Zamknięcie działu 11
Słowniczek działu
- Włośnik — wypustka komórki skórki korzenia; wielokrotnie zwiększa powierzchnię chłonną.
- Endoderma — warstwa z paskami Caspary'ego; kontroluje, co wejdzie do walca osiowego.
- Paski Caspary'ego — suberynowa uszczelka w ścianach endodermy; wymusza przejście przez błony komórek.
- Kambium — merystem boczny; przyrost wtórny łodygi na grubość (słoje!).
- Korek — wtórna tkanka okrywająca z suberyną; martwa, szczelna.
- Teoria kohezji-napięcia — transpiracja ciągnie słup wody, kohezja go spina, adhezja trzyma przy ścianach.
- Hipoteza Müncha — transport floemowy napędza gradient ciśnienia między źródłem a ujściem asymilatów.
- Transpiracja — parowanie wody przez szparki; silnik transportu ksylemowego.
- Aparat szparkowy — para komórek szparkowych; turgor otwiera, jego spadek (i ABA) zamyka.
- Kserofity — rośliny siedlisk suchych; kutykula, szparki w zagłębieniach, sukulencja.
W pigułce
- Korzeń: włośniki chłoną (woda osmotycznie, jony aktywnie), endoderma z paskami Caspary'ego robi kontrolę graniczną.
- Łodyga: wiązki przewodzące + kambium; słoje = kronika lat. Woda płynie w górę „ciągnięta" transpiracją (kohezja-napięcie), asymilaty — gradientem ciśnienia (Münch), w obie strony.
- Liść: miękisz palisadowy fotosyntetyzuje, gąbczasty wymienia gazy; szparki to zawór kompromisu między CO₂ a utratą wody.
- Budowa każdego organu czyta się przez funkcję — i odwrotnie.
Sprawdzian działowy
1. Porównaj ksylem i floem: (a) kierunek transportu, (b) żywość komórek, (c) transportowana substancja i napęd.
Sprawdź odpowiedź
(a) Ksylem: jednokierunkowo w górę, od korzeni do liści; floem: od źródła do ujścia — w dół i w górę, zależnie od sezonu i organu. (b) Ksylem: komórki martwe (cewki, naczynia — puste rury); floem: żywe komórki sitowe z komórkami przyrurkowymi. (c) Ksylem: woda z solami mineralnymi, napęd = transpiracja + kohezja (bierny); floem: asymilaty (sacharoza), napęd = gradient ciśnienia osmotycznego wytwarzany aktywnym ładowaniem cukru (Münch).
2. Po przesoleniu gleby roślina więdnie, choć wody w glebie nie brakuje. Wyjaśnij mechanizm — użyj pojęć osmozy i plazmolizy.
Sprawdź odpowiedź
Sól obniża potencjał wody w glebie poniżej potencjału w komórkach korzenia — gradient osmotyczny odwraca się i woda wypływa z korzenia do gleby. W komórkach protoplast odstaje od ściany (plazmoliza), turgor spada, roślina więdnie „przy pełnej wodzie", bo woda jest osmotycznie niedostępna. To ta sama fizyka, która konserwuje ogórki w solance — i powód, dla którego zimowe solenie dróg zabija przydrożne drzewa.