Zamknięcie działu 14

📐 Definicje działu

Środki znaczeniowe (tropy) — epitet, metafora, porównanie (homeryckie), personifikacja, animizacja, oksymoron, peryfraza, hiperbola, metonimia, synekdocha.
Środki składniowe — antyteza, paralelizm, wyliczenie, anafora, epifora, apostrofa (inwokacja), pytanie retoryczne, wykrzyknienie.
Środki leksykalne — archaizm (stylizacja archaizująca), neologizm, kolokwializm, wulgaryzm, frazeologizm (odświeżony).
Środki brzmieniowe — onomatopeja, instrumentacja głoskowa.
Wersyfikacja — rym (dokładny / niedokładny, żeński / męski, parzysty / krzyżowy / okalający), sylabizm (trzynastozgłoskowiec 7+6, jedenastozgłoskowiec 5+6), sylabotonizm (trochej, jamb, amfibrach), tonizm, wiersz wolny, strofa (dystych, tercyna, kwartyna, oktawa, sonet), wiersz stychiczny, przerzutnia.
Funkcja środka — skutek w tekście opisany czasownikiem; schemat nazwa → cytat → funkcja → wniosek.
Zakres rozszerzony — synestezja, elipsa, inwersja, gradacja, kontaminacja, aliteracja.

W pigułce

Środki działają na trzech poziomach: znaczenia, składni i słowa, brzmienia i wiersza.
Rozpoznanie to początek; funkcja to cel; funkcja jest czasownikiem.
Metafora skleja, porównanie opowiada; oksymoron rozdziera; peryfraza podnosi; hiperbola nadaje miarę.
Składnia znaczy: anafora naśladuje, paralelizm uwydatnia różnicę, pytanie retoryczne może wyrażać rozpad pewności.
Wersyfikacja to wybór: trzynastozgłoskowiec niesie powagę i tradycję, wiersz wolny mówi, że miary już nie ma.
Brzmienie bywa treścią; forma zderzona z treścią (sonet „Burza", pieśń Chochoła) jest środkiem sama w sobie.

Sprawdzian działowy

Zadanie 1. W podanym fragmencie (Sęp Szarzyński, Sonet IV, pierwsza kwartyna: „Pokój — szczęśliwość; ale bojowanie / Byt nasz podniebny: on srogi ciemności / Hetman i świata łakome marności / O nasze pilno czynią zepsowanie.") wskaż cztery różne środki stylistyczne (co najmniej jeden składniowy i jeden znaczeniowy) i dla każdego określ funkcję według schematu czterech kroków.

Zadanie 2. Porównaj wersyfikację „Pana Tadeusza" (Inwokacja) i „Ocalonego" Różewicza. Nazwij systemy, podaj miary lub ich brak, układ rymów, i wyjaśnij, co każda z form mówi o świecie przedstawionym utworu. Co najmniej 150 słów.

Zadanie 3. Napisz akapit wypracowania na temat „Natura w poezji romantycznej jest zwierciadłem przeżyć podmiotu", w którym argumentem będą dwa środki stylistyczne z „Sonetów krymskich" („Stepy akermańskie" lub „Burza"). Schemat: teza cząstkowa → środek z cytatem → funkcja → powrót do tezy.

Zadanie 4. [rozszerzenie] Wskaż w tekstach z kanonu po jednym przykładzie synestezji, elipsy, inwersji, gradacji, kontaminacji i aliteracji. Dla każdego określ funkcję i powiąż ją z poetyką epoki lub autora (np. synestezja — impresjonizm; elipsa — poetyka po katastrofie; kontaminacja — lingwizm). Minimum 200 słów.