Zamknięcie działu 19

Słowniczek działu

• Zimna wojna — rywalizacja USA i ZSRS (1947–1991) bez bezpośredniej konfrontacji zbrojnej.
• Doktryna Trumana — polityka USA wspierania państw zagrożonych komunizmem (1947).
• Plan Marshalla — pomoc ekonomiczna USA dla Europy Zachodniej (1948–1951).
• NATO — zachodni sojusz obronny, zasada zbiorowej obrony (od 1949).
• Układ Warszawski — sojusz militarny bloku wschodniego (1955–1991).
• Wyścig zbrojeń — rywalizacja nuklearna USA i ZSRS; doktryna MAD.
• Odprężenie (détente) — faza negocjacji i ograniczenia napięcia (lata 70.).
• Dekolonizacja — uzyskiwanie niepodległości przez terytoria zależne po 1945 r.
• Apartheid — system prawnej segregacji rasowej w RPA (1948–1991).
• Ruch Państw Niezaangażowanych — inicjatywa państw niezależnych od obu bloków (1961).
• Nacjonalizm antykolonialny — ideologia walki o samostanowienie narodów kolonialnych.
• Syjonizm — ruch odbudowy żydowskiej ojczyzny w Palestynie; Izrael proklamowano 1948.
• Konflikt izraelsko-palestyński — spór o tę samą ziemię, zapoczątkowany wojną 1948; trwa do dziś.
• Kryzys sueski (1956) — konflikt o Kanał Sueski; symboliczny koniec dominacji Europy w regionie.
• OPEC — Organizacja Krajów Eksportujących Ropę Naftową (1960); „broń naftowa” 1973.
• EWWiS — Europejska Wspólnota Węgla i Stali (1951).
• EWG — Europejska Wspólnota Gospodarcza (1957).
• Traktat z Maastricht — 1992, powołanie UE, unia walutowa i polityczna.
• Acquis communautaire — dorobek prawny UE, warunek akcesji.
• Strefa euro — obszar wspólnej waluty (euro) zarządzanej przez EBC.
• Rewolucja informacyjna — transformacja społeczeństwa przez technologie cyfrowe.
• Społeczeństwo konsumpcyjne — model kulturowy, w którym konsumpcja wyznacza tożsamość.
• Ruchy praw obywatelskich — masowe ruchy walczące o równe prawa dyskryminowanych grup.
• Feminizm (druga fala) — ruch lat 60.–80. o równość płci w sferze ekonomicznej i prawnej.

W pigułce

• Zimna wojna podzieliła świat na dwa bloki, zbroiła go po zęby — i nie wybuchła, bo obie strony bały się wzajemnego zniszczenia (MAD). Kluczowe momenty: Berlin, Korea, Kuba 1962, odprężenie, SDI i upadek ZSRS.
• Dekolonizacja dała niepodległość dziesiątkom narodów — ale odziedziczyły one kolonialną spuściznę: sztuczne granice, słabe instytucje, surowcowe gospodarki.
• Bliski Wschód i Afryka: powstanie Izraela (1948) i konflikt izraelsko-palestyński; kryzys sueski (1956), wojny arabsko-izraelskie, ropa jako broń polityczna (OPEC); apartheid w RPA.
• Integracja europejska to projekt polityczny pokoju realizowany przez ekonomię: EWWiS → EWG → UE → euro → rozszerzenie na Wschód.
• Przemiany cywilizacyjne: rewolucja informacyjna, społeczeństwo konsumpcyjne, ruchy praw obywatelskich i feminizm — każda zmiana rodziła nowe napięcia i pytania bez ostatecznej odpowiedzi.

Sprawdzian działowy

Pytanie 1. Na czym polegała doktryna MAD i jak wpływała na politykę nuklearną supermocarstw?

Pytanie 2. Wymień cztery główne przyczyny dekolonizacji po 1945 roku.

Pytanie 3. Wyjaśnij różnicę między EWWiS a EWG — cele, skład, zakres integracji.

Pytanie 4. Co to jest acquis communautaire i dlaczego ma znaczenie przy akcesji do UE?

Pytanie 5. Jak Gandhi walczył o niepodległość Indii? Jakie warunki były konieczne dla skuteczności jego metody?

Pytanie 6. Oceń stwierdzenie: „USA i ZSRS były lustrzanymi odbiciami — równie złe systemy." Czy się zgadzasz? Uzasadnij.

Pytanie 7. [R] Wyjaśnij, czym różniły się protesty roku 1968 w Paryżu i w Pradze pod względem celów, metod i rezultatów.

Pytanie 8. [R] Jak rewolucja informacyjna końca XX wieku zmieniła strukturę społeczną i gospodarkę? Wskaż korzyści i koszty, nie pomijając tych drugich.