Związki organiczne zawierające azot

Wstęp do działu

Azot jest piątym najważniejszym pierwiastkiem życia — zajmuje miejsce w białkach, DNA, RNA, neuroprzekaźnikach, lekach i barwnikach. Kiedy widzisz, że coś ma zapach ryb, jest lekiem na alergię albo barwi bawełnę na żółto — masz do czynienia z azotem organicznym.

W tym dziale poznasz cztery rodziny połączeń: aminy (bazy organiczne — od zapachu rozkładu do kokainy i adrenaliny), halogenki alkilowe (reaktywne związki centralne dla syntezy organicznej i ekologii — CFC, DDT), aminokwasy (budulec białek i jeden z cudów chemii: jednocześnie kwas i zasada), a jeśli idziesz na rozszerzenie — sole diazoniowe z barwnikami azowymi oraz amidy z mocznikiem.

Klucz do całego działu to para elektronowa na azocie. Zrozum, dlaczego azot ją ma, co z niej robi i kiedy ją traci — a całe nazewnictwo, zasadowość, reaktywność i struktury ułożą się same.

Mapa pojęć działu

                     AZOT ORGANICZNY
                           |
     ┌─────────────────────┼──────────────────────┐
   AMINY              HALOGENKI              AMINOKWASY
  R–NH₂/NHR'/NR'R''   alkilowe               (α–C ma –NH₂ i –COOH)
     |                  R–X                        |
  zasadowość         polarne C–X             amfoteryczność
  (wolna para N)     (reaktywne: SN1/SN2)    zwitterjon / pI
  rząd: 1°/2°/3°     eliminacja E1/E2        wiązanie peptydowe
  zapachy / sole    CFC, DDT                    │
  z kwasami         (ekologia)              di-, polipeptydy
                                               białka
     │
   (rozszerzenie)
  SOLE DIAZONIOWE         AMIDY
  diazowanie              R–CO–NH₂
  sprzęganie              mocznik
  barwniki azowe          poliamidy
  (–N=N– chromofor)       hydroliza

Jednostki w tym dziale

  • 18.1 Aminy — budowa, zasadowość, nazewnictwo
  • 18.2 Halogenki alkilowe — właściwości, reakcje SN; zastosowania i zagrożenia
  • 18.3 Aminokwasy — budowa, amfoteryczność, wiązanie peptydowe
  • 18.4 Sole diazoniowe; sprzęganie; barwniki azowe [rozszerzenie]
  • 18.5 Amidy; hydroliza amidów; mocznik [rozszerzenie]