Zamknięcie działu 5

Termin	Definicja
Bizancjum	Cesarstwo Wschodniorzymskie ze stolicą w Konstantynopolu (IV–XV w.)
Schizma wschodnia (1054)	Podział chrześcijaństwa na katolicyzm i prawosławie
Ikonoklazm	Ruch niszczenia ikon w Bizancjum (726–843)
Kodeks Justyniana	Kompilacja prawa rzymskiego (VI w.); fundament europejskiego prawa cywilnego
Islam	Monoteistyczna religia abrahamowa oparta na Koranie; „poddanie się Bogu"
Hidżra	Ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny (622); początek kalendarza muzułmańskiego
Koran	Święta księga islamu; objawienie Mahometa
Kalif	Przywódca wspólnoty muzułmańskiej po śmierci Mahometa
Feudalizm	System zależności ziemia–służba; wasal i lenno
Wasal	Człowiek wolny złączony przysięgą z panem; otrzymuje lenno
Lenno (beneficjum)	Ziemia lub urząd nadane wasalowi w zamian za służbę i lojalność
Traktat z Verdun (843)	Podział imperium karolińskiego; zaczątek Francji i Niemiec
Wikingowie	Germańskie ludy Skandynawii (VIII–XI w.); żeglarze, kupcy, kolonizatorzy
Ruś Kijowska	Wczesnośredniowieczne państwo Waregów i Słowian wschodnich; prawosławna od 988
Głagolica	Pierwszy alfabet słowiański, stworzony przez Cyryla (ok. 863)

Dział 5 — Wczesne średniowiecze to historia trzech cywilizacji, które wychyliły się z gruzów Cesarstwa Zachodniorzymskiego:

Bizancjum przetrwało tysiąc lat dzięki Konstantynopolowi, bogactwu wschodnich prowincji i sprawnej administracji. Justynian I kodyfikował prawo, budował Hagię Sophię i próbował odbudować Imperium. Kultura bizantyjska (mozaika, ikonoklazm, schizma 1054) ukształtowała prawosławne chrześcijaństwo. Bizancjum przez wieki było skarbnicą antyku.
Islam wyłonił się z Półwyspu Arabskiego w VII w., błyskawicznie podbił ogromne terytoria i stworzył cywilizację z centrum nauki (algebra, medycyna, astronomia). Pięć filarów, Koran, califat — fundamenty religii i polityki, która dziś skupia 2 miliardy wyznawców.
Europa Zachodnia po Merowingach znalazła nową siłę w Karolingach — Karol Wielki podbił, zreformował i zjednoczył znaczną część Zachodu, w 800 roku koronowany przez papieża. Feudalizm stał się szkieletem politycznym epoki. Traktat z Verdun (843) podzielił imperium, zarysowując mapę przyszłych Francji i Niemiec.
Wikingowie i Słowianie (IX–X w.) dopełnili obraz: skandynawscy żeglarze dotarli na krańce Europy i za ocean, tworząc sieć handlową od Bagdadu do Nowej Fundlandii; Słowianie zasiedlili Europę Środkową i Wschodnią; misja Cyryla i Metodego dała im alfabet i piśmiennictwo; wybór chrystianizacji (Zachód vs Wschód) na wieki zadecydował o cywilizacyjnej tożsamości narodów słowiańskich.

Pytanie 1. Dlaczego Cesarstwo Wschodnie przetrwało tysiąc lat po upadku Zachodniego? Podaj i wyjaśnij trzy czynniki.

Pytanie 2. Co to jest Corpus Iuris Civilis i dlaczego Justynian I kazał go stworzyć?

Pytanie 3. Wyjaśnij pojęcia: ikonoklazm, schizma wschodnia. Jak były ze sobą powiązane?

Pytanie 4. Opisz pięć filarów islamu. Który ma najbardziej wyraźny wymiar społeczny i dlaczego?

Pytanie 5. Jakie były przyczyny błyskawicznej ekspansji arabskiej w VII–VIII w.?

Pytanie 6. Czym była koronacja Karola Wielkiego w 800 roku? Dlaczego nie można jej nazwać „odrodzeniem Cesarstwa Zachodniorzymskiego"?

Pytanie 7. Zdefiniuj feudalizm i wyjaśnij relację wasal–senior–lenno.

Pytanie 8. Jakie skutki dla Europy miał traktat z Verdun (843)?

Pytanie 9. [R] Dlaczego określanie wikingów wyłącznie jako piratów jest historycznie nieścisłe? Podaj trzy przykłady ich innej roli.

Pytanie 10. [R] Jakie znaczenie miała misja Cyryla i Metodego dla kultury słowiańskiej?

Pytanie 11. [R] Porównaj chrystianizację Polski (966) i Rusi Kijowskiej (988): skąd, jak i jakie miało to konsekwencje cywilizacyjne?