Zamknięcie działu 6
Słowniczek działu
- Wirion — kompletna, zakaźna cząstka wirusa poza komórką.
- Kapsyd — białkowa otoczka wirusa zbudowana z kapsomerów.
- Cykl lityczny — namnażanie wirusa zakończone lizą (śmiercią) komórki gospodarza.
- Cykl lizogeniczny — wbudowanie DNA wirusa w genom gospodarza jako profag; bez lizy, aż do aktywacji.
- Profag — DNA faga wbudowane w chromosom bakterii; kopiowane biernie przy jej podziałach.
- Retrowirus — wirus RNA z odwrotną transkryptazą (np. HIV); przepisuje RNA na DNA.
- Odwrotna transkryptaza — enzym prowadzący syntezę DNA na matrycy RNA.
W pigułce
- Wirus to nie komórka — kwas nukleinowy w kapsydzie (± osłonka); namnaża się wyłącznie w komórce gospodarza.
- Dwa scenariusze infekcji: lityczny (natychmiastowa produkcja wirionów i liza) i lizogeniczny (profag czeka na sygnał).
- Retrowirusy odwracają dogmat: RNA → DNA → integracja z genomem (prowirus).
- Antybiotyki nie działają na wirusy — wirus nie ma ściany, rybosomów ani metabolizmu, w które antybiotyk mógłby celować.
- Wirusy to też narzędzia: wektory w terapii genowej i biotechnologii.
Sprawdzian działowy
1. Wyjaśnij różnicę między cyklem litycznym a lizogenicznym. Który z nich jest natychmiast niszczycielski dla komórki i co może „przełączyć" jeden w drugi?
Sprawdź odpowiedź
Lityczny: wniknięcie → przejęcie metabolizmu → składanie wirionów → liza i śmierć komórki. Lizogeniczny: DNA wirusa wbudowuje się jako profag i jest powielane razem z genomem gospodarza — komórka żyje. Natychmiast niszczycielski jest cykl lityczny. Przełącznikiem bywa stres komórki (np. uszkodzenie DNA, promieniowanie UV): profag aktywuje się i przechodzi w cykl lityczny.
2. Chory na grypę domaga się od lekarza antybiotyku. Wyjaśnij, czemu odmowa jest merytorycznie słuszna — wskaż, jakich celów molekularnych antybiotykom brakuje u wirusa.
Sprawdź odpowiedź
Antybiotyki celują w struktury i procesy KOMÓRKI bakteryjnej: ścianę z peptydoglikanu, bakteryjne rybosomy, enzymy replikacji. Wirus grypy nie ma żadnej z tych struktur — nie prowadzi własnego metabolizmu, a do produkcji białek używa rybosomów człowieka, których antybiotyk nie atakuje. Podanie antybiotyku nie skróci infekcji wirusowej, za to selekcjonuje oporne bakterie w mikrobiocie pacjenta.