Zamknięcie działu 16

Słowniczek działu

• OUN — mózgowie + rdzeń kręgowy; tu się liczy i zamyka część odruchów.
• Układ obwodowy — nerwy do narządów, skóry, mięśni.
• Łuk odruchowy — receptor → czuciowy → ośrodek → ruchowy → efektor.
• Odruch — automatyczna odpowiedź bez świadomej decyzji.
• Uzależnienie — przymus substancji / czynności; problem zdrowotny.
• Akomodacja — zmiana soczewki oka, by ognisko padło na siatkówkę.
• Krótkowzroczność / dalekowzroczność — ognisko przed / za siatkówką.
• Plamka ślepa — wyjście nerwu wzrokowego; brak czujników.
• Ślimak / kanały półkoliste — słuch / równowaga w uchu wewnętrznym.

W pigułce (cały dział)

Sterowanie to OUN + obwód. Odruch kolanowy pokazuje łuk w rdzeniu. Sen i spokojne sposoby na stres chronią to sterowanie; substancje je psują — fakty o szkodzie, pomoc (116 111), zero „jak”. Oko rzuca obraz na siatkówkę; wady to geometria ogniska i okulary plus/minus. Ucho słyszy i trzyma poziom; hałas zużywa ślimak. Dotyk nie jest równomierny — zmierzysz to wykałaczkami.

Sprawdzian działowy

1. Narysuj (słownie: lista ze strzałkami) łuk odruchu kolanowego i zaznacz, która stacja leży w OUN.

Sprawdź odpowiedź

Receptor w mięśniu czworogłowym (rozciągniętym uderzeniem w ścięgno) → neuron czuciowy → przełączenie w rdzeniu (OUN) → neuron ruchowy → mięsień czworogłowy. Reszta drogi w nodze to obwód.

2. Porównaj krótkowzroczność i uszkodzenie słuchu od hałasu: co da się skorygować szkłem, a czego komórki nie „naprawią okularem”?

Sprawdź odpowiedź

Krótkowzroczność to ognisko przed siatkówką — soczewka rozpraszająca przesuwa ognisko. Komórki ślimaka po hałasie nie odrastają; aparat słuchowy bywa protezą, nie „okularami cofającymi uszkodzenie”. Wniosek: wada optyczna oka i zużycie ucha to inne problemy, choć oba dotyczą zmysłów.

3. Kolega twierdzi, że e-papieros „nie liczy się”, bo stresuje się przed egzaminem, a sen nadrobi w weekend. Odnieś się dwoma faktami z 16.2.

Sprawdź odpowiedź

(1) E-papieros zwykle niesie nikotynę — uzależnienie, naczynia, płuca; stres się nie leczy dymem/parą. (2) Sen weekendowy nie dokleja pamięci z nocy przed sprawdzianem i nie kasuje długu; układ nerwowy potrzebuje nocy na bieżąco. Pomoc: rozmowa, ruch, 116 111 — nie para.