Zamknięcie działu 8

W pigułce

Być Polakiem albo członkiem innej wspólnoty umiesz opisać z życia, nie z hasła. Obywatelstwo to prawo i obowiązki wobec RP; narodowość to „kim się czuję" — koła nachodzą, nie pokrywają się. Symbole z art. 28 to znaki państwa: orzeł w koronie, biel-czerwień, Mazurek Dąbrowskiego. Patriotyzm młodego i dorosłego różni się narzędziami, nie „prawdziwością"; nie jest nacjonalizmem. W Polsce żyją mniejszości z ustawy 2005, Kaszubi z językiem regionalnym, migranci i uchodźcy — inne półki, te same zasady godności. Tożsamości da się nosić w warstwach. Ksenofobii, rasizmowi, szowinizmowi i antysemityzmowi trzeba się przeciwstawiać; w razie przemocy — dorośli, 112, 800 12 12 12.

Słowniczek działu

• Antysemityzm — wrogość wobec Żydów; nienawiść, nie „opinia o historii".
• Barwy RP — biel i czerwień (biel u góry na fladze).
• Godło RP — orzeł biały w koronie na czerwonym polu.
• Hymn RP — Mazurek Dąbrowskiego.
• Język regionalny — w Polsce: kaszubski (ustawa 2005); nie to samo co mniejszość narodowa/etniczna.
• Ksenofobia — wrogość wobec postrzeganych jako obcy.
• Mniejszość etniczna — obywatele RP bez państwa-macierzy (m.in. Romowie, Łemkowie, Tatarzy, Karaimi).
• Mniejszość narodowa — obywatele RP identyfikujący się z narodem mającym państwo (9 grup w ustawie).
• Nacjonalizm — „nasz naród ponad prawa innych"; nie synonim patriotyzmu.
• Narodowość — tożsamość narodowa/etniczna (deklaracja, kultura).
• Obywatelstwo — prawna więź z państwem.
• Ojczyzna — wspólnota i miejsce więzi, nie tylko kontur państwa.
• Patriotyzm — troska o ojczyznę bez pogardy dla innych.
• Rasizm — hierarchia ludzi według rzekomej rasy; fałsz i krzywda.
• Szowinizm — skrajna wyższość „naszych" nad obcymi.
• Uchodźca — osoba uciekająca przed prześladowaniem lub wojną (inny status niż mniejszość z ustawy 2005).

Sprawdzian działowy

Pytanie 1. Obywatel RP z Opola deklaruje narodowość niemiecką i głosuje w polskich wyborach. Czy „zdradza Polskę"? Rozdziel obywatelstwo, narodowość i patriotyzm.

Pokaż rozwiązanie

Nie zdradza. Obywatelstwo RP daje mu prawa polityczne i obowiązki (art. 82 i dalsze) — z nich korzysta, głosując tu. Narodowość niemiecka jest zgodna z ustawą o mniejszościach i art. 35. Patriotyzm wobec RP może przejawiać płaceniem podatków, dbałością o gminę, przestrzeganiem prawa — niezależnie od języka w domu. Zdrada to działanie na szkodę państwa, nie dwujęzyczna tablica. Gdzie łatwo o błąd: uznać głosowanie Polaka-Niemca za „głos Berlina".

Pytanie 2. Porównaj patriotyzm ósmoklasisty i osoby dorosłej. Podaj po dwa przykłady. Który zestaw zawiera „płacić podatki"?

Pokaż rozwiązanie

Ósmoklasista: nauka, szacunek dla symboli, dobro wspólne w szkole/gminie, sprzeciw wobec hejtu. Dorosły: wybory, podatki, praca, ewentualna służba, wychowanie. „Płacić podatki" — dorosły (choć VAT w cenie już teraz). Oba zestawy to patriotyzm, nie „poczekaj, aż będziesz prawdziwy". Gdzie łatwo o błąd: jedyny przykład dorosłego = wojsko.

Pytanie 3. Na mapie zaznaczono Opolszczyznę, Puńsk, Kartuzy i podpis „Romowie — rozproszeni". Co te cztery znaki mówią o ustawie 2005 i o kaszubskim?

Pokaż rozwiązanie

Opolszczyzna — mniejszość niemiecka (narodowa), częste dwujęzyczne tablice. Puńsk — mniejszość litewska (narodowa), zwarte zamieszkanie. Kartuzy — kaszubski język regionalny, nie pozycja z listy 9+4. Romowie — mniejszość etniczna bez jednego województwa-skupiska. Ustawa chroni obywateli RP zakorzenionych od ≥100 lat; kaszubski ma osobny status. Gdzie łatwo o błąd: wszystko nazwać „mniejszościami" jednym tchem.

Pytanie 4. Kolega mówi: „Można być patriotą i jednocześnie antysemitą — to prywatna opinia." Zbuduj argument przeciw, używając godności, Konstytucji i mechanizmu ksenofobii. Dodaj, kogo powiadomić, gdy antysemityzm staje się nękaniem w szkole.

Pokaż rozwiązanie

Antysemityzm nie jest „opinią jak o zupie" — jest nienawiścią wobec ludzi. Godność (dział 4) nie zależy od pochodzenia. Konstytucja chroni mniejszość żydowską (art. 35) i zakazuje dyskryminacji. Ksenofobia się rozszerza: dziś Żydzi, jutro inna grupa. Patriotyzm z 8.2 wyklucza pogardę. W szkole: nie śmiać się, zgłosić wychowawcy/pedagogowi; przemoc — 112; gdy Cię to rozkłada — 800 12 12 12. Gdzie łatwo o błąd: „u nas nie ma Żydów, więc wolno żartować".