Zamknięcie działu 4
Słowniczek działu
| Pojęcie | Definicja |
|---|---|
| republika | Ustrój oparty na wybieralnych, kadencyjnych magistraturach i wzajemnej kontroli instytucji |
| senat | Ciało byłych urzędników; faktyczny ośrodek władzy w republice |
| konsul | Najwyższy urzędnik wykonawczy; dwóch, co rok, z prawem wzajemnego weta |
| trybun ludowy | Nietykalny obrońca praw plebsu; veto blokujące każdy akt magistratu |
| patrycjusze | Arystokracja rodowa; w epoce wczesnej republiki — monopol na najważniejsze urzędy |
| plebs | Wolni obywatele niebędący patrycjuszami |
| pryncypat | System Augusta: faktyczna monarchia skumulowanych legalnych urzędów |
| imperator | Tytuł naczelnego wodza; źródłosłów „cesarza" |
| legion | Podstawowa jednostka taktyczna armii: ok. 4 000–6 000 piechurów |
| prowincja | Terytorium poza Italią pod zarządem namiestnika |
| romanizacja | Stopniowe przejmowanie kultury, języka i prawa rzymskiego |
| ius civile | Prawo stosowane między obywatelami |
| ius gentium | Prawo powszechne stosowane między ludami |
| kodyfikacja | Zebranie norm w usystematyzowany zbiór |
| ewangelia | „Dobra nowina"; jeden z czterech kanonicznych tekstów o Jezusie |
| apostoł | Wysłannik; bezpośredni uczeń lub powołany głosiciel |
| edykt mediolański | Dokument z 313 r. przyznający wolność wyznania; koniec prześladowań |
| sobór ekumeniczny | Zjazd biskupów ustalający obowiązującą doktrynę |
| dogmat | Prawda wiary wiążąca dla wszystkich; odrzucenie = herezja |
| herezja | Pogląd sprzeczny z oficjalnym dogmatem |
| schizma | Zerwanie jedności organizacyjnej Kościoła |
| papież | Biskup Rzymu; w Kościele zachodnim — naczelny autorytet |
| dominat | Absolutna władza cesarska od Dioklecjana; cesarz jako dominus |
| Wędrówka Ludów | Przemieszczenia ludów germańskich w IV–VII w.; efekt domino Hunów |
| foederati | Ludy barbarzyńskie walczące w armii rzymskiej na mocy traktatów |
| Romulus Augustulus | Ostatni cesarz zachodniorzymski; detronizowany 476 r. |
| akwedukt | Grawitacyjny kanał zaopatrzenia w wodę; ok. 11 dla samego Rzymu |
| forum | Centralne miejsce publiczne: rynek, centrum polityczne i sądowe |
| [R] stoicyzm | Filozofia cnoty jako jedynego dobra; Seneka, Epiktet, Marek Aureliusz |
| [R] neoplatonizm | Synteza Platona z mistycyzmem; wpływ na teologię chrześcijańską |
W pigułce
Dział 4 — Starożytny Rzym i narodziny chrześcijaństwa — to historia o tym, jak:
- Małe miasto buduje ustrój oparty na równowadze (republika) — i jak ta równowaga się kruszy pod ciężarem podbojów, nierówności i armii zawodowej.
- Augustus buduje monarchię, nie ogłaszając monarchii — pryncypat jest modelem sprawowania władzy kopiowanym przez wieki.
- Podboje tworzą imperium, prawo je cementuje — ius civile i ius gentium leżą u podstaw prawa europejskiego.
- Marginalny ruch religijny z Judei zostaje religią 50 milionów ludzi w 350 lat — nie przez nieuchronność, lecz przez splot czynników społecznych i cesarskie wsparcie.
- Wielkie imperium nie upada nagle — transformuje się przez dwa wieki, a jego spuścizna (prawo, łacina, Kościół, miasta) przeżywa je o tysiąclecia.
Sprawdzian działowy
1. Wyjaśnij, na czym polegał mechanizm równowagi w ustroju republiki. Dlaczego ten mechanizm się załamał?
2. Co to był pryncypat? Dlaczego Augustus nie ogłosił się królem? Jakie były tego konsekwencje dla historii Rzymu?
3. Opisz drogę od małego państewka do imperium śródziemnomorskiego: wskaż etapy ekspansji, rolę armii i mechanizm romanizacji.
4. Dlaczego chrześcijaństwo było prześladowane, a mimo to przetrwało? Jakie czynniki decydowały o jego sukcesie?
5. Oceń: czy „upadek Rzymu" był nagłą katastrofą, czy wieloletnim procesem? Podaj argumenty za oboma stanowiskami.
6. Wskaż trzy dziedziny, w których spuścizna Rzymu jest wciąż żywa w codziennym życiu (prawo, język, instytucje). Podaj konkretne przykłady.
7. Podaj dwa przykłady propagandy politycznej w sztuce i architekturze Rzymu. Wyjaśnij mechanizm ich działania.
[R] 8. Czym stoicyzm różni się od epikureizmu? Podaj przykłady myślicieli rzymskich reprezentujących każdą z tych szkół.