Zamknięcie działu 15
Słowniczek działu
| Termin | Definicja |
|---|---|
| drogi oddechowe | nos → gardło → krtań → tchawica → oskrzela → oskrzeliki (dalej: pęcherzyki w płucach) |
| przepona | główny mięsień wdechu; przy skurczu w dół |
| wdech / wydech | powiększenie / zmniejszenie klatki |
| pęcherzyk płucny | miejsce wymiany gazowej z krwią |
| wymiana gazowa (płuca) | O₂ do krwi, CO₂ z krwi |
| wymiana gazowa (tkanki) | O₂ do komórek, CO₂ do krwi |
| palenie bierne | wdychanie cudzego dymu |
| angina | zwykle bakteryjne zapalenie gardła |
| gruźlica | zakażenie prątkiem; droga kropelkowa |
| rak płuca | nowotwór; dym — główny czynnik |
| wydalanie | usuwanie m.in. mocznika i CO₂ |
| mocznik | odpad azotowy po białkach; wychodzi z moczem |
| nerka | filtr krwi, wytwarzanie moczu |
| moczowód / pęcherz / cewka | droga i zbiornik moczu |
| kamica | złogi w drogach moczowych |
| badanie moczu | trop zakażenia, kamieni, glukozy |
W pigułce
- Drogi uzdatniają powietrze; przepona w dół = wdech. Płuca nie mają bicepsa — jadą za klatką.
- Pęcherzyk handluje gazem z krwią; tkanki — odwrotnie. Wydech: więcej CO₂ i pary (doświadczenie z kontrolą). Dym i pyły psują rzęski i pęcherzyki.
- Angina, gruźlica, rak płuca — bakteria w gardle / prątek / nowotwór. Antybiotyk nie na wirusa. Nie palić; nie stygmatyzować chorego.
- Wydalanie: CO₂ — płuca; mocznik — nerki. Nie wstrzymuj moczu; woda; badanie moczu umie pisnąć o zakażeniu, kamieniach i cukrze.
Sprawdzian działowy
1. Ułóż drogę powietrza od nosa do pęcherzyka. Przy przeponie napisz, co robi przy wdechu.
2. Narysuj strzałki O₂ i CO₂ w pęcherzyku i w tkance. Czemu sama szybkość sapania nie wystarczy, gdy bariera pęcherzyka jest chora?
3. Zaplanuj doświadczenie: para na lusterku + CO₂ w wodzie wapiennej. Co jest próbą badawczą, co kontrolą?
4. Porównaj palenie czynne i bierne. Dlaczego w dzień smogowy odwołuje się bieg przełajowy?
5. Angina a gruźlica: czynnik, droga, jedno zdanie profilaktyki. Kiedy antybiotyk ma sens, a kiedy nie?
6. Co wydalają płuca, a co nerki? Wymień narządy układu moczowego w kolejności.
7. Pieczenie przy oddawaniu moczu vs glukoza w badaniu moczu: jaki trop (zakażenie / kamica / cukrzyca) i jaki następny krok — nie diagnoza z korytarza?
CZĘŚĆ V — Człowiek — sterowanie