Zamknięcie działu 9
Słowniczek działu
| Termin | Definicja skrócona |
|---|---|
| hyfa (strzępka) | podstawowa nić ciała grzyba; rurkowata komórka lub ich szereg |
| grzybnia (mycelium) | sieć hyfów; wegetatywne ciało grzyba |
| owocnik | reprodukcyjna struktura z hyfów; wytwarza zarodniki |
| zarodnik (spora) | jednokomórkowa, odporna struktura rozrodcza |
| sporangium | zamknięty woreczek z zarodnikami bezpłciowymi |
| konidia | zarodniki bezpłciowe na wierzchołkach konidioforów, bez woreczka |
| saprotrofia | odżywianie z martwej materii przez zewnętrzne trawienie enzymatyczne |
| mikoryza | mutualizm grzyba z korzeniami rośliny; grzyb: minerały i woda; roślina: cukry |
| ektomikoryza | hify oplatają korzeń z zewnątrz; brak wnikania do komórek |
| endomikoryza arbuskularna | hify wnikają do komórek korzeniowych; arbuskule |
| grzybica (mykoza) | choroba wywołana przez pasożytnicze grzyby |
| penicylina | antybiotyk z Penicillium; blokuje syntezę ściany komórkowej bakterii |
| drożdże | jednokomórkowe workowce; fermentacja alkoholowa → CO₂ + etanol |
| porost (liszajnik) | symbioza grzyba (mikobiont) + glonu/sinicy (fotobiont); tworzy plechę |
| mikobiont | grzyb w poroście |
| fotobiont | glon lub sinica w poroście |
| plecha | ciało porostu; formy: skorupiasta, listkowata, krzaczkowata |
| soredia | mikroskopijne struktury wegetatywnego rozmnażania porostów |
| izydia | wyrostki plechy; wegetatywne rozmnażanie porostów |
| bioindykator | organizm wskazujący na jakość środowiska; porosty → SO₂ |
| sukcesja pierwotna | zasiedlanie nowego podłoża od zera; porosty = pionierzy |
W pigułce
- Grzyby to odrębne królestwo: eukarionty, bez chlorofilu, chitynowa ściana, trawienie zewnętrzne.
- Budowa strzępkowa (hify → grzybnia + ewentualny owocnik); trzy sposoby odżywiania: saprotrofia, pasożytnictwo, mutualizm.
- Rozmnażanie: bezpłciowe (sporangia, konidia) i płciowe; trzy grupy: sprzężniaki, workowce, podstawczaki.
- Mikoryza to mutualizm grzyb–korzeń; ekto- i endo- (arbuskularna); ponad 90% roślin lądowych.
- Grzyby pasożytnicze niszczą rośliny (głownie, rdze) i ludzi (grzybica stopy, kandydoza, aspergiloza).
- Biotechnologia: drożdże (chleb, piwo), penicylina (pierwszy antybiotyk), sery pleśniowe.
- Porost = mikobiont (grzyb) + fotobiont (glon/sinica); mutualizm tworzący plechę.
- Formy plech: skorupiasta, listkowata, krzaczkowata; wrażliwość na SO₂ rośnie w tej kolejności.
- Porosty jako bioindykatory i pionierzy sukcesji pierwotnej.
Sprawdzian działowy
Pytanie 1. Grzyb A tworzy grzybnie z septowanymi hyfami i wytwarza łańcuszki konidiów na rozgałęzionych konidioforach. Grzyb B tworzy grzybnie z nieseptowanymi hyfami i kuliste sporangia. Do jakich grup należą A i B?
Sprawdź odpowiedź
Grzyb A (septowane hify, konidia na rozgałęzionych konidioforach) — workowiec (Ascomycota), np. Penicillium lub Aspergillus. Grzyb B (nieseptowane hify, sporangia) — sprzężniak (Zygomycota), np. Rhizopus lub Mucor.
Pytanie 2. Dlaczego brak porostów w centrum dużego miasta, choć na podmiejskiej skale 30 km od centrum rosną formy krzaczkowate?
Sprawdź odpowiedź
Centrum miasta ma wyższe stężenie SO₂ i innych zanieczyszczeń. Porosty wchłaniają wodę biernie z atmosfery — razem z nią wchłaniają SO₂, który przekształca się w kwas siarkawy. Kwas niszczy enzymy fotobiontu (chlorofil, białka enzymatyczne fotosyntezy). Formy krzaczkowate — największa powierzchnia aktywna, najwięcej kontaktu z powietrzem — ginęły pierwsze. 30 km od centrum stężenie SO₂ spada poniżej progu tolerancji form krzaczkowatych — mogą przetrwać.
Pytanie 3. Porównaj mikoryzę z porostem pod kątem: (a) partnerów, (b) rodzaju symbiozy, (c) znaczenia ekologicznego.
Sprawdź odpowiedź
(a) Mikoryza: grzyb + korzeń rośliny (roślina naczyniowa). Porost: grzyb (mikobiont) + glon lub sinica (fotobiont) — nie jest to roślina naczyniowa.
(b) Oba to mutualizm. W mikoryzie: grzyb daje minerały i wodę, roślina daje cukry. W poroście: grzyb daje strukturę i ochronę, glon daje cukry z fotosyntezy.
(c) Mikoryza: kluczowa dla ekosystemów leśnych i rolniczych (ok. 90% gatunków roślin lądowych); grzyby ektomikoryzowe to borowiki, kurki. Porosty: pionierzy sukcesji pierwotnej (wietrzenie skał, proto-gleba); bioindykatory czystości powietrza; pokarm reniferów (mchy i porosty).
Pytanie 4. Dlaczego penicylina zabija bakterie, ale nie niszczy komórek człowieka?
Sprawdź odpowiedź
Penicylina blokuje enzymy syntetyzujące ścianę komórkową bakterii (peptydoglikan) — bez ściany bakteria nie wytrzymuje ciśnienia osmotycznego i pęka. Komórki człowieka (i innych eukariotów) nie mają ściany komórkowej — penicylina nie ma na nie żadnego celu działania. To właśnie selektywność toksyczności jest podstawą dobrego antybiotyku.