Zamknięcie działu 21

Słowniczek działu

  • Ekosystem — żywe + nieożywione + powiązania w jednym miejscu.
  • Populacja — osobniki jednego gatunku na określonym obszarze w określonym czasie.
  • Zagęszczenie — liczebność na jednostkę powierzchni (objętości).
  • Konkurencja — wspólny ograniczony zasób; wewnątrz- lub międzygatunkowa.
  • Pasożytnictwo / drapieżnictwo / roślinożerność — antagonizmy „brać ciało albo soki"; różne tempo i ofiara.
  • Mutualizm / komensalizm — ++ / +0.
  • Producent, konsument, destruent — role w łańcuchu i obiegu materii.
  • Łańcuch spasania — od żywej rośliny w górę zjadania.
  • Zakres tolerancji — przedział czynnika, w którym organizm daje radę.
  • Zasoby odnawialne / nieodnawialne — czy zapas odrasta w skali życia ludzi.
  • Zrównoważony rozwój — potrzeby dziś bez zjadania możliwości jutra.
  • Antropogeniczna zmiana klimatu — podkręcenie efektu cieplarnianego przez emisje z działalności człowieka (głównie spalanie paliw kopalnych).

W pigułce

  • Podwórko, łąka, las, staw to ekosystemy, nie tapety.
  • Populację mierzy się (N, zagęszczenie, struktury); kwadrat 1 m² to obserwacja, nie pokaz.
  • Relacje mają znaki +/−/0 — bez winy kleszcza i bez aureoli sarny.
  • Materia krąży, energia płynie; łańcuch składasz, sieć odczytujesz.
  • Tolerancja, zasoby, klimat: zakresy, tempo korzystania, mniej spalania na konkretach.

Sprawdzian działowy

1. Na skraju lasu wypisz 2 elementy biotyczne, 2 abiotyczne i jedno powiązanie. Potem: czy „populacja ptaków" to poprawna nazwa tego, co tam słychać? Uzasadnij.

Sprawdź odpowiedź

Przykład: dąb, dżdżownica; światło, wilgotna ściółka; liść→grzyb. „Populacja ptaków" jest zła, bo miesza gatunki. Poprawnie: populacja sikory / kosa / … Błąd: lista bez powiązania.

2. Z pięciu kwadratów 1 m²: 3, 3, 15, 2, 2 osobniki koniczyny. (a) zagęszczenie, (b) jaka struktura przestrzenna jest prawdopodobna, (c) czy to doświadczenie?

Sprawdź odpowiedź

(a) 25/5 = 5 / m². (b) Skupiskowa (15 vs dwójki). (c) Nie — obserwacja, nic nie zmienialiście. Błąd: uznać 15 za „prawdziwe zagęszczenie łąki".

3. Nazwij relacje: (a) dwa świerki o światło, (b) jemioła–jabłoń, (c) pszczoła–koniczyna, (d) kawka w gnieździe bociana. Znaki +/−/0.

Sprawdź odpowiedź

(a) konkurencja wewnątrzgatunkowa (− −); (b) pasożytnictwo (półpasożyt) (+ −); (c) mutualizm (+ +); (d) komensalizm (+ 0). Błąd: pszczoła jako pasożyt.

4. Złóż łańcuch spasania łąki (3–4 ogniwa) i dopisz, gdzie w tej historii jest destruent. Jednym zdaniem: materia vs energia.

Sprawdź odpowiedź

Np. trawa→nornik→lis. Destruent: grzyby/bakterie/dżdżownice przy padlinie i odchodach — obok łańcucha spasania, zamykają materię. Materia krąży; energia ze słońca płynie i ubywa. Błąd: energia „wraca do słońca".

5. (a) Co oznacza wąski dzwon tolerancji wilgotności u storczyka torfowiskowego? (b) Podaj jeden nieodnawialny zasób i jeden ruch przeciw zmianie klimatu, który zmniejsza spalanie, nie nastrój.

Sprawdź odpowiedź

(a) Mały zakres — osuszenie torfowiska wypycha go poza życie. (b) Węgiel / ropa / gaz; ruch: ocieplenie domu, wymiana kopciucha, pociąg zamiast auta na trasie, gdzie pociąg jeździ. Błąd: „będę miły dla Ziemi"; błąd: dziura ozonowa jako odpowiedź o klimacie.