Zamknięcie działu 11
Drganie w miejscu (wahadło) stało się drganiem, które podróżuje (sznur, dźwięk). Następny dział — światło — też jest falą, ale już elektromagnetyczną: nie potrzebuje powietrza i umie robić cień oraz tęczę.
📌 Najważniejsze w pigułce (cały dział)
- Równowaga, $A$, $T$, $f=1/T$; wykres $x(t)$; stoper i wahadło.
- Fala = energia bez wożenia materii (meksykańska fala, koralik).
- $v=\lambda f$; $\lambda$ ≠ $A$.
- Dźwięk: zgęstki; wysokość↔$f$; głośność↔energia/$A$; ultra/infra.
📐 Słowniczek definicji działu 11
| Termin | Definicja (skrótowo) |
|---|---|
| Amplituda $A$ | maksymalne wychylenie od równowagi |
| Okres $T$ | czas pełnego cyklu; $T=1/f$ |
| Fala mechaniczna | energia bez transportu materii wzdłuż biegu |
| Długość fali $\lambda$ | odległość grzbiet–grzbiet |
| Dźwięk | fala w ośrodku (zgęstki); wysokość↔$f$, głośność↔$A$ |
🎒 Sprawdzian działowy
Z1. 12 wahań w 18 s. $T$ i $f$?
Pokaż rozwiązanie
$T=1{,}5\ \text{s}$, $f=2/3\ \text{Hz}$.
Z2. Dlaczego meksykańska fala nie przenosi kibica na drugą trybunę?
Pokaż rozwiązanie
Kibic drga (wstaje–siada) w swoim miejscu; jedzie wzór ruchu / energia.
Z3. $\lambda=85\ \text{cm}$, $f=400\ \text{Hz}$. $v$? (podaj w m/s)
Pokaż rozwiązanie
$\lambda=0{,}85\ \text{m}$, $v=0{,}85\cdot 400=340\ \text{m/s}$.
Z4. Nietoperz vs bas gitary: kto ma większe $f$? Czy bas musi być cichszy?
Pokaż rozwiązanie
Nietoperz — dużo większe $f$ (ultra). Głośność to $A$/energia, nie $f$: bas może huczeć głośno.
🔍 Sprawdź, czy umiesz (cele działu)
- [ ] Wahadło: nazwy + wykres + pomiar.
- [ ] Fala: definicja + $v=\lambda f$, bez interferencji.
- [ ] Dźwięk: mechanizm, wysokość/głośność, ultra/infra, doświadczenie.