Zamknięcie działu 6
Słowniczek działu
| Termin | Definicja |
|---|---|
| Piastowie | Dynastia panująca w Polsce ok. X–1370; nazwa od legendarnego przodka. |
| Drużyna | Zawodowa formacja zbrojna władcy; lojalność osobista, nie plemienna. |
| Chrzest Polski (966) | Przyjęcie chrztu zachodniego przez Mieszka I; decyzja polityczna i religijna; inauguruje chrystianizację. |
| Chrystianizacja | Wielopokoleniowy proces wprowadzania chrześcijaństwa do społeczeństwa. |
| Dagome iudex | Dokument (ok. 990–991) oddający Polskę pod opiekę papiestwa. |
| Zjazd gnieźnieński (1000) | Spotkanie Ottona III z Bolesławem Chrobrym; powołanie arcybiskupstwa gnieźnieńskiego. |
| Metropolia / arcybiskupstwo | Nadrzędna diecezja; arcybiskupstwo gnieźnieńskie = kościelna niezależność od Magdeburga. |
| Koronacja królewska (1025) | Nadanie Bolesławowi Chrobremu tytułu króla; symboliczna suwerenność. |
| Rozbicie dzielnicowe | Podział Polski na dzielnice pod rządami różnych Piastów (1138–ok. 1320). |
| Zasada senioratu | Władza zwierzchnia dla najstarszego żyjącego Piasta. |
| Prawo niemieckie / lokacja | System prawno-administracyjny dawający samorząd, dziedziczne prawa i stałe podatki. |
| Mongołowie | Lud koczowniczy z Azji; najazdy na Polskę 1241, 1259; bitwa pod Legnicą. |
| Romański (styl) | Architektura XI–XII w.: grube mury, małe okna łukowe, półkoliste arkady. |
| Skryptorium | Klasztorna pracownia kopiowania rękopisów. |
| Stan | Prawnie wyodrębniona, dziedziczna warstwa społeczna z własnymi przywilejami. |
| Rycerstwo | Zbrojni wojownicy ze statusem prawnym ponad chłopstwem; zalążek szlachty. |
| Możnowładztwo | Wyższa warstwa rycerstwa; wielmoże ograniczający władzę książąt. |
W pigułce
- Polanie i ich książęta (Piastowie) budują państwo przez drużynę i sojusze (X w.).
- Chrzest 966 — decyzja przede wszystkim polityczna; chrystianizacja trwa pokolenia.
- Dagome iudex (ok. 990–991) — Polska pod opieką papiestwa, nie arcybiskupów Rzeszy.
- Bolesław Chrobry: zjazd gnieźnieński 1000 (metropolia), ekspansja, koronacja 1025.
- Testament Krzywoustego 1138 — zasada senioratu + dzielnice → rozbicie dzielnicowe.
- Najazd Mongołów 1241 — klęska pod Legnicą; osłabiona obronność rozbitej Polski.
- Prawo niemieckie i lokacje miast — urbanizacja, kształtowanie stanów; pozytywna strona rozbicia.
- Zjednoczenie: Łokietek koronowany 1320; Kazimierz Wielki konsoliduje królestwo.
Sprawdzian działowy
1. Oceń: „Chrzest Polski w 966 roku był wyłącznie aktem religijnym." — Prawda czy fałsz? Uzasadnij.
2. Wymień trzy skutki zjazdu gnieźnieńskiego 1000 roku.
3. Wyjaśnij, na czym polegała zasada senioratu i dlaczego nie zadziałała.
4. Co to jest prawo niemieckie (lokacja) i kto z niego korzystał?
5. Mini-esej (8–10 zdań): Oceń rozbicie dzielnicowe jako zjawisko historyczne — uwzględnij zarówno jego negatywne, jak i pozytywne skutki.
6. [R] Przeczytaj dowolny fragment Kroniki Galla Anonima (ok. 1113) dostępny w internecie. Zastosuj krytykę źródła: kim był autor, kiedy i po co pisał, jakie ma ograniczenia?
7. [R] Wyjaśnij, czym różni się stan od klasy ekonomicznej. Czy biedny szlachcic był szlachcicem? Uzasadnij.