Sofiści i Sokrates — przełom antropologiczny

Wstęp do działu

Przez pierwsze dwa stulecia filozofia grecka patrzyła w gwiazdy — pytała, z czego zbudowany jest kosmos, czy świat jest jeden, czy wiele, czy zmiana jest możliwa. Dopiero w V wieku p.n.e. filozofowie odwrócili wzrok. Skierowali go na człowieka: na to, co wie, jak powinien żyć i dlaczego jedni rządzą, a inni są rządzeni.

Ten zwrot nazywamy przełomem antropologicznym. Dokonali go bohaterowie tego działu: sofiści — wędrowni nauczyciele mądrości — i Sokrates, który chodził po Atenach i zadawał pytania, które dawały się we znaki każdemu, kto sądził, że coś wie.

Jedni i drugi kwestionowali pewność wiedzy. Ale robili to zupełnie inaczej i doszli do zupełnie różnych wniosków. Kiedy skończysz ten dział, będziesz rozumiał, dlaczego ich starcie — retoryka kontra filozofia, relatywizm kontra intelektualizm etyczny — nie jest tylko historycznym epizodem, lecz sporem, który trwa do dziś.

Mapa pojęć działu

             PRZEŁOM ANTROPOLOGICZNY (V w. p.n.e.)
                          |
          ┌───────────────┴───────────────┐
       SOFIŚCI                        SOKRATES
      (Protagoras, Gorgiasz)        (469–399 p.n.e.)
          |                              |
   relatywizm                      metoda filozofowania
   epistemologiczny                      |
   „człowiek miarą              ┌────────┴────────┐
   wszechrzeczy"             elenchos         majeutyka
          |                 (zbijanie)     (wydobywanie)
   relatywizm                    |              |
   moralny                 ironia             wiedza
          |              sokratejska         rodzi się
   retoryka              „wiem, że nic         w rozmowie
   (perswazja)             nie wiem"
          |                    |
   wkład w pedagogikę    intelektualizm etyczny
   i demokrację          cnota (arete) = wiedza
   ateńską               nikt nie czyni zła dobrowolnie

Jednostki w tym dziale

• 3.1 Sofiści i relatywizm — człowiek miarą wszechrzeczy
• 3.2 Sokrates — metoda filozofowania i intelektualizm etyczny

---