Zamknięcie działu 6
Słowniczek działu
| Termin | Definicja |
|---|---|
| Gleba | System złożony z substancji mineralnej, próchnicy, wody, powietrza i organizmów; wierzchnia warstwa litosfery |
| Próchnica (humus) | Ciemna substancja organiczna gleby; magazyn składników pokarmowych |
| Profil glebowy | Pionowy przekrój gleby; poziomy O–A–B–C |
| Czynniki glebotwórcze | Skała macierzysta, klimat, organizmy, relief, czas |
| Żyzność | Naturalna zasobność gleby |
| Urodzajność | Żyzność + zabiegi agrotechniczne |
| Bielicowanie | Wymywanie Fe/Al z poziomu A przez kwaśne wody |
| Lateryzacja | Tropikalne wietrzenie → rdzawa, uboga gleba |
| Czarnoziem | Najżyźniejsza gleba; step; gruba próchnica |
| Bielica | Kwaśna, uboga; tajga; zbielały poziom A |
| Gleba laterytowa | Rdzawoczerwona; tropiki; uboga |
| Rędzina | Gleba wapienna, zasadowa, płytka |
| Mada | Gleba aluwialna rzek |
| Biom | Rozległy ekosystem lądowy wg dominującej roślinności dostosowanej do klimatu |
| Piętrowość roślinna | Pionowe strefy roślinne w górach |
| Regiel dolny | Las mieszany, Tatry 500–1250 m |
| Regiel górny | Las świerkowy, Tatry 1250–1550 m |
| Kosodrzewina | Płożące piętro 1550–1800 m |
| Hala | Trawiaste piętro alpejskie 1800–2300 m |
| Turnia | Piętro subniwalne; skałki, mchy, porosty |
| Degradacja gleby | Obniżenie właściwości biologicznych i produkcyjnych gleby |
| Erozja glebowa | Mechaniczne usuwanie cząstek przez wodę lub wiatr |
| Zakwaszenie gleby | Obniżenie pH przez kwaśne deszcze lub nawozy N |
| Zasolenie wtórne | Akumulacja soli przy nawadnianiu w suchym klimacie |
| Rekultywacja | Przywracanie glebie właściwości produkcyjnych |
| Agroekosystem | Ekosystem rolniczy; uproszczona sieć troficzna |
W pigułce
- Gleba = substancja mineralna + próchnica + woda + powietrze + organizmy.
- Czynniki glebotwórcze: skała macierzysta, klimat, organizmy, relief, czas.
- Profil: O (ściółka) → A (próchnica) → B (akumulacja) → C (skała macierzysta).
- Żyzność = naturalna cecha; urodzajność = żyzność + człowiek.
- Bielicowanie (tajga) → kwaśna bielica; brunatnienie (las umiarkowany) → gleba brunatna; lateryzacja (tropiki) → uboga, rdzawa.
- Czarnoziemy = najżyźniejsze gleby świata; step; gruba próchnica; obojętne pH.
- Biom = odpowiedź życia na klimat i glebę; ten sam klimat → podobny biom na różnych kontynentach.
- Tatry: pogórze → regiel dolny → regiel górny → kosodrzewina → hala → turnia.
- Degradacja: erozja / zakwaszenie / zasolenie wtórne / zanieczyszczenie.
- Zakwaszenie ≠ zasolenie.
- Rekultywacja: wapnowanie, zalesienie, tarasy, fitoekstrakcja.
Sprawdzian działowy
Pytania podstawowe (P):
- Wymień cztery składniki gleby i krótko opisz rolę każdego.
- Jakie pięć czynników decyduje o typie powstającej gleby?
- Opisz poziomy glebowe od powierzchni do skały macierzystej.
- Na czym polega różnica między żyznością a urodzajnością?
- Dlaczego bielice są kwaśne, a czarnoziemy mają obojętne pH? Wyjaśnij, odwołując się do klimatu.
- W którym klimacie powstają gleby laterytowe i jakie mają właściwości?
- Wyjaśnij, co to jest biom i jak różni się od strefy klimatycznej.
- Wymień pięć biomów i przyporządkuj każdemu strefę klimatyczną.
- Opisz piętrowość roślinną Tatr, podając nazwy pięter i przybliżone wysokości.
- Co to jest granica lasu i co ją wyznacza?
Pytania rozszerzone (R):
- Wyjaśnij mechanizm zasolenia wtórnego. Dlaczego jest szczególnie groźne w suchych strefach klimatycznych?
- Jakie są główne różnice między rolnictwem ekologicznym a konwencjonalnym w aspekcie oddziaływania na glebę?
- Co to jest agroekosystem i czym różni się od naturalnego ekosystemu?
- Opisz metody rekultywacji zdegradowanych gleb i podaj przykład zastosowania.
- Uzasadnij, dlaczego Amazonia jest szczególnie narażona na degradację po wylesianiu — odwołaj się do procesu lateryzacji i bilansu składników w ekosystemie tropikalnym.