Zamknięcie działu 4

Wirus wypadł z szafy organizmów — i właśnie dlatego grypy nie leczy się antybiotykiem. Bakteria do szafy weszła: mieszka w glebie i w Tobie, kwasi mleko i bywa sprawcą gruźlicy. Klasyfikacja z działu 3 tu wraca jako narzędzie spokoju: najpierw co to jest, potem jaka droga, potem co robić. Następny dział — rośliny, które widać bez mikroskopu: mchy.

W pigułce

  • Wirus: brak komórki, brak samodzielnego życia, namnażanie tylko w gospodarzu.
  • Choroby wirusowe z PP: droga (głównie kropelki; HIV — krew i płyny) + tarcza (higiena, szczepienia, szacunek, lekarz).
  • Bakteria: organizm jednokomórkowy bez jądra; prawie wszędzie; dzieli się na dwoje.
  • Cztery choroby bakteryjne = cztery różne drzwi; sojusznicy = gleba, jogurt, jelito.
  • Diagnoza i antybiotyk = gabinet, nie korytarz.

Słowniczek działu

  • Wirus — bezkomórkowa forma materii (informacja + płaszcz białkowy); namnaża się tylko w komórce gospodarza; nie jest organizmem.
  • Gospodarz — organizm (jego komórka), w którym wirus się namnaża.
  • Szczepionka — preparat uczący odporność rozpoznawać groźnego wirusa albo bakterię zanim przyjdzie choroba.
  • HIV — wirus atakujący komórki odporności.
  • AIDS — ciężki etap zakażenia HIV; nie przenosi się uściskiem ani kanapką.
  • Bakteria — organizm jednokomórkowy bez jądra komórkowego.
  • Profilaktyka — zrywanie drogi zakażenia (higiena, szczepienie, ubiór, obróbka jedzenia) zanim choroba się rozwinie.

Sprawdzian działowy

1. Podaj dwa argumenty, że wirus nie jest organizmem. Nie używaj nazw chorób.

Sprawdź odpowiedź

(1) Nie ma budowy komórkowej. (2) Poza komórką gospodarza nie prowadzi samodzielnie czynności życiowych — nie odżywia się, nie oddycha, nie dzieli się sam. Namnażanie to przejęcie fabryki komórki, nie samodzielny podział.

2. Przyporządkuj drogę: (a) odra, (b) salmonelloza, (c) HIV. Jedno słowo lub krótka fraza na wiersz.

Sprawdź odpowiedź

(a) kropelkowa. (b) pokarm (jaja, drób, brudne ręce w kuchni). (c) krew i płyny ustrojowe — nie kropelki jak odra. Błąd: wrzucić HIV do kichania albo odrę do deski kuchennej.

3. Koleżanka mówi, że osoba z HIV nie powinna siedzieć w tej samej ławce. Oceń to zdanie biologiem klasy 5 i człowiekiem.

Sprawdź odpowiedź

Biologia: HIV nie idzie drogą kropelkową ani przez wspólny zeszyt. Ławka nie jest drogą zakażenia z PP. Człowiek: to stygmat. Szacunek i konsultacja lekarska (gdy ktoś ma pytania o swoje zdrowie) zamiast wykluczenia.

4. Czemu bakterie w glebie są potrzebne, skoro w glebie jest też tężec? Rozdziel gatunek / sytuację od królestwa.

Sprawdź odpowiedź

Królestwo bakterii jest ogromne. Jedne gatunki rozkładają liście i użyźniają. Inne (tężec) grożą, gdy trafią w głęboką ranę. Profilaktyka tężca (szczepienie, rana) nie każe sterylizować lasu. Znaczenie w przyrodzie i choroba to dwie szuflady, nie sprzeczność.

5. Po grillu zostało surowe wnętrze kurczaka, a deska poszła pod sałatę. Jaka choroba z listy PP tu czeka i jakie dwie zasady kuchni to ucinają?

Sprawdź odpowiedź

Salmonelloza. (1) Dokładna obróbka cieplna drobiu. (2) Osobna deska / mycie i kolejność: mięso nie pryska na sałatę; ręce po mięsie — mydło. Lodówka pomaga wcześniej, ale surowy środek na talerzu jej nie zastąpi.

6. Dlaczego antybiotyk po grypie z szafki to zły pomysł? Złóż 4.1 i 4.4.

Sprawdź odpowiedź

Grypa jest wirusowa — antybiotyk celuje w bakterie, nie w wirusa bez komórki. Do tego branie antybiotyku bez potrzeby i na własną rękę uczy bakterie oporności i psuje jelitowych sojuszników. Lek = lekarz, kuracja = do końca, gdy została zlecona.