Zamknięcie działu 5
📌 Najważniejsze w pigułce (cały dział)
- Równowaga termiczna: dwa ciała, ta sama $T$, netto brak przepływu ciepła.
- Skale: $T_K = t_{°C} + 273$ (szkolnie; dokładniej $273{,}15$); zero bezwzględne jakościowo.
- Energia wewnętrzna rośnie przez pracę (tarcie, mieszanie) albo ciepło; $T$ wiąże się ze średnią $E_k$ chaotycznego ruchu cząsteczek.
- Przewodnictwo (łyżka) ≠ konwekcja (kaloryfer, wiatr); izolacja hamuje ucieczkę energii w domu.
- Sześć zmian stanu; topnienie i wrzenie: ciepło płynie, $T$ stoi.
📐 Słowniczek definicji działu 5
| Termin | Definicja (skrótowo) |
|---|---|
| Temperatura | wielkość stanu cieplnego; kierunek przepływu ciepła |
| Równowaga termiczna | równe $T$, brak netto ciepła między ciałami |
| Kelwin / Celsjusz | $T_K = t_{°C} + 273$ (SP); $1\ \text{K}$ kroku = $1,^\circ\text{C}$ kroku |
| Zero bezwzględne | $0\ \text{K}$; dolny kres skali $T$ |
| Energia wewnętrzna | energia chaotycznego ruchu i oddziaływań cząsteczek |
| Ciepło | przekaz energii z powodu różnicy $T$ |
| Przewodnictwo cieplne | przekaz bez makroskopowego ruchu substancji |
| Izolacja cieplna | warstwa słabego przewodnika (zatrzymuje energię) |
| Konwekcja | prądy gazu / cieczy przenoszące energię |
| Topnienie, krzepnięcie | stały ⇄ ciecz |
| Parowanie, skraplanie | ciecz ⇄ gaz |
| Wrzenie | parowanie w objętości, stała $T$ |
| Sublimacja, resublimacja | stały ⇄ gaz |
🎒 Sprawdzian działowy
Z1. $−10,^\circ\text{C}$ na kelwiny. $373\ \text{K}$ na stopnie Celsjusza.
Pokaż rozwiązanie
$263\ \text{K}$; $100,^\circ\text{C}$.
Z2. Dłonie pocierane vs dłonie nad kaloryferem. Nazwij dwa sposoby wzrostu energii wewnętrznej.
Pokaż rozwiązanie
Praca (tarcie) oraz ciepło (od gorętszego kaloryfera).
Z3. Dlaczego klamka zimą „gryze zimnem", a drewniane drzwi nie — choć stoją w tym samym korytarzu od godzin?
Pokaż rozwiązanie
Ta sama $T$ (równowaga). Metal lepiej przewodzi — szybciej zabiera ciepło z ręki.
Z4. Narysuj słownie obieg konwekcyjny przy kaloryferze pod oknem.
Pokaż rozwiązanie
W górę przy kaloryferze, wzdłuż sufitu, w dół przy szybie, powrót dołem do grzejnika.
Z5. Wymień sześć zmian stanu. Przy topnieniu lodu grzałka jest włączona — co robi $T$?
Pokaż rozwiązanie
Topnienie, krzepnięcie, parowanie, skraplanie, sublimacja, resublimacja. $T$ stoi (ok. $0,^\circ\text{C}$) aż lód zniknie.
CZĘŚĆ IV — Materia pod ciśnieniem