Zamknięcie działu 9

Słowniczek działu

Agroklima — klimat w skali lokalnej dla potrzeb rolnictwa.

Agrobiznes — zintegrowany rolno-przemysłowy system zarządzany przez korporacje.

Akwakultura — hodowla organizmów wodnych w kontrolowanych warunkach.

Bezpieczeństwo żywnościowe — stały fizyczny i ekonomiczny dostęp do wystarczającej i odżywczej żywności; cztery filary: dostępność, dostęp, użytkowanie, stabilność.

Czynniki agroklimatyczne — elementy klimatu (temperatura, opady, nasłonecznienie) decydujące o rolnictwie.

Deforestacja — trwałe usuwanie lasów i zamiana na inne użytki gruntu.

Dywersyfikacja produkcji rolnej — uprawa wielu gatunków lub mieszana produkcja.

EEZ (strefa połowów wyłącznych) — strefa do 200 mil morskich, gdzie państwo ma wyłączne prawa do zasobów.

FAO — agencja ONZ ds. wyżywienia i rolnictwa.

Food waste — marnotrawstwo żywności (~1/3 globalnej produkcji).

Głód (chronic hunger) — przewlekły niedobór kalorii w diecie.

GMO — organizmy ze zmodyfikowanym genetycznie materiałem.

Green Revolution — pakiet innowacji agrotechnicznych lat 50.–70. XX w. zwiększający plony.

Monokultura — uprawa jednego gatunku na dużej powierzchni przez wiele lat.

MSC — certyfikat zrównoważonego połowu (Marine Stewardship Council).

Niedożywienie (malnutrition) — niedobór składników odżywczych (białek, witamin, minerałów).

Okres wegetacyjny — liczba dni ze średnią dobową temperaturą ≥ 5°C.

Rolnictwo ekstensywne — niskie nakłady na ha, duże powierzchnie.

Rolnictwo ekologiczne — bez syntetycznych nawozów/pestycydów, certyfikowane.

Rolnictwo intensywne — wysokie nakłady na ha, wysokie plony.

Rolnictwo subsystencyjne — produkcja na własne potrzeby żywnościowe.

Rolnictwo towarowe — produkcja nastawiona na sprzedaż.

Rybołówstwo zrównoważone — połów w tempie umożliwiającym odtworzenie zasobów.

Użytki rolne — grunty orne, sady, łąki i pastwiska.

WFP — Program Żywnościowy ONZ (pomoc humanitarna).

Wskaźnik bonitacji gleb — klasa jakości rolniczej gleby (w Polsce I–VI).

Fair trade — certyfikowany system gwarantujący minimalną cenę skupu producentom w krajach rozwijających się.

Land grabbing — nabywanie ziemi rolnej w krajach rozwijających się przez zagraniczne podmioty.

Łańcuch wartości — sekwencja ogniw tworzących wartość produktu od surowca do konsumenta.

Subsydium rolne — finansowe wsparcie rządu dla producentów rolnych.

Towarowe giełdy rolne — rynki terminowych kontraktów na towary rolne.

WPR/CAP (Wspólna Polityka Rolna) — system polityk i dopłat UE dla sektora rolnego.

W pigułce

Dział 9 w pięciu zdaniach: Rolnictwo kształtują łącznie przyroda (klimat ważniejszy niż gleba), ekonomia i polityka — same naturalne zasoby nie wystarczą. Intensywne rolnictwo daje wysokie plony z hektara kosztem wysokich nakładów; brak dostępu do kapitału blokuje intensyfikację w krajach biednych. Głód to problem dystrybucji i ubóstwa, nie globalnego niedoboru żywności. Lasy tropikalne i zasoby rybne oceanów są globalnym dobrem wspólnym — deforestacja i przełowienie mają skutki daleko poza miejscem ich wystąpienia. W globalnych łańcuchach żywnościowych wartość koncentruje się w przetwórstwie i handlu, nie u producentów surowca.

Sprawdzian działowy

Poziom podstawowy:

  1. Wymień i krótko wyjaśnij trzy przyrodnicze czynniki wpływające na rolnictwo.
  2. Odróżnij rolnictwo ekstensywne od intensywnego, podając wskaźniki, którymi możesz to zmierzyć.
  3. Wyjaśnij pojęcie bezpieczeństwa żywnościowego i jego cztery filary.
  4. Dlaczego głód nie wynika przede wszystkim z niedoboru produkcji żywności?
  5. Co to jest deforestacja? Podaj dwie przyczyny i dwa skutki.
  6. Co to jest EEZ i jakie prawa z niej wynikają?

Poziom rozszerzony:

  1. Przeanalizuj dane: w kraju A zużycie nawozów wynosi 150 kg N/ha, plony pszenicy 8 t/ha; w kraju B — 12 kg N/ha i 1,2 t/ha. Zinterpretuj i wskaż możliwe przyczyny różnic.

  2. Amazonia straciła 360 000 km² lasów w ciągu 20 lat z wyjściowych 4,1 mln km². Oblicz roczną deforestację i wskaźnik procentowy.

  3. Oceń WPR z perspektywy: polskiego rolnika (200 ha), konsumenta w Polsce i producenta rolnego z Afryki.

  4. Skonstruuj schemat łańcucha wartości wybranego produktu rolnego (kakao, kawa lub bananów). Zaznacz, gdzie koncentruje się wartość dodana i zaproponuj mechanizm jej redystrybucji.

  5. Wyjaśnij mechanizm land grabbingu i oceń jego skutki dla bezpieczeństwa żywnościowego kraju przyjmującego.

  6. Czy fair trade rozwiązuje strukturalny problem nierównej dystrybucji wartości w globalnym łańcuchu żywnościowym? Uzasadnij, odwołując się do konkretnych danych.