Zamknięcie działu 10

Słowniczek działu

Gametofit — haploidalne (n) pokolenie rośliny; wytwarza gamety.
Sporofit — diploidalne (2n) pokolenie; wytwarza zarodniki.
Przemiana pokoleń — cykliczne następstwo gametofitu i sporofitu.
Merystem — tkanka twórcza; źródło wszystkich tkanek stałych.
Ksylem (drewno) — martwe cewki i naczynia; przewodzi wodę w górę.
Floem (łyko) — żywe komórki sitowe; przewodzi asymilaty od źródła do ujścia.
Sklerenchyma / kolenchyma — martwa twarda / żywa sprężysta tkanka mechaniczna.
Nasiono — zarodek + tkanka odżywcza + łupina; przełomowy wynalazek roślin nasiennych.
Owoc — dojrzała zalążnia; wyłącznie u okrytonasiennych.
Podwójne zapłodnienie — zygota (2n) + bielmo (3n); znak firmowy okrytonasiennych.
Rozmnażanie wegetatywne — klonalne potomstwo z organów wegetatywnych.

W pigułce

Oś ewolucji: mszaki (brak naczyń, dominuje gametofit) → paprotniki (naczynia, ale plemniki płyną do jaja) → nagonasienne (nasiono, pyłek zamiast wody) → okrytonasienne (kwiat, owoc, podwójne zapłodnienie).
Każdy krok uniezależniał rośliny od wody i otwierał suchszy ląd.
Tkanki: merystemy budują; okrywające chronią, przewodzące transportują (ksylem ≠ floem!), miękisz pracuje, mechaniczne trzymają.
Rozmnażanie płciowe miesza geny (kwiat → zapylenie → nasiono w owocu); wegetatywne kopiuje sprawdzony genotyp.

Sprawdzian działowy

1. Wyjaśnij, dlaczego mech nie może urosnąć na wysokość drzewa. Wskaż konkretne struktury, których mu brakuje.

Sprawdź odpowiedź

Mszaki nie mają naczyń przewodzących (ksylemu) ani zdrewniałych tkanek mechanicznych — woda wędruje u nich dyfuzją i włoskowatością, skutecznie na centymetry, a ciało nie utrzymałoby własnego ciężaru. Drzewo ma ksylem (transport wody na dziesiątki metrów siłą transpiracji i kohezji) oraz lignifikowaną sklerenchymę i drewno wtórne jako konstrukcję nośną.

2. Kwiaty zapylane przez owady i przez wiatr wyglądają skrajnie różnie. Podaj po trzy cechy każdego typu i wyjaśnij ich sens adaptacyjny.

Sprawdź odpowiedź

Owadopylne: barwne, duże płatki (reklama), zapach i nektar (zapłata), pyłek lepki i „kolczasty" (przyczepia się do ciała owada). Wiatropylne: kwiaty drobne i niepozorne (reklama zbędna), ogromne ilości lekkiego, suchego pyłku (loteria wiatru wymaga nadmiaru), duże pierzaste znamiona wystawione na wiatr (łapanie pyłku z powietrza). Każda cecha odpowiada „kanałowi dostawy" pyłku — inwestuje się w to, co zwiększa szansę trafienia.