Zamknięcie działu 18

Słowniczek działu

  • Enterocyt / kosmek jelitowy — komórka wchłaniająca i palczasta wypustka jelita; razem gigantyczna powierzchnia wchłaniania.
  • Emulgacja — rozdrobnienie tłuszczu przez żółć (fizyczne, nie trawienie); otwiera pole lipazie.
  • Gastryna / CCK — hormony przewodu: napędzają wydzielanie żołądka / trzustki i żółci.
  • Odżywianie holozoiczne — pobieranie i trawienie pokarmu stałego wewnątrz ciała.
  • Próchnica — kwasy z bakteryjnej fermentacji cukrów rozpuszczają szkliwo.
  • Otyłość — choroba z przewlekłej nadwyżki energetycznej; mnożnik ryzyka cukrzycy, nadciśnienia, nowotworów.
  • Anoreksja / bulimia — zaburzenia odżywiania; choroby psychiczne wymagające leczenia.
  • WZW A / B / C — wirusowe zapalenia wątroby: droga pokarmowa / krew / krew.
  • Badanie przesiewowe — badanie bezobjawowych (np. kolonoskopia), by wykryć chorobę wcześnie.

W pigułce

  • Trawienie = hydroliza wielkich cząsteczek do wchłanialnych monomerów; enzymy działają etapami wzdłuż przewodu.
  • Wchłanianie niemal w całości w jelicie cienkim — stąd kosmki, mikrokosmki i sieć naczyń.
  • Dieta: różnorodność, błonnik, woda; higiena zębów i kuchni to profilaktyka najtańsza z możliwych.
  • Skrajności masy ciała to choroby (otyłość / zaburzenia odżywiania) — nie kwestie „silnej woli".
  • WZW B i C wchodzą przez krew; szczepienie (B) i sterylność zabiegów to zapory. Rak jelita rośnie latami z polipów — kolonoskopia go uprzedza.

Sprawdzian działowy

1. Żółć nie zawiera żadnego enzymu, a jednak bez niej trawienie tłuszczów kuleje. Wyjaśnij różnicę między emulgacją a hydrolizą enzymatyczną.

Sprawdź odpowiedź

Emulgacja to proces fizyczny: sole żółciowe rozbijają wielkie krople tłuszczu na mikrokrople, wielokrotnie zwiększając powierzchnię styku z wodnym środowiskiem jelita. Hydroliza to dopiero chemia — lipaza trzustkowa tnie triacyloglicerole na kwasy tłuszczowe i monoacyloglicerole, ale działa tylko na powierzchni kropli. Bez emulgacji lipaza miałaby dostęp do ułamka substratu: żółć nie trawi, lecz przygotowuje plac budowy.

2. Zaproponuj trzy zmiany w stylu życia osoby z BMI 31 i uzasadnij, czemu „dieta 800 kcal przez miesiąc" nie jest jedną z nich.

Sprawdź odpowiedź

Zmiany trwałe: (1) umiarkowany deficyt energetyczny oparty na warzywach, błonniku i wodzie zamiast płynnych kalorii; (2) regularny ruch (także siłowy — mięśnie podnoszą wydatek spoczynkowy); (3) sen i regularność posiłków (niedosypianie podbija apetyt hormonalnie). Głodówka 800 kcal uruchamia adaptacje głodowe: spadek metabolizmu, rozpad mięśni, kompensacyjny apetyt — po jej zakończeniu masa wraca z nawiązką (efekt jo-jo). W otyłości leczy się nawyki, nie miesiąc.