Zamknięcie działu 6

Termin	Definicja	Szkoła
logos	racjonalna zasada przenikająca świat; boski porządek obecny w duszy człowieka	stoicyzm
hegemonikon	naczelna, rządząca część duszy; siedziba rozumu i woli	stoicyzm
apatheia	wolność od destrukcyjnych namiętności; stan trafnych sądów rozumu	stoicyzm
eupatheia	emocja oparta na trafnym sądzie; odpowiednia reakcja emocjonalna	stoicyzm
cnota jako jedyne dobro	tylko aretē (dzielność moralna) jest bezwzględnym dobrem	stoicyzm
adiaphora	rzeczy obojętne moralnie (zdrowie, majątek, sława)	stoicyzm
fatum / heimarmenē	zdeterminowany przez logos porządek zdarzeń zewnętrznych	stoicyzm
kosmopolityzm	wszyscy ludzie jako istoty rozumne należą do jednej wspólnoty moralnej	stoicyzm
ataraksja	spokój duszy, wolność od niepokoju; cel epikurejski i pyrroński	epikureizm / sceptycyzm
aponia	brak bólu cielesnego; razem z ataraksją = szczęście	epikureizm
hedone	przyjemność; kinetyczna (aktywna) vs. katastematyczna (stan spokoju)	epikureizm
kinesis	aktywna, dynamiczna przyjemność zmysłowa	epikureizm
katastema	stan spokoju bez bólu; głębsza, trwalsza przyjemność	epikureizm
epoche	zawieszenie sądu; praktyka wstrzymania się od twierdzeń niepewnych	sceptycyzm pyrroński
pyrronizm	radykalny sceptycyzm; isostheneia → epoche → ataraksja	sceptycyzm
isostheneia	równoważność argumentów pro i contra każdej tezy	sceptycyzm pyrroński

Filozofia hellenistyczna (ok. 300 r. p.n.e. – ok. III w. n.e.) to odpowiedź na kryzys tożsamości po rozpadzie polis: jak żyć dobrze bez oparcia w tradycyjnej wspólnocie?
Stoicyzm (Zenon, Epiktet, Marek Aureliusz): logos porządkuje świat; człowiek uczestniczy w nim przez rozum; dychotomia kontroli; cnota jedynym dobrem; apatheia; kosmopolityzm.
Epikureizm (Epikur, Lukrecjusz): ataraksja + aponia = szczęście; klasyfikacja pragnień; wycofanie z polityki; przyjaźń jako wartość; rozbrojenie lęku przed śmiercią.
Sceptycyzm pyrroński (Pyrron, Timon, Sekstus Empiryk): isostheneia → epoche → ataraksja.
Sceptycyzm akademicki (Arkesilaos, Karneades): brak pewności, ale prawdopodobieństwo (pithanon).
Cynizm (Antystenes, Diogenes): radykalne odrzucenie konwencji; wolność przez wyrzeczenie; wpływ na stoicyzm.
Wspólny mianownik: filozofia jako terapia — narzędzie spokoju duszy, nie tylko teoria.

Pytania testowe:

Wyjaśnij różnicę między eph' hēmin a ouk eph' hēmin u Epikteta. Podaj po dwa przykłady każdej kategorii.
Co to jest hegemonikon? Dlaczego stoicy uważają go za fundament wolności?
Opisz stoicką teorię emocji: skąd biorą się pathē i czym jest eupatheia?
Dlaczego apatheia nie jest tym samym co obojętność emocjonalna?
Wyjaśnij, dlaczego epikurejczycy uważali przyjemności katastematyczne za wyższe od kinetycznych.
Sklasyfikuj pragnienie: (a) ciepłego ubrania zimą; (b) awansu w pracy; (c) miłości romantycznej — według Epikura.
Czym różni się sceptycyzm pyrroński od akademickiego? Na czym polega epoche?
Porównaj stoicką i epikurejską odpowiedź na pytanie o szczęście: jeden punkt zbieżny, dwa punkty rozbieżne.
Przeanalizuj krótki fragment (niżej) i wskaż: (a) jakie założenie filozoficzne stoi za twierdzeniem; (b) kto mógł to napisać — i dlaczego uważasz, że właśnie ta szkoła.

„Ćwicz się w myśleniu, że śmierć jest niczym dla nas. Dobro bowiem i zło tkwi w czuciu, a śmierć jest pozbawieniem czucia."
Oceń: czy filozofia hellenistyczna jako „sztuka życia" jest aktualnym projektem dla człowieka XXI wieku? Podaj jeden argument za i jeden przeciw.