Ziemie polskie w XIX w.

Wstęp do działu

Wyobraź sobie, że twój kraj znika z mapy. Nie stopniowo, nie metaforycznie — dosłownie: z dnia na dzień nie ma już nazwy państwa, granicy, własnego prawa. Zostaje język, religia, pamięć i pytanie, co z nimi zrobić. Takie było wyzwanie pokoleń Polaków od 1795 roku aż do 1918 roku — przez ponad sto lat.

Ten dział to nie katalog dat i bitew. To pytanie o to, jak naród trwa bez państwa — i jak odbudowuje tożsamość, gdy każda z trzech władz zaborczych robi wszystko, by ją wymazać. Zobaczysz, jak różne strategie — zbrojne powstania, „praca u podstaw", autonomia, kultura — odpowiadają na to samo pytanie różnymi sposobami, i jak każda z nich coś wygrywa, a coś traci.

Dział obejmuje kluczowy wiek XIX: od Królestwa Kongresowego po kształtowanie się nowoczesnych ruchów politycznych i kultury narodowej. Bez zrozumienia tego stulecia niepodległość 1918 roku wisi w powietrzu — traci swoje korzenie.

Mapa pojęć działu

               ZIEMIE POLSKIE W XIX W.
                         |
       ┌─────────────────┼─────────────────────┐
  KRÓLESTWO          POWSTANIA              KULTURA
  KONGRESOWE         ZBROJNE                NARODOWA
  (1815–1830)            |                      |
       |          ┌──────┴──────┐         romantyzm
  konstytucja  listopadowe  styczniowe    pozytywizm
  1815         (1830–31)    (1863–64)     (Mickiewicz,
       |              |           |       Matejko, Chopin)
  naruszenia    Wielka     rusyfikacja         |
  → opór        Emigracja  germanizacja   tożsamość
       |                               narodowa
  STRATEGIE PO KLĘSKACH
       |
  ┌────┴──────────────────────┐
praca                  autonomia
organiczna             galicyjska
(zabór pruski+ros.)    (po 1867)
       |                      |
 gospodarka,          Sejm Krajowy,
 oświata,             pol. instytucje,
 spółdzielnie         partie polityczne

Jednostki w tym dziale

  • 15.1 Królestwo Polskie 1815–1830 i powstanie listopadowe

  • 15.2 Powstanie styczniowe i jego skutki

  • 15.3 Praca organiczna, autonomia galicyjska i kształtowanie się narodu

  • 15.4 Kultura polska XIX w. — romantyzm i pozytywizm [rozszerzenie]