Zamknięcie działu 2
📌 W pigułce (cały dział)
- Ruch jest względny — zawsze mów, względem jakiego układu.
- Tor to linia; droga $s$ to jej długość (skalar, metry).
- Prędkość: $v = s/t$; m/s i km/h łączy $3{,}6$.
- Jednostajny: równe drogi w równych czasach; $s(t)$ prosta, $v(t)$ pozioma; odcinkami — łamana.
- Przyspieszenie: $a = \Delta v / \Delta t$ w m/s²; j. przyspieszony / opóźniony jak w PP; $\alpha$ z podstawy = nasze $a$.
- Z wykresu $v(t)$ odczytujesz $\Delta v$ i $a$; pole (prostokąt) = droga.
- Doświadczenie: prędkość z taśmy i stopera albo z wideo.
📐 Słowniczek działu 2
| Termin | Definicja (skrótowo) |
|---|---|
| Układ odniesienia | ciało umownie nieruchome, względem którego opisujesz ruch |
| Względność ruchu | ten sam obiekt spoczywa w jednym układzie, a porusza się w innym |
| Tor | linia kolejnych położeń |
| Droga $s$ | długość przebytego toru (skalar) |
| Prędkość $v$ | $v = s/t$ w ruchu prostoliniowym |
| Ruch jednostajny | stała droga w jednostkowych przedziałach czasu |
| Ruch odcinkami jednostajny | kolejne kawałki ze stałym (różnym) $v$, w tym spoczynek |
| Ruch j. przyspieszony | $v$ rośnie o tyle samo w równych $\Delta t$ |
| Ruch j. opóźniony | $v$ maleje o tyle samo w równych $\Delta t$ |
| Przyspieszenie $a$ | $a = \Delta v / \Delta t$; jednostka m/s² |
| Pole pod $v(t)$ | droga (na SP: prostokąt pewny; ukos jakościowo) |
🎒 Sprawdzian działowy
Z1. Pasażer w stojącym tramwaju vs drzewo; ten sam pasażer, gdy tramwaj jedzie. Względem czego spoczywa, względem czego jedzie?
Pokaż rozwiązanie
Spoczywa względem fotela / tramwaju (gdy siedzi bez ruchu). Jedzie względem drzewa, gdy tramwaj jedzie. W stojącym tramwaju spoczywa też względem drzewa (w przybliżeniu).
Z2. $s = 180\ \text{m}$, $t = 12\ \text{s}$. $v$ w m/s i km/h.
Pokaż rozwiązanie
$15\ \text{m/s}$; $54\ \text{km/h}$.
Z3. Co na wykresie $s(t)$ znaczy odcinek poziomy, a co na $v(t)$ linia pozioma przy $v = 4\ \text{m/s}$?
Pokaż rozwiązanie
$s(t)$ poziomo: spoczynek. $v(t)$ poziomo przy 4: jazda jednostajna 4 m/s.
Z4. Prędkość z 6 m/s do 12 m/s w 2 s, równo. $a$? Rodzaj ruchu?
Pokaż rozwiązanie
$a = 3\ \text{m/s}^2$, jednostajnie przyspieszony.
Z5. Wymień dwa przyrządy (lub metody) do doświadczenia „wyznacz $v$ z $s$ i $t$". Po co kilka prób?
Pokaż rozwiązanie
Taśma + stoper; albo wideo/apka + znaczniki drogi. Kilka prób: średnia i uczciwsza niepewność (reakcja, puszczenie).