Konteksty i sposoby czytania

Wstęp do działu

Ten dział zamyka teorię literatury pytaniem, od którego wszystko zależy: jak czytać, żeby zobaczyć więcej, niż jest napisane — i nie zobaczyć tego, czego nie ma. Poprzednie działy dały Ci narzędzia: budowę dzieła, gatunki, środki, kategorie estetyczne, konwencje i tradycję. Tu uczysz się ich używać razem, w czterech ruchach, których podstawa programowa wymaga wprost: czytania na kilku poziomach (dosłownym, metaforycznym, symbolicznym, aksjologicznym), czytania w kontekstach, czytania porównawczego i — w zakresie rozszerzonym — czytania wobec innych odczytań oraz wobec innych sztuk.

Dział 23 tego przewodnika uczy metody interpretacji krok po kroku: jak pisać o wierszu i o prozie. Ten dział nie powtarza tamtej metody. Daje jej teorię: co to znaczy, że tekst ma poziomy; czym jest kontekst i skąd go brać; co uprawnia porównanie dwóch utworów; dlaczego ten sam utwór ma wiele odczytań i jak z tego korzystać; jak literatura rozmawia z muzyką, malarstwem, teatrem. Narzędzia z działu 23 zakładają, że wiesz, czym jest interpretacja; ten dział tłumaczy, czym ona jest.

Na maturze ustnej każde zadanie kończy się zdaniem: „W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst". Na pisemnej wypracowanie wymaga odwołania do utworów i kontekstów. Ten dział mówi, czym kontekst jest i jak go wybrać tak, by nie był ozdobą, lecz argumentem.

Mapa pojęć działu

                          JAK CZYTAĆ
                               |
      ┌────────────────┬───────┴────────┬──────────────────┐
  POZIOMY           KONTEKSTY       PORÓWNYWANIE      [R] WIELOŚĆ
  ODCZYTANIA        (17.2)          (17.3)            ODCZYTAŃ (17.4)
  (17.1)              |                |                  |
     |            historyczno-     tertium           ten sam utwór,
  dosłowny        literacki        comparationis     różne epoki
  metaforyczny    historyczny      podobieństwo      i czytelnicy
  symboliczny     polityczny       i różnica         teksty naukowe
  aksjologiczny   kulturowy        kontynuacja       w interpretacji
                  filozoficzny     i polemika
                  biograficzny                    [R] LITERATURA
                  mitologiczny                    WOBEC INNYCH
                  biblijny                        SZTUK (17.5)
                  egzystencjalny                  synteza sztuk ·
                                                  style w sztuce
      └────────────────┴────────────────┴──────────────────┘
                               |
            INTERPRETACJA = propozycja sensu uzasadniona tekstem
                 i kontekstem, otwarta na inne propozycje

Jednostki w tym dziale

• 17.1 Poziomy odczytania utworu: dosłowny, metaforyczny, symboliczny, aksjologiczny
• 17.2 Konteksty interpretacyjne: katalog i użycie
• 17.3 Kontynuacje i porównywanie utworów: tertium comparationis
• 17.4 Wielość odczytań i teksty naukowe w interpretacji [rozszerzenie]
• 17.5 Literatura wobec innych sztuk: synteza sztuk i style w sztuce [rozszerzenie]

---