeczeństwa obywatelskiego, (2) możliwe trudności w realizacji budżetu obywatelskiego, (3) propozycje zmian w ustawie o samorządzie gminnym WRAZ z uzasadnieniem — oraz właściwa forma, struktura i logika wywodu
- Punktacja:
- 7 = trzy aspekty w pełni + forma
- 6 = dwa w pełni + jeden częściowo + forma ALBO trzy w pełni
- 5 = dwa w pełni + jeden częściowo ALBO jeden w pełni + dwa częściowo + forma
- 4 = dwa w pełni ALBO trzy częściowo + forma ALBO jeden w pełni + dwa częściowo
- 3 = trzy częściowo ALBO jeden w pełni + jeden częściowo
- 2 = dwa częściowo ALBO jeden w pełni
- 1 = jeden częściowo