Zdrowie fizyczne

Wstęp do działu

To jest dział, w którym najczęściej coś robisz: mierzysz ciśnienie, liczysz wskaźnik masy ciała, oglądasz znamię, sprawdzasz, czy aparat w domowej apteczce w ogóle nadaje się do pomiaru. Podstawa programowa stawia tu czasowniki „mierzy", „oblicza", „regularnie wykonuje" — nie „wymienia" i „zna". Dlatego ten dział jest bardziej instrukcją obsługi niż wykładem.

Instrukcja obsługi ma jednak sens tylko wtedy, gdy wiadomo, co zrobić z wynikiem. Stąd druga połowa każdej jednostki: próg zgłoszenia się do kogoś, kto się na tym zna. Przewodnik nigdy nie powie Ci, co Ci jest — powie, kiedy sprawa przestaje być Twoja i staje się sprawą lekarza, i dokąd wtedy iść. To rozróżnienie jest w tym dziale ważniejsze niż każda pojedyncza liczba.

O liczbach trzeba powiedzieć jedno z góry. Prawie wszystkie normy w tym dziale to normy dorosłych. Progi ciśnienia, zakresy wskaźnika masy ciała, obwody talii — wszystkie pochodzą z wytycznych pisanych dla osób po dwudziestce, a Ty masz lat kilkanaście. To nie znaczy, że nie warto ich znać: znaczy, że Twój wynik odnosi się do nich inaczej, a lekarz porównuje go z siatkami zależnymi od wieku, płci i wzrostu. Każda jednostka, w której to ma znaczenie, mówi o tym wprost. Ta uwaga jest w tym dziale najważniejszym pojedynczym zdaniem — bez niej lekcja o pomiarze ciśnienia kończy się klasą przekonaną, że ma nadciśnienie.

Czego tu nie ma: fizjologii krążenia i budowy tkanek (to biologia), pierwszej pomocy (edukacja dla bezpieczeństwa), dawek leków i nazw preparatów (świadoma decyzja tego przewodnika — dawkę ustala lekarz albo ulotka, nie podręcznik), a także rozpoznawania chorób z obrazków. Ryciny w tym dziale pokazują procedurę i mechanizm, nigdy zmiany chorobowe.

Mapa pojęć działu

                    ZDROWIE FIZYCZNE
                            |
        ┌───────────────────┼───────────────────┐
   skąd WIEM            co MIERZĘ            co ROBIĘ z wynikiem
   2.1 alfabetyzm       2.5 ciśnienie        próg zgłoszenia
   2.2 styl życia       2.9 BMI, talia       ↓
   2.3 badania          2.7 skóra            POZ → NiŚOZ → SOR → 112
                        2.8 samobadanie      (dział 9: szczegóły)
        |                       |
   PROFILAKTYKA          co się psuje, gdy nie patrzę
   pierwotna: zanim      2.4 jama ustna
   wtórna: wcześnie      2.6 nowotwory
        |                2.11 antybiotykooporność
   programy NFZ          2.12 choroby zakaźne
   (od 20. roku życia)
        |
   decyzje, które podejmuje się ZAWCZASU
   2.10 zgoda i sprzeciw na pobranie narządów
   2.13 opieka paliatywna i granice leczenia

Jednostki w tym dziale

• 2.1 Alfabetyzm zdrowotny: skąd wiesz to, co wiesz
• 2.2 Styl życia w rachunku całego życia
• 2.3 Kalendarz badań: co, kiedy i po co
• 2.4 Jama ustna: brama do całego organizmu
• 2.5 Serce i naczynia
• 2.6 Nowotwory: czas ma znaczenie
• 2.7 Skóra i znamiona
• 2.8 Samobadanie piersi i jąder
• 2.9 Masa ciała bez oceniania
• 2.10 Transplantologia: zgoda, sprzeciw, rozmowa z bliskimi
• 2.11 Antybiotyki i antybiotykooporność
• 2.12 Choroby zakaźne i podróże (do wyboru)
• 2.13 Opieka paliatywna i terapia uporczywa (do wyboru)

---