Zamknięcie działu 19

Słowniczek działu

  • Alweola (pęcherzyk płucny) — jednostka wymiany gazowej; łącznie ~70 m² powierzchni.
  • Nabłonek rzęskowy — „ruchomy dywan" wynoszący śluz z zanieczyszczeniami; pierwsza ofiara dymu.
  • POChP — nieodwracalne zwężenie oskrzeli z przewlekłego zapalenia; choroba palaczy.
  • Rozedma — zniszczenie przegród pęcherzyków; bezpowrotny ubytek powierzchni wymiany.
  • Astma — przewlekłe zapalenie oskrzeli z napadami skurczu na wyzwalacze.
  • Zakażenie kropelkowe — patogeny w kropelkach z kaszlu, kichania, mowy.
  • Smog / PM2,5 — pyły tak drobne, że sięgają pęcherzyków i krwi.

W pigułce

  • Droga powietrza: nos (filtr, ogrzewanie) → krtań → tchawica → oskrzela → pęcherzyki; wentylację napędza przepona.
  • Wymiana gazowa = dyfuzja przez cienką barierę pęcherzyk–kapilara, zgodnie z gradientami O₂ i CO₂.
  • Dym niszczy piętrami: rzęski → oskrzela (POChP) → pęcherzyki (rozedma) → DNA (rak płuca); bez bezpiecznej dawki.
  • Antybiotyk ≠ wirusy; grypa — szczepienie coroczne (mutacje), angina — antybiotyk po diagnozie, gruźlica — BCG i długie leczenie.
  • Astmę kontrolują leki i unikanie wyzwalaczy; w dni smogowe wysiłek do sali.

Sprawdzian działowy

1. Wyjaśnij, dlaczego wymiana gazowa wymaga: (a) wielkiej powierzchni, (b) minimalnej grubości bariery, (c) stałego przepływu krwi — i jak rozedma uderza w każdy z tych warunków.

Sprawdź odpowiedź

Dyfuzja jest tym wydajniejsza, im większa powierzchnia styku (a), im krótsza droga (b) i im stromszy gradient stężeń — a ten utrzymuje właśnie przepływ krwi stale odbierającej O₂ (c). Rozedma trawi przegrody między pęcherzykami: z wielu małych komór powstają duże — powierzchnia spada przy tej samej objętości; niszczone są też kapilary (słabszy przepływ), a przebudowa tkanki pogrubia i usztywnia barierę. Efekt: duszność najpierw wysiłkowa, potem spoczynkowa — i nieodwracalna, bo przegrody nie odrastają.

2. Rodzice palą „tylko na balkonie", a ich dziecko i tak choruje na infekcje dróg oddechowych częściej niż rówieśnicy. Podaj dwa mechanizmy, które mogą to tłumaczyć.

Sprawdź odpowiedź

(1) Dym trzeciej ręki i nieszczelność rytuału: cząstki dymu wracają na włosach, skórze i ubraniach, osiadają w mieszkaniu i są wdychane przez dziecko — ekspozycja trwa mimo balkonu. (2) Bierne palenie przy każdej nieszczelności (uchylone drzwi, wspólny samochód) uszkadza nabłonek rzęskowy dziecka i podtrzymuje stan zapalny dróg oddechowych — obrona przed wirusami słabnie, infekcje częstsze i dłuższe. Jedyną szczelną profilaktyką jest dom i auto wolne od dymu.