Zamknięcie działu 12

Słowniczek działu

  • Fitohormon — chemiczny sygnał rośliny działający w śladowych stężeniach.
  • Auksyna (IAA) — wydłużanie komórek; tropizmy; dominacja wierzchołkowa.
  • Giberelina — elongacja pędu, przerywanie spoczynku, kiełkowanie.
  • Cytokinina — podziały komórkowe; opóźnia starzenie; budzi pąki boczne.
  • ABA (kwas abscysynowy) — hormon stresu: zamyka szparki, utrzymuje spoczynek.
  • Etylen — gazowy hormon dojrzewania owoców i opadania liści.
  • Fototropizm / grawitropizm — wzrost względem światła / grawitacji; mechanizm: asymetria auksyny.
  • Fotoperiodyzm — reakcja (np. kwitnienie) na długość nocy; czujnikiem fitochrom.
  • Fitoaleksyny — przeciwdrobnoustrojowe związki produkowane w miejscu infekcji.
  • Reakcja nadwrażliwości — programowa śmierć komórek wokół infekcji; odcina patogen.
  • Płodozmian — rotacja upraw przerywająca cykle patogenów i szkodników.
  • Ochrona integrowana — hierarchia: profilaktyka → metody biologiczne → chemia jako ostateczność.

W pigułce

  • Woda i minerały: transpiracja napędza pobieranie; makroelementy (N, P, K…) i mikroelementy — niedobory mają czytelne objawy.
  • Hormony grają zespołowo: auksyna rzeźbi kierunek wzrostu, giberelina i ABA przeciągają linę kiełkowanie–spoczynek, etylen dojrzewa i żegna liście.
  • Ruchy roślin to wzrost sterowany asymetrią hormonów; kwitnienie odmierza długość nocy (fitochrom).
  • Choroby: najwięcej od grzybów; roślina broni się zaporami i chemią (fitoaleksyny, nadwrażliwość).
  • Uprawa: płodozmian + zdrowy materiał + odmiany odporne przed opryskiem; chemia selekcjonuje oporność.

Sprawdzian działowy

1. Ogrodnik uszczyknął wierzchołki pelargonii i po dwóch tygodniach rośliny są gęste i krzaczaste. Wyjaśnij hormonalny mechanizm tego zabiegu.

Sprawdź odpowiedź

Wierzchołek pędu produkuje auksynę, która hamuje pąki boczne (dominacja wierzchołkowa). Usunięcie wierzchołka odcina źródło auksyny; jednocześnie cytokininy z korzeni docierają do pąków bocznych bez przeciwwagi — pąki ruszają i pęd się rozgałęzia. Ten sam mechanizm tłumaczy formowanie żywopłotów: każde cięcie to „reset" dominacji wierzchołkowej.

2. Sadownik co roku pryska jabłonie tym samym fungicydem; po kilku sezonach skuteczność spada. Wyjaśnij zjawisko i wskaż dwie zmiany w strategii ochrony zgodne z ochroną integrowaną.

Sprawdź odpowiedź

Oprysk to silna presja selekcyjna: w wielkiej populacji grzyba zawsze trafią się osobniki przypadkowo mniej wrażliwe — one przeżywają i budują kolejne pokolenia, więc odporność narasta z sezonu na sezon (ten sam mechanizm co oporność bakterii na antybiotyki). Zmiany: (1) rotacja środków o różnych mechanizmach działania i oprysk tylko po przekroczeniu progu szkodliwości, (2) wzmocnienie profilaktyki — odmiany odporne, usuwanie porażonych resztek, metody biologiczne — by chemia wróciła do roli ostateczności.