Zamknięcie działu 1
📌 W pigułce (cały dział)
- Fizyka zaczyna się od pytania: wyodrębniasz zjawisko z kontekstu i oddzielasz czynniki istotne od nieistotnych.
- Droga poznania: obserwacja → pytanie → doświadczenie → wniosek.
- Wielkość = liczba × jednostka; układ SI; drabina przedrostków mikro–mega; czas s / min / h.
- Pomiar zawsze z jednostką i niepewnością; wynik zaokrąglasz — bez fałszywych cyfr z kalkulatora.
- Tabela i wykres pokazują, czy zależność rośnie, maleje, czy jest proporcjonalnością prostą (linia przez zero).
- Doświadczenie ma BHP, opis kroków i rolę przyrządów.
📐 Słowniczek działu 1
| Termin | Definicja (skrótowo) |
|---|---|
| Zjawisko fizyczne | proces, który wyodrębniasz i nazywasz (parowanie, hamowanie…) |
| Kontekst | tło sytuacji, z którego wyławiasz zjawisko |
| Czynnik istotny | wpływa na przebieg przy tym pytaniu |
| Obserwacja | śledzenie bez celowej zmiany warunków |
| Doświadczenie | celowa zmiana warunków (zwykle jeden czynnik) + pomiar |
| Wielkość fizyczna | wartość liczbowa × jednostka |
| Układ SI | wspólne jednostki: m, kg, s, A, K, … |
| Przedrostek | mikro, mili, centy, hekto, kilo, mega |
| Niepewność pomiarowa | zapis $x \pm \Delta x$ z jednostką |
| Cyfry znaczące | cyfry, które naprawdę niesie pomiar |
| Zależność rosnąca / malejąca | wykres w górę / w dół przy wzroście $x$ |
| Proporcjonalność prosta | stały iloraz; wykres przez (0, 0) |
| Opis doświadczenia | cel, przyrządy z rolą, kroki, dane, wniosek |
🎒 Sprawdzian działowy
Z1. Na podwórku: mokra piłka, słońce, wiatr, bramka, parująca kałuża. Nazwij jedno zjawisko i podaj jeden czynnik istotny oraz jeden nieistotny dla pytania „dlaczego kałuża znika?".
Pokaż rozwiązanie
Zjawisko: parowanie. Istotny: słońce lub wiatr. Nieistotny: bramka (albo kolor piłki). Piłka mokra to inny trop — nie mieszaj dwóch zjawisk w jednym zdaniu.
Z2. Wyraź $0{,}6\ \text{km}$ w metrach oraz $2\ \text{min}\ 15\ \text{s}$ w sekundach.
Pokaż rozwiązanie
$600\ \text{m}$; $135\ \text{s}$. Błąd: $2{,}15 \cdot 60$ jako sekundy.
Z3. Odczyt linijki $8{,}3\ \text{cm}$, działka $1\ \text{mm}$. Zapisz wynik z niepewnością w cm.
Pokaż rozwiązanie
$8{,}3\ \text{cm} \pm 0{,}1\ \text{cm}$.
Z4. Wykres $y$ od $x$ to prosta przez (0, 0). Co to oznacza? Co by było, gdyby prosta przecinała oś $y$ przy 2?
Pokaż rozwiązanie
Przez zero: proporcjonalność prosta. Przecięcie przy 2: wciąż może być prosta (zależność liniowa), ale nie wprost proporcjonalna.
Z5. W jednym zdaniu: po co w doświadczeniu z toczącą się piłką jest taśma, a po co stoper? Podaj jedną zasadę BHP przy tej próbie.
Pokaż rozwiązanie
Taśma: odcinek drogi $s$. Stoper: czas $t$ przejazdu. BHP: np. wolny korytarz, piłka nie w ludzi, nie biegać po mokrej posadzce. Nie: „żeby było naukowo" bez roli przyrządu.
CZĘŚĆ II — Ruch i siły