Skąd energia i co to znaczy „żyje"

Wstęp do działu

W dziale 1 poznałeś cegły. Teraz pytanie, które pada na podwórku po biegu do bramki: skąd siła? Liść nie chodzi do sklepu. Ty nie stoisz na słońcu z otwartymi ustami jak roślina. A jednak i Ty, i liść „ładujecie się" — tylko inną wtyczką.

Ten dział ma trzy przystanki. Najpierw fotosynteza: jak z wody, powietrza i światła powstaje cukier i tlen. Potem oddychanie (z tlenem) i fermentacja (bez tlenu, na przykładzie drożdży i bąbelków CO₂). Na końcu składamy listę czynności życiowych: nie jedną sztuczkę, tylko pakiet, który odróżnia kanarka od kamienia.

Chemii etapów tu nie ma. Żadnych cykli z liceum, żadnego wzoru ATP. Są wejścia, wyjścia i warunki — plus dwa doświadczenia z próbą badawczą i kontrolną.

Mapa pojęć działu

              ENERGIA DO ŻYCIA
                     |
         ┌───────────┴───────────┐
   FOTOSYNTEZA              ODDYCHANIE
   (roślina, światło)     (prawie wszyscy)
   woda + CO₂ + światło   cukier + tlen
        ↓                        ↓
   cukier + tlen          CO₂ + woda + energia
                     |
              FERMENTACJA
          (drożdże, bez tlenu)
         cukier → CO₂ + alkohol
                     |
         CZYNNOŚCI ŻYCIOWE
    odżywianie, oddychanie, wydalanie,
    ruch, wzrost, rozmnażanie, reagowanie

Jednostki w tym dziale

• 2.1 Fotosynteza: jedzenie ze światła — co wchodzi, co wychodzi, co musi być spełnione; doświadczenie: czynnik a intensywność
• 2.2 Oddychanie i fermentacja — tlen kontra drożdże bez tlenu; doświadczenie: drożdże wydzielają CO₂
• 2.3 Czynności życiowe — siedem spraw, które znaczą „żyje"

---