Zamknięcie działu 20

Słowniczek działu 20

Termin Definicja skrócona
Aldoza Monosacharyd z grupą aldehydową ($-\text{CHO}$)
Anomer $\alpha$/$\beta$ Para stereoizomerów różniących się konfiguracją przy C1 (lub C2)
Celuloza Polimer $\beta$-D-glukozy ($\beta$-1,4); niestrawna; ściana komórkowa
Cukier redukujący Cukier z wolną grupą karbonylową redukujący Ag⁺ lub Cu(OH)₂
DNA Kwas deoksyrybonukleinowy; deoksyryboza, ATGC, dwuniciowa helisa
Epimer Para monosacharydów różniąca się konfiguracją przy jednym C
Fruktoza Ketoheksoza; izomer glukozy; słodsza; keton przy C2
Glikogen Polimer $\alpha$-D-glukozy z gęstymi rozgałęzieniami; magazyn u zwierząt
Glikozyd Acetal cukru; brak wolnej grupy karbonylowej; nie redukuje
Glukoza Aldoheksoza; aldehyd przy C1; paliwo komórek
Ketoza Monosacharyd z grupą ketonową ($-\text{CO}-$)
Komplementarność zasad A-T (2 H-wiązania), G-C (3 H-wiązania) w DNA
Laktoza Disacharyd: galaktoza + glukoza ($\beta$-1,4); redukujący; cukier mleczny
Maltoza Disacharyd: 2 × glukoza ($\alpha$-1,4); redukujący; cukier słodowy
Monosacharyd Najprostszy cukier; nie hydrolizuje
Mutarotacja Zmiana skręcalności przez równowagę $\alpha \rightleftharpoons \beta$ w roztworze
Nukleotyd Zasada azotowa + cukier + fosforan; budulec DNA/RNA
RNA Kwas rybonukleinowy; ryboza, AUGC; jednoniciowy; ekspresja genów
Sacharoza Disacharyd: glukoza + fruktoza ($\alpha,\beta$-1,2); NIEredukujący
Skrobia Polimer $\alpha$-D-glukozy ($\alpha$-1,4 ± $\alpha$-1,6); trawi amylaza; niebieski z jodem
Wiązanie glikozydowe O-acetal między węglem anomerycznym a $-\text{OH}$; hydrolizuje
Wzór Fischera Zapis łańcuchowy cukru: karbonyl na górze, poziome = ku nam
Wzór Hawortha Rzut pierścieniowy; prawy Fischera → pod pierścieniem

W pigułce — Dział 20

Monosacharydy (glukoza, fruktoza): polihydroksyaldehydy lub ketozy; wzory Fischera; epimery różnią się przy jednym C.

Redukowanie: wolna $-\text{CHO}$ → cukier redukujący → próba Trommera (ceglasty Cu₂O) i Tollensa (lustro Ag). Fruktoza redukuje przez tautomerię (środowisko zasadowe). Sacharoza NIE redukuje (glikozyd).

Disacharydy: sacharoza (nieredukująca, $\alpha,\beta$-1,2), maltoza i laktoza (redukujące, wolna grupa anomeryczna). Hydroliza: kwas lub enzym.

Polisacharydy: skrobia ($\alpha$-1,4, ± $\alpha$-1,6, helisa, trawi amylaza, niebieski z jodem) vs celuloza ($\beta$-1,4, proste łańcuchy, niestrawna dla ludzi). Jedna zmiana: $\alpha$ → $\beta$ = zmiana całej biologii.

[R] Wzory Hawortha: pierścieniowe formy; anomery $\alpha$ (OH pod) i $\beta$ (OH nad); glikozydy = acetale, trwałe, nie redukują, nie mutarotują.

[R] Kwasy nukleinowe: nukleotyd = zasada + cukier + fosforan; DNA (deoksyryboza, ATGC, dwuniciowy) vs RNA (ryboza, AUGC, jednoniciowy); komplementarność A-T, G-C.

Sprawdzian działowy — Dział 20

  1. Narysuj wzory Fischera glukozy i fruktozy. Zaznacz grupy karbonylowe i wskaż, który to aldehyd, a który keton.

  2. Opisz próbę Trommera: reagenty, obserwacja przy glukozie i przy sacharozie. Wyjaśnij różnicę wyników.

  3. Dlaczego fruktoza, będąc ketonem, daje pozytywny wynik próby Trommera? Jaka rola środowiska zasadowego?

  4. Porównaj: sacharoza, maltoza, laktoza — składniki monosacharydowe, typ wiązania glikozydowego, czy redukujący.

  5. Wyjaśnij, jak test z jodem pozwala wykryć skrobię w próbce. Dlaczego wynik jest pozytywny dla ziemniaka, a nie dla roztworu glukozy?

  6. Skrobia i celuloza mają ten sam wzór sumaryczny. Wyjaśnij, dlaczego skrobia jest trawiona przez człowieka, a celuloza nie. Wskaż kluczową różnicę strukturalną.

  7. [R] Wyjaśnij, co to anomer $\alpha$ i $\beta$ glukozy. Jak można odróżnić je we wzorze Hawortha?

  8. [R] Dlaczego sacharoza nie mutarotuje? Odwołaj się do pojęcia hemiacetalu i glikozydu.

  9. [R] Wymień cztery zasady azotowe DNA i wyjaśnij zasadę komplementarności. Dlaczego para G-C jest silniejsza od pary A-T?

  10. [R] Porównaj rybozę i deoksyrybozę: wzory, różnica strukturalna i jej konsekwencja dla trwałości RNA vs DNA.