Europa i Rzeczpospolita w XVII w.
Wstęp do działu
XVII wiek to stulecie, które zadecydowało o tym, jak wygląda nowoczesna Europa — zarówno pod względem granic, jak i zasad rządzenia. Anglia ścięła króla i wymyśliła kontrolę parlamentu nad władcą. Francja zbudowała absolutyzm tak doskonały, że cała Europa go naśladowała. Europa środkowa przeżyła trzydzieści lat wojennej pożogi, po której prawnicy i dyplomaci zakopali dawny porządek i wymyślili nowy — oparty na suwerenności państw i równowadze sił. Rzeczpospolita stanęła w tym stuleciu w obliczu potopu szwedzkiego, kozackich powstań, wojen z Rosją i Turcją — i oparła się najeźdźcom militarnie, lecz zapłaciła ogromną cenę demograficzną i ustrojową.
Ten dział stawia jeden fundamentalny problem: dlaczego jedne państwa wzmocniły się w XVII w., a inne zaczęły słabnąć? Francja Ludwika XIV nie była bardziej wojownicza od Rzeczpospolitej — była lepiej zorganizowana. Zrozumienie mechanizmów władzy, finansów i legitymizacji politycznej jest ważniejsze niż zapamiętanie dat i bitew.
Mapa pojęć działu
EUROPA I RZECZPOSPOLITA W XVII WIEKU
|
┌────────────────────────┼────────────────────────┐
MODELE WŁADZY WIELKA WOJNA RZECZPOSPOLITA
| | W OGNIU WOJEN
absolutyzm 30-letnia | |
(Francja) 1618-1648 Kozacy Potop
| | Chmielniki szwedzki
parlamentaryzm Pokój west- 1648 1655-1660
(Anglia) falski 1648 | |
| | Wojny z Wiedeń 1683
rewolucja suwerenność Rosją i Sobieski
angielska państw Turcją
1640-1688 równowaga sił |
Chwalebna kryzys
Rewolucja sejmowładztwa
Bill of Rights
|
KULTURA BAROKU
i sarmatyzm (R)
Jednostki w tym dziale
- 11.1 Absolutyzm i monarchia parlamentarna
- 11.2 Wojna trzydziestoletnia i nowy ład europejski
- 11.3 Rzeczpospolita w dobie wojen — „Potop" i kryzysy XVII w.
- 11.4 Kultura baroku i sarmatyzm [rozszerzenie]