Zamknięcie działu 10

W pigułce (cały dział)

Media to cztery wielkie rury (prasa, radio, TV, internet) plus wspólne powietrze: wolność słowa. Funkcje: informować, komentować, kontrolować władzę, bawić, uczyć. Twoja robota: nie mylić faktu z komentarzem, na korytarzu i w gazecie. Kampania społeczna ma nadawcę, cel, odbiorcę i wezwanie — to nie reklama chipsów. Sondaż to zdjęcie próby (n=, %), nie wyrok na naród.

Słowniczek działu

  • Środki masowego przekazu — kanały do szerokiej publiczności: prasa, radio, TV, internet.
  • Funkcja kontrolna mediów — publiczne przyglądanie się władzy i silnym instytucjom.
  • Wolność słowa — art. 54 Konstytucji; nie obejmuje oszczerstwa ani nawoływania do przemocy.
  • Fakt — stwierdzenie sprawdzalne niezależnie od gustu.
  • Komentarz / opinia — ocena i interpretacja.
  • Rzetelność dziennikarska — sprawdzenie, źródło, rozdział newsa i felietonu, sprostowanie.
  • Kampania społeczna — apel o zmianę postawy lub zachowania dla dobra wspólnego.
  • Opinia publiczna — zbiorowe nastroje wobec sprawy.
  • Sondaż — badanie próby; n = liczba pytanych.
  • Próba — wycinek ludzi, nie cała populacja.

Sprawdzian działowy

1. Podaj dwa rodzaje mediów i po jednej funkcji, którą każdy z nich łatwo realizuje. Dlaczego wolność słowa jest im potrzebna?

Sprawdź odpowiedź

Np. prasa — informacja + kontrola (reportaż o przetargu); internet — szybka informacja, ale też łatwy komentarz. Bez wolności słowa zostaje jeden głos: wtedy kontrola władzy i spór o fakty nie mają gdzie żyć. Art. 54 chroni wyrażanie poglądów i obieg informacji, nie oszczerstwo.

2. Na przykładzie szkolnym i publicznym wskaż po jednym fakcie i po jednej opinii. Na czym polega rzetelność dziennikarza?

Sprawdź odpowiedź

Szkoła: fakt — „sprawdzian w piątek według dziennika"; opinia — „nauczyciel nas nie szanuje". Publiczne: fakt — „oddano 1,2 km drogi"; opinia — „wreszcie pomyśleli o młodych". Rzetelność: sprawdzić, podać źródło, oddzielić news od komentarza, sprostować błąd, nie krzywdzić pochopnie.

3. Rozłóż dowolną kampanię społeczną (może być „nie jedź po alkoholu") na nadawcę, odbiorcę i wezwanie.

Sprawdź odpowiedź

Nadawca: instytucja bezpieczeństwa / media. Odbiorca: kierowca i pasażer. Wezwanie: nie prowadzić po alkoholu; zabrać kluczyki, wezwać inny transport. Cel: mniej ofiar. To nie plakat wyborczy.

4. Sondaż: n = 1000, „tak" 41%, „nie" 37%. Napisz jedno zdanie, które wolno powiedzieć, i jedno, którego powiedzieć nie wolno.

Sprawdź odpowiedź

Wolno: „W tej próbie 41% wybrało tak." Nie wolno: „Wszyscy Polacy uważają że tak" albo „nauka udowodniła, że tak jest na świecie". Bez daty, treści pytania i informacji, kogo pytano, nawet 41% wisi w powietrzu.