Zamknięcie działu 13

Słowniczek działu

  • Układ pokarmowy — narządy trawienia i wchłaniania (od jamy ustnej po jelito grube) oraz wątroba, trzustka, pęcherzyk żółciowy.
  • Kosmki jelitowe — wypustki jelita cienkiego zwiększające powierzchnię wchłaniania.
  • Siekacze, kły, przedtrzonowe, trzonowe — cztery rodzaje zębów (cięcie, rwanie, mielenie).
  • Szkliwo — twarda okrywa korony zęba.
  • Próchnica — niszczenie zęba przez kwasy bakterii z cukrów.
  • Błonnik — roślinny składnik w dużej mierze niestrawiony; wspiera jelito.
  • Dieta — sposób odżywiania dopasowany do potrzeb, nie moda.
  • Anoreksja, bulimia — choroby; pomoc medyczna, bez metod w tym tekście.
  • Cukrzyca — zaburzenie insuliny i glukozy we krwi.
  • WZW — wirusowe zapalenie wątroby (typy A, B, C — różne drogi).

W pigułce

  • Narząd robi to, do czego jest zbudowany: worek żołądka miesza, rura z kosmkami wchłania, trzonowiec miele.
  • Składniki mają źródła i zadania; błonnik i rośliny regularnie; wykrywanie jest jakościowe i z dorosłym.
  • Choroby odżywiania i nowotwór jelita: fakt, szacunek, lekarz, zero instrukcji i zero grafik ran.

Sprawdzian działowy

1. Ułóż drogę kęsa chleba od ust do jelita grubego i wstaw, gdzie dołączają się żółć i sok trzustkowy. Jednym zdaniem: po co kosmki?

Sprawdź odpowiedź

Jama ustna → przełyk → żołądek → jelito cienkie (tu żółć i sok trzustkowy) → jelito grube. Kosmki powiększają powierzchnię wchłaniania.

2. Wskaż rodzaj zęba do odgryzienia jabłka i rodzaj do zmielenia skórki chleba. Potem przyczyna próchnicy w trzech słowach-kluczach.

Sprawdź odpowiedź

Siekacze (odgryźć); trzonowe (zmielić). Próchnica: bakterie, cukier, kwas (czas na zębie).

3. Zaprojektuj z dorosłym próbę: „czy w ugotowanym ziemniaku jest skrobia?". Hipoteza, próba badawcza, kontrola, odczynnik, zasada bezpieczeństwa.

Sprawdź odpowiedź

Hipoteza: ziemniak da barwę z Lugolem (skrobia). Badawcza: kropla na przekroju ziemniaka. Kontrola: woda albo olej (brak granatu). Nie smakować jodu; fartuch; dorosły. Wniosek zależy od barwy — zwykle ziemniak tak.

4. (a) Czemu dieta po całodziennym rajdzie różni się od diety w chorobie z zalecenia lekarza? (b) Co zrobisz, gdy ktoś prosi o „sposoby na bulimię"? (c) Jedna różnica profilaktyki WZW A i C.

Sprawdź odpowiedź

(a) Aktywność vs stan zdrowia — różne potrzeby; nie moralność. (b) Nie podajesz metod; to choroba → dorosły / lekarz. (c) A: droga pokarmowa + mycie rąk / szczepionka; C: krew, brak szczepionki, chronić się przed krwią (igły, narzędzia).