Kant i oświecenie

Wstęp do działu

Wyobraź sobie, że przez całe życie zakładałeś, że to słońce obraca się wokół Ziemi — a potem Kopernik mówi: zaczekaj, może to my obracamy się wokół słońca. Wszystko, co widziałeś, zostaje takie samo, ale sens tego, co widzisz, zmienia się radykalnie. Immanuel Kant wykonał dokładnie taki ruch — tyle że nie w astronomii, lecz w filozofii. Zamiast pytać: „jak umysł dopasowuje się do świata?", zapytał: „a może to świat musi dopasować się do struktury naszego umysłu?".

Ten dział poświęcony jest dwóm wielkim projektom Kanta: teorii poznania (co możemy wiedzieć i dlaczego?) oraz etyce (co mamy robić i czemu obowiązek, nie interes, jest fundamentem moralności?). To filozofia trudna, ale wyjątkowo doniosła — Kant na trwałe zmienił pytania, które filozofia w ogóle jest w stanie zadać.

Mapa pojęć działu

                     KANT I OŚWIECENIE
                            |
          ┌─────────────────┴─────────────────┐
    TEORIA POZNANIA                         ETYKA
   (Krytyka czystego rozumu)    (Uzasadnienie metafizyki moralności)
          |                                    |
    ┌─────┴──────┐                    ┌────────┴──────────┐
 fenomen     noumen             imperatyw              godność
(zjawisko)  (rzecz-sama         kategoryczny           osoby
             w sobie)          (formalne prawo          jako cel
    |                          moralne)                sam w sobie
 formy naoczności:         ┌───────────────────────┐
 przestrzeń i czas         hyp.       vs      kat.
    |                   (warunkowo)         (bezwarunkowo)
 kategorie intelektu:        |
 przyczynowość,          autonomia      vs   heteronomia
 jedność, wielość…       moralna             moralna
    |
 sąd syntetyczny
 a priori

Jednostki w tym dziale

• 9.1 Kant — przewrót kopernikański w teorii poznania [rozszerzenie]
• 9.2 Etyka Kanta — imperatyw kategoryczny i godność osoby [rozszerzenie]

---