Zamknięcie działu 10

Słowniczek działu

Termin	Znaczenie
węglowodór	związek tylko z C i H
alkan	nasycony; $C_nH_{2n+2}$; tylko C−C
alken	nienasycony; C=C; $C_nH_{2n}$
alkin	nienasycony; C≡C; $C_nH_{2n-2}$
szereg homologiczny	kolejne związki różnią się o $-CH_2-$
spalanie całkowite / niecałkowite	dużo $O_2$ → $CO_2$ + $H_2O$; mało $O_2$ → $CO$ lub sadza
woda bromowa	test na nienasycenie (odbarwienie)
polimeryzacja	monomery → polimer (np. eten → PE)
destylacja frakcyjna	rozdział ropy na frakcje wg temperatury wrzenia
paliwa kopalne	węgiel, ropa, gaz ziemny — węgiel „spoza obiegu"
efekt cieplarniany	gazy w atmosferze pochłaniają część ciepła Ziemi i odsyłają je z powrotem

W pigułce — Dział 10

Trzy rodziny: alkany (nasycone), alkeny i alkiny (nienasycone). C1–C4 alkanów znasz ze wzorów, nazw i spalania — z wykryciem wody i $CO_2$. Eten, propen, buten / etyn, propyn, butyn — rysujesz; eten i etyn — właściwości + test $Br_2$. Polietylen z etenu; ropa → frakcje → paliwa; spalanie paliw kopalnych → $CO_2$ i klimat, ale też $SO_2$, tlenki azotu, pyły → smog i kwaśne deszcze.

Sprawdzian działowy

1. Podaj wzór ogólny alkanów. Jaki wzór ma alkan z 5 atomami C?

Odpowiedź

$C_nH_{2n+2}$; $C_5H_{12}$.

2. Napisz spalanie propanu przy dużym dostępie tlenu.

Odpowiedź

$C_3H_8 + 5O_2 \rightarrow 3CO_2 + 4H_2O$.

3. Jak odróżnisz heksan od heksenu wodą bromową? Co zaobserwujesz w każdej probówce?

Odpowiedź

Heksen odbarwia wodę bromową (brom przyłącza się do C=C); w probówce z heksanem barwa żółtobrunatna zostaje.

4. Co powstaje w polimeryzacji etenu? Zapisz schematycznie równanie.

Odpowiedź

Polietylen: $n,CH_2{=}CH_2 \rightarrow ({-}CH_2{-}CH_2{-})_n$.

5. Dlaczego wzrost stężenia $CO_2$ ze spalania paliw kopalnych ma znaczenie dla klimatu?

Odpowiedź

$CO_2$ wzmacnia efekt cieplarniany — pochłania część ciepła wysyłanego przez Ziemię i odsyła je z powrotem, rośnie średnia temperatura planety. Emisja z paliw kopalnych dodaje węgiel spoza krótkiego obiegu biologicznego.

6. Jaki produkt spalania metanu wykryjesz wodą wapienną, a jaki — zimną zlewką trzymaną nad płomieniem? Który produkt spalania niecałkowitego jest niebezpieczny, choć go nie widać?

Odpowiedź

Woda wapienna mętnieje od $CO_2$; na zimnej zlewce skrapla się woda. Niewidoczny i trujący jest tlenek węgla(II), $CO$.