Zamknięcie działu 8
Słowniczek działu
- [R] cysta — przetrwalnikowa, odporna forma pierwotniaków z grubą ścianą; często zakaźna.
- [R] fitoplankton — mikroskopijne fotosyntetyzatory unoszące się w toni wodnej.
- [R] frustula — krzemionkowa (SiO₂) dwuczęściowa skorupka okrzemki.
- [R] gospodarz ostateczny — organizm, w którym zachodzi rozmnażanie płciowe pasożyta.
- [R] gospodarz pośredni — organizm, w którym zachodzi rozmnażanie bezpłciowe pasożyta.
- [R] mixotrofia — zdolność do korzystania zarówno z autotrofii, jak i heterotrofii.
- [R] okrzemka (diatom) — jednokomórkowy złotowiciowiec z krzemionkową frustulą; tworzy ziemię okrzemkową.
- [R] pierwotniaki — heterotroficzne jednokomórkowe protisty (np. Amoeba, Paramecium, Plasmodium).
- [R] protisty — parafiletyczna grupa eukariotycznych organizmów niebędących roślinami, zwierzętami ani grzybami.
- [R] trofozoit — aktywna, żywiąca się i rozmnażająca forma pierwotniaków.
- [R] wektor — organizm przenoszący patogen między żywicielami, sam nie chorując.
- [R] zakwit toksyczny — gwałtowne namnożenie toksycznych glonów/sinic w wyniku eutrofizacji.
- [R] zooplankton — heterotroficzne mikroorganizmy w toni wodnej; zjadają fitoplankton.
W pigułce
- Protisty = parafiletyczna szuflada dla eukariontów niepasujących do trzech wielkich królestw.
- Trzy grupy: pierwotniaki (heterotrofy, np. Amoeba, Paramecium, Plasmodium), glony jednokomórkowe (autotrofy, np. Chlamydomonas, okrzemki, Euglena–mixotrofia), grzybopodobne (lęgniowce, śluzowce).
- Euglena = klasyczny mixotrof; ani roślina, ani zwierzę.
- Malaria (Plasmodium): komar Anopheles = wektor + gospodarz ostateczny; człowiek = gospodarz pośredni.
- Fitoplankton ≈ 50% O₂ na Ziemi + podstawa łańcuchów pokarmowych oceanów.
- Okrzemki → ziemia okrzemkowa: filtracja, pasta do zębów, dynamit.
- Eutrofizacja → zakwity toksyczne (sinice w Bałtyku).
Sprawdzian działowy
Pytania:
- [R] Czym różni się grupa monofiletyczna od parafiletycznej? Do której należą protisty?
- [R] Opisz tryb odżywiania Paramecium i porównaj go z trybem odżywiania Chlamydomonas.
- [R] Co to jest mixotrofia? Podaj przykład i wyjaśnij, dlaczego to adaptacyjna strategia.
- [R] Wyjaśnij różnicę między wektorem a gospodarzem pośrednim na przykładzie malarii.
- [R] Dlaczego komar Anopheles jest gospodarzem ostatecznym Plasmodium, a nie człowiek?
- [R] Jakie znaczenie ekologiczne mają okrzemki?
- [R] Co to jest zakwit toksyczny i jakie są jego przyczyny?
- [R] Dlaczego cysta jest formą zakaźną (inwazyjną) wielu pierwotniaków?
Krótka odpowiedź do sprawdzenia:
- Wymień 4 choroby wywoływane przez protisty i ich sprawców.
- Narysuj uproszczony schemat cyklu Plasmodium.
- Wyjaśnij, dlaczego sinice dominują w zakwitach Bałtyku.